De Houthi’s mengen zich in de oorlog in het Midden-Oosten. Tot hoe ver wil de militie gaan?

Eigenlijk was het nooit de vraag óf de Houthi’s zich zouden mengen in het strijdgewoel in het Midden-Oosten. Vooral hoe en wanneer ze dat zouden doen bleef onder analisten onderwerp van speculatie. Zaterdagochtend kwam er duidelijkheid toen de militie uit Jemen minstens één raket op Israël afvuurde. Daarbij vielen geen slachtoffers.

Hoe wisten waarnemers zo zeker dat de Houthi’s niet aan de zijlijn zouden blijven staan? Ten eerste omdat de groep de afgelopen tijd steeds waarschuwde dat zij „hun vinger aan de trekker” hadden. Ten tweede omdat de Houthi’s deel uitmaken van de zogenoemde ‘As-van-Verzet’: een los samenwerkingsverband van Iraanse bondgenoten in de regio dat de afgelopen decennia door Teheran is bewapend, steeds met het oog op een mogelijk existentieel conflict met Israël.

Dat conflict, dat begon met de Israëlisch-Amerikaanse aanvallen, is inmiddels al vier weken gaande. En terwijl As-van-Verzet-genoten zoals sjiitische milities in Irak en Hezbollah in Libanon, in reactie op Israëlisch geweld al geruime tijd raketten op Israël afvuren, hielden de Houthi’s zich tot dusver opvallend afzijdig.

Waarom nu pas?

Waarom kiezen de Houthi’s – die al jaren meer dan een derde van Jemen bezetten – ervoor pas nu de wapens op te nemen? Wat meespeelt is dat de groep zo’n beetje Irans laatst overgebleven serieuze medestander is, zei Jemen-expert Nadwa al-Dawsari, verbonden aan het Amerikaanse Middle Eastern Institute (MEI), eerder deze maand in de podcast van het MEI. Hamas in Gaza en Hezbollah in Libanon zijn ernstig verzwakt door hun oorlog met Israël de afgelopen twee jaar.

Attachés van de Iraanse Revolutionaire Garde spelen een belangrijke rol bij de interne besluitvorming van de Houthi’s, stelde Al-Dawsari in de podcast. „Het is de Iraanse Revolutionaire Garde die lokaal in Jemen de leiding heeft over de aanvallen van Houthi’s over de grens.”

Volgens Al-Dawsari was er over het juiste moment van aanvallen de afgelopen weken niet alleen onenigheid tussen de Houthi’s en hun Iraanse adviseurs, maar ook in de gelederen van de Iraanse commandanten zelf. „Sommigen wilden zich zo snel mogelijk mengen in de oorlog, anderen wilden de Houthi’s als een joker-kaart achter de hand houden voor later in oorlog.”

De timing kan dus simpelweg het gevolg zijn van het feit dat deze interne discussie nu pas beslecht is. Of misschien wil Teheran de druk op Washington en Tel Aviv opvoeren nu de Amerikaanse president Donald Trump zegt dat er met Iran wordt onderhandeld – iets wat Iran zelf nog altijd ontkent.

Escalatieladder

In zekere zin is de raketaanval op Israël overigens pas de eerste tree op de escalatieladder. De Houthi’s bestookten sinds het begin van de oorlog in Gaza, bijna tweeënhalf jaar geleden, Israël ook al regelmatig met raketten en drones. De Israëlische luchtafweersystemen wisten de meeste van de aanvallen af te slaan.

Om te escaleren zouden de Houthi’s zich daarnaast kunnen inspannen om het scheepvaartverkeer in de Rode Zee te blokkeren. Ook dit deden zij afgelopen twee jaar meermaals uit solidariteit met de Palestijnen in Gaza. De groep wist enkele schepen tot zinken te brengen.

Dit dwong koopvaardijschepen de Rode Zee – een belangrijke handelsroute – geheel te mijden en in plaats daarvan rond het Afrikaanse continent en Kaap de Goede Hoop te varen, een gigantische omweg die met gemak zesduizend kilometer en minstens tien dagen vaartijd aan een reis toevoegt. De kosten voor internationale containervervoer tussen Azië en Europa verviervoudigden.

Meer dan ooit zouden de Houthi’s hiermee nu verregaande schade aan de wereldeconomie kunnen toebrengen. Iran blokkeert als antwoord op het Amerikaans-Israëlische offensief immers die andere belangrijke zeestraat in de regio: de Straat van Hormuz. Deze zeepassage, aan de andere kant van het schiereiland, was voor de oorlog de doorvoerroute voor zo’n twintig miljoen olievaten per dag, ongeveer 20 procent van het wereldwijde olietransport.

In een poging hun olie toch de regio uit te krijgen werken Saoediërs al wekenlang hard aan een alternatieve route, over land. Dit lukt tot nu toe aardig: Riad wist de capaciteit van de al bestaande Oost-West pijpleiding zodanig op te schroeven, dat het afgelopen week op die manier tot vijf miljoen vaten per dag kon vervoeren.

Alleen mondt deze pijplijn uit bij de Saoedische havenstad Yanbu, aan de Rode Zee. Met enkele gerichte aanvallen op olietankers vanuit het zuiden, zouden de Houthi’s de stroom van olie uit de regio helemaal kunnen doen opdrogen. En dat zou grote gevolgen kunnen hebben voor de wereldwijd al rap stijgende prijs van olie.

Balanceeract

Ook zou de militie de Saoedische olie-infrastructuur zelf kunnen aanvallen, al noemde Jemen-expert al-Dawsari dit minder aannemelijk. De Houthi’s willen grootschalige Saoedische militaire represailles voorkomen.

Wat dat betreft balanceren de Houthi’s op een slap koord. De militie heeft ervaring met gevolgen van hun militaire ingrijpen. De afgelopen twee jaar kregen ze al flinke klappen te verduren, door Amerikaanse aanvalsgolven na hun aanvallen op scheepvaartverkeer in de Rode Zee. Een groot deel van hun commandanten kwam daarbij om het leven.

Tegelijk leidden die Amerikaanse bombardementen destijds niet direct tot het heropenen van de Rode Zee. De situatie vertoont overeenkomsten met de huidige Amerikaanse machteloosheid tegenover de Iraanse sluiting van de Straat van Hormuz.

Vorig jaar zag Trump zich uiteindelijk genoodzaakt met de Houthi’s te onderhandelen over het weer doorlaten van schepen. „We hebben ze flink te grazen genomen”, zei Trump destijds, maar hij leek ook onder de indruk van zijn tegenstanders. „Maar ze hadden een enorm vermogen om de klappen op te vangen.”