De gouden schaatsdriehoek in Friesland: drie dorpen brachten drie olympisch kampioenen voort

4 dagen geleden 4

Terwijl Femke Kok, Marijke Groenewoud en Jorrit Bergsma zich op de binnenbaan van het ijsstadion in Milaan aan het voorbereiden waren op hun gouden races, ontstaken de Friese dorpen Nij Beets, Aldeboarn en Grou in collectieve extase. Vanaf het thuisfront werden ze, massaal en enthousiast gesteund. Want zoals het gezegde luidt: „Friezen ontdooien als het begint te vriezen.”

Inwoners volgden de schaatswedstrijden thuis op de bank of keken gezamenlijk in het dorpshuis. En na de glorieuze ritten op de 500 meter (Kok) en massastarts (Groenewoud, Bergsma) was er een groot gevoel van trots.

„Nei silver ek noch goud derby! Femke, Nij Beets is grutsk op dy!” – Na zilver ook nog goud erbij! Femke, Nij Beets is trots op jou! De woorden staan in grote letters op een laken dat aan het begin van het dorp met nog iets meer dan 1.600 inwoners bij de rotonde hangt, vergezeld van een enorme foto van de grote schaatsheldin.

Ook in Grou (5.900 inwoners) is de trots duidelijk op de slotdag van de Winterspelen zichtbaar. Wie het dorp binnenrijdt, passeert eerst de natuurijsbaan en vervolgens op meerdere plekken borden met afbeeldingen van Marijke Groenewoud. In haar straat zijn de witte gevels en nette opritten versierd met talloze oranje feestversieringen en olympische vlaggen. Hetzelfde beeld is te zien in Aldeboarn (ruim 1.500 inwoners): veel borden en spandoeken met felicitatieteksten als „Aldeboarn lokwinsket Jorrit Bergsma”.

In Milaan leverde het Nederlandse team van 38 sporters de beste prestatie ooit op Olympische Spelen met twintig medailles, waarvan tien gouden. De Friese delegatie was, met vier schaatsers en drie shorttrackers, verantwoordelijk voor de helft van die gouden medailles, plus nog drie zilveren en twee bronzen. Op social media circuleerden na de winnende ritten van Bergsma en Groenewoud van zaterdag een alternatieve medaillespiegel met Friesland op de vijfde plaats, boven grote wintersportlanden als Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk.

Andere Friese medaillewinnaars: schaatsster Antoinette Rijpma-de Jong uit Rottum en shorttracker Itzhak de Laat uit Leeuwarden. De succesvolle shorttrackbroers Melle en Jens van ’t Wout wonen weliswaar in de buurt van Heerenveen maar werden geboren in Laren en groeiden op in Canada.

Matties naar Milaan

Aldeboarner Tom Proot is net als Jorrit Bergsma veertig jaar en woont bij hem in de straat. Hun kinderen gaan naar dezelfde school. De juf van Proots dochter is dezelfde basisschoollerares die Bergsma vroeger zelf voor de klas had. Het zijn hechte dorpsgenoten en het ontging Proot niet dat schaatsveteraan Bergsma zich eind vorig jaar opnieuw wist te kwalificeren voor de Winterspelen in Milaan. Hij won twaalf jaar geleden al eens olympisch goud, op de 10 kilometer in Sotsji. Proot aarzelde geen moment en zei tegen zijn vrienden: „Jongens we gaan hier even met een ploegje heen.”

Proot wilde Bergsma steunen met meer dan alleen zijn aanwezigheid. Op internet kwam hij een haarband tegen met de kleuren van de Nederlandse vlag en een klassieke mat met nephaar aan de achterkant, het inmiddels beroemde retro jaren-tachtig kapsel van Bergsma . „Gelukkig was de hele vriendengroep zo gek om de haarband op te zetten. Daarna is het helemaal uit de hand gelopen.”

De vriendengroep van Proot veranderde de naam van hun whatsapp-groep van „Schaatsen kijken biertje erbij” in „Matties naar Milaan.” Er kwam een lied, sponsors boden financiële ondersteuning aan en alle kinderen van basisschool De Boarne kregen een ‘mattie’.

Toen Bergsma op vrijdag 13 februari eenmaal aan de start verscheen van de 10.000 meter, zat Proot met elf vrienden uit Aldeboarn op de tribune van de Milano Ice Skating Arena. Maar niet alleen de vriendengroep droeg het beroemd geworden rood-wit-blauwe bandje – er waren er enkele honderden verspreid.

Bergsma reed in rit vier tegen de Italiaanse favoriet Davide Ghiotto. Het bleek de ideale combinatie: Bergsma kon Ghiotto als springplank gebruiken en won zijn rit. Tot aan de laatste ritten bleef het ongekend spannend. De Tsjech Metodej Jilek pakte het goud, voor de Pool Vladimir Semirunniy. Bergsma won het brons.

De uiteindelijk oudste medaillewinnaar van de Spelen kreeg een staande ovatie en tientallen toeschouwers, inclusief Bergsma’s coaches en de commentatoren van de NOS zetten spontaan een Mattie op. Tijdens het laatste schaatsonderdeel van de Spelen, de massastart op zaterdag, reed Bergsma opnieuw een fenomenale rit en kwam hij ver voor de rest van het veld over de finish: goud. Wederom doken overal mattie-haarbanden op in de afgeladen schaatshal.

De ludieke actie is meer dan een grap, legt Proot uit. Hij verwijst naar de Spelen van 2014, waar Bergsma goud won. „In de krantenkoppen stond toen niet: Bergsma wint goud, maar: Sven Kramer verliest.” Volgens de vriendengroep verdient Bergsma de erkenning die hem destijds ontging. „Ons dorp is altijd trots op Jorrit. We zijn blij dat hij met deze actie eindelijk de erkenning krijgt die hij verdient,” aldus Proot.

Ook Bergsma spreekt zich uit over de actie. Na afloop van zijn bronzen race zei hij tegen Sportnieuws: „Ik had een hele delegatie matties meegenomen. We hadden vandaag een beetje magie nodig en die mannen en vrouwen hebben daar vandaag voor gezorgd.”

Snelheidsborden: 36,09 km per uur

Ook in Nij Beets, negen kilometer ten oosten van Aldeboarn, worden de successen van olympiër Femke Kok door het hele dorp gevierd. Toen zij afgelopen november tijdens een World Cup in Salt Lake City een wereldrecord van 36,09 reed, verschenen bij alle toegangswegen van het dorp verkeersborden met daarop: maximale snelheid 36,09 kilometer per uur.

„Dat soort ludieke initiatieven ontstaan hier spontaan,” legt Janny Dijkstra uit, voormalig peuterjuf van de nu 25-jarige Kok. „Net als bij de ‘matties’ in Aldeboarn leeft het hele dorp mee wanneer iemand uit ons midden succes behaalt.” Dijkstra herinnert Kok ook als een fanatiek en behendig kind. „Destijds klom ze al net wat beter het klimrek in en gleed ze soepeler van de glijbaan.” Het dorp zag Kok uitgroeien tot de schaatsster die ze nu is. „We zijn heel erg trots.”

Destijds klom ze al net wat beter het klimrek in en gleed ze soepeler van de glijbaan.

Die betrokkenheid is niet verrassend in een dorp met 1.640 inwoners, waar 405 gezinnen – zo’n beetje het gehele dorp – lid zijn van ijsclub Eendracht Nij Beets. Bestuurslid van de ijsclub, Fokke de Roos, herinnert zich hoe het vroeger was. „Femke was niet van het ijs af te slaan. Ze vond schaatsen gewoon leuk. En dat zie je eigenlijk nog steeds: ze heeft er plezier in.”

Tijdens haar uiteindelijk zilveren rit op de 1.000 meter – Kok legde het op de derde schaatsdag in Milaan nipt af tegen Jutta Leerdam – zaten de meeste Nij Beetsers volgens De Roos nog thuis voor de televisie. Voor de 500 meter, Koks favoriete afstand zes dagen later, verzamelden meer dan driehonderd Nijbeetsers in het buurthuis. ,,Toen ging het dak eraf”, vertelt De Roos. Kok wist Leerdam nu wél voor te blijven en won het goud. De (Friese) vlaggen zullen opnieuw uitgaan, verwacht De Roos, als Kok deze week, na de ontvangst bij koning Willem-Alexander en premier Jetten, weer thuiskomt.

Buurvrouw

Familie De Jong uit Grou, kreeg drie jaar geleden een nieuwe buurvrouw: Marijke Groenewoud. Ze werd geboren en groeide op in het veel noordelijker gelegen Hallum. Als Groenewoud op reis is voor de drukke internationale schaatskalender zorgt familie De Jong voor haar planten. Ze volgen al haar wedstrijden. „Ik ben blij dat ze geen huisdieren heeft”, grapt vader Romke de Jong, „dan hadden we onze handen vol gehad.” Zoon Lars de Jong, 14 jaar, hield onlangs zijn spreekbeurt over schaatsen. Hij kreeg van zijn beroemde buurvrouw twee schaatspakken mee en een aantal startbandjes. „Ik kreeg een zeer goed voor mijn spreekbeurt.”

De wedstrijden van Groenewoud werden door de hele straat samen bekeken. Ze reed vier afstanden. „Zodra we weten wanneer Marijke terugkomt, zullen we nog wat meer ballonnen ophangen in de straat.”

Volgens dorpsgenoten van de drie inmiddels beroemde Friese schaatsers schuilt de kracht van hun dorpen in de onderlinge betrokkenheid. „Aldeboarn is maar een kleine gemeenschap”, zegt Tom Proot, „maar iedereen die wil is betrokken en dan samen zet je al snel een leuke actie op,” Vader Romke de Jong uit Grou schrijft het toe aan het Friese begrip mienskip: gemeenschapszin. „De een vraagt hulp aan de ander en zo komt alles altijd wel op gang.”

Waarom Friezen zo goed zijn in schaatsen, is mede dankzij de faciliteiten in de provincie. Thialf in Heerenveen en de Elfstedenhal in Leeuwarden zijn twee professionele ijsbanen die voor de meeste in de provincie relatief goed bereikbaar zijn. Maar de inwoners van de drie (veel kleinere) dorpen van Bergsma, Groenewoud en Kok wijzen op meer redenen. „Schaatsen is onze cultuur,” legt Dijkstra uit. „Als er ijs ligt, bindt iedereen de ijzers onder. Het zit in onze genen.” De Jong: „Als er ijs ligt, dan nemen we vrij.” Maar het succes van de drie gouden olympiërs is volgens hun dorpsgenoten ook toe te schrijven aan hun specifieke eigenschap, die ook wel aan álle Friezen wordt toegeschreven: nuchterheid. Proot: „Jorrit is gewoon relaxed.” Dijkstra: „Femke is altijd Femke gebleven.” Visser: „Marijke is precies zoals ze ook op tv is, what you see is what you get.”

Lees het hele artikel