De eerste dieren leefden misschien veel dieper in de zee dan gedacht

In Canada zijn zeldzame fossielen gevonden uit het Ediacarium die laten zien dat vroege dieren eerder konden bewegen dan gedacht.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Onderzoekers hebben in een afgelegen deel van het noordwesten van Canada een bijzondere fossielenvindplaats ontdekt. In de gesteentelagen liggen resten van de Ediacarische biota: zachte levensvormen die meer dan 500 miljoen jaar geleden op de zeebodem leefden. De vondst is gepubliceerd in Science Advances en werd geleid door onderzoekers van het American Museum of Natural History en Dartmouth.

Ediacarische biota

De Ediacarische biota vormt een belangrijk hoofdstuk in de geschiedenis van het leven op aarde. Het gaat om organismen die leefden voordat veel dieren harde delen kregen, zoals schelpen, botten of pantsers. Daardoor zijn hun fossielen zeldzaam. Zachte lichamen vergaan normaal snel. Alleen onder heel bijzondere omstandigheden blijven ze bewaart.

Hoofdonderzoeker Scott Evans zegt: “Drie miljard jaar lang werd het leven op aarde gedomineerd door microben. Daarna verschijnen er plots vreemde zeedieren die groot genoeg zijn om te zien en gedrag vertonen dat wij ook nu nog herkenbaar vinden. Deze nieuwe vindplaats kan ons enorm helpen om deze overgang beter te begrijpen.”

De fossielen zijn gevonden in de oude gesteentelagen van de Blueflower Formation in de Mackenzie Mountains. Die liggen op het traditionele land van de Sahtú Dene en de Métis. Zij gaven het onderzoeksteam toestemming en begeleiding om het gebied te betreden. De onderzoekers vonden meer dan honderd fossielen. Daaronder zitten zes groepen die nog nooit eerder in Noord-Amerika waren gevonden.

Witte Zee-assemblage

Vooral de ouderdom van de vondsten valt op. De fossielen die uit het Ediacarische biota stammen worden in drie verschillende groepen, oftewel ‘assemblages’, ingedeeld: de Avalon-assemblage (met fossielen van 575-559 miljoen jaar oud), de Witte Zee-assemblage (met fossielen van 559-550 miljoen jaar oud) en de Nama-assemblage (met fossielen van 550-538 jaar oud).

De wetenschappers ontdekten echter iets vreemds. Sommige fossielen lijken sterk op fossielen die uit de Witte Zee-assemblage komen, maar zijn naar schatting ongeveer 567 miljoen jaar oud. Dat is ongeveer 5 tot 10 miljoen jaar ouder dan de rest van de fossielen uit de Witte Zee-assemblage en gemiddeld net zo oud als de fossielen uit de Avalon-assemblage. Daarmee verschuift de oorsprong van ingewikkelder dierlijk gedrag verder terug in de tijd.

Leestip: Nieuw gevonden fossielen tonen dat complexe dieren al vóór de Cambrische explosie bestonden

Het gaat onder meer om Dickinsonia, een plat organisme dat over de zeebodem kon bewegen. Het had geen mond, maar nam waarschijnlijk bacteriën en algen op via de onderkant van zijn lichaam. Evans vergelijkt het met een “badmat” of een “pannenkoek”.

Ook vonden de onderzoekers Funisia. Dit buisvormige organisme leefde in groepen en levert het vroegste bewijs voor het bestaan van seksuele voortplanting. Waarschijnlijk liet het zaad- en eicellen los in het water.

Daarnaast dook ook Kimberella op. Dat organisme had vermoedelijk een enkele ‘gespierde voet’ en schraapte voedsel van de zeebodem. Het wordt vaak gezien als een hele vroege voorouder van de weekdieren. Ook vonden de onderzoekers Eoandromeda, een soort van ribkwal met acht spiraalvormige armen.

Ondiepe kustzeeën

De onderzoekers herkenden de fossielen aan hun vorm en aan de afdrukken in het gesteente. Ze keken ook goed naar de lagen waarin de resten lagen. Zo konden ze bepalen in wat voor omgeving deze organismen leefden. Daaruit kwam nog een andere verrassing naar voren: de fossielen lagen in gesteenten die zijn gevormd in dieper water dan tot nu toe werd verwacht voor de Witte Zee-assemblage.

Dat is belangrijk. Veel wetenschappers dachten lange tijd dat de eerste dieren vooral in ondiepe kustzeeën leefden. Deze vondst wijst echter op iets anders: mogelijk begonnen deze vroege evolutionaire stappen in het donkere hart van de oceaan.

“We denken vaak aan de diepe oceaan als een donkere en onvriendelijke plek”, zegt Evans. “Maar die omgeving is ook vrij stabiel. Zo schommelen de temperatuur en het zuurstofgehalte daar veel minder. Die stabiliteit kan het vroege leven enorm geholpen hebben.”

De fossielen zijn te vinden in het Prince of Wales Northern Heritage Centre in Yellowknife. Daar blijven ze beschikbaar voor toekomstig onderzoek. Dat is waarschijnlijk hard nodig: boven op de gevonden lagen ligt nog een dik pakket met ander gesteente dat mogelijk ook veel fossielen bevat.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Nieuw fossiel uit de Amazone onthult: oerbeest van 275 miljoen jaar geleden had een bizarre ‘gedraaide kaak’ en Deze kwijtgeraakte fossielen duiken na 50 jaar weer op. Ze blijken een bijzonder verhaal te vertellen . Of lees dit artikel: Mary Anning, fossielenjaagster en een van de meest bijzondere wetenschappers ooit .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: