‘Een zwangerschap afbreken is de keuze van de vrouw, daar hóéft geen arts tussen als zij dat niet wil’

Sinds deze week kunnen vrouwen de abortuspil online bestellen, via Thuisabortus.nl. Het initiatief kreeg binnen enkele dagen al veel kritiek. Artsenfederatie KNMG zette vraagtekens bij de juridische geldigheid van het plan, huisartsen vrezen dat dat alle voor- en nazorg op hun al veel te volle bordje terechtkomt en abortusartsen willen vrouwen kunnen áánkijken als ze zo’n pil voorschrijven. NRC sprak na die paar eerste turbulente dagen met de initiatiefnemer, huisarts en seksuoloog Peter Leusink.

Lees ook

Abortuspil is vanaf deze week online te bestellen. Hoe werkt dat?

U had zich de afgelopen dagen vast anders voorgesteld.

„De kritiek had ik absoluut niet zien aankomen, nee. Ik heb er slapeloze nachten van gehad, dat mag je wel weten. Maar er is ook een andere kant: de eerste paar dagen hebben wij per dag zo’n dertig aanvragen voor een abortuspil ontvangen. Voordat Thuisabortus begon, werden er in heel Nederland ongeveer zestig pillen per dag voorgeschreven. Wij voorzien dus nu al in de helft van dat hele aanbod. Toen ik dat zag, sprongen de tranen me in de ogen. Ik dacht: jeetje, wat hebben wij al die tijd niet gezien?”

Nou, wat heeft u niet gezien?

„We worden overladen met mailtjes en telefoontjes van vrouwen die ons dankbaar zijn dat ze eindelijk zelf regie hebben over hun zwangerschap. Kennelijk was er al die tijd te weinig oog voor het feit dat vrouwen daar voor hun gevoel nog steeds verantwoording over moeten afleggen. Laat me helder zijn: in abortusklinieken is dat niet zo, de artsen daar zijn lieve, betrokken mensen zonder oordeel. Maar de afgelopen dagen heb ik zoveel berichten in de media gelezen van mensen die zeggen: de huisarts moet eerst een goed gesprek voeren, je moet de vrouw in de ogen aankijken. Stop daarmee!

„Een huisarts vergeleek ons initiatief in deze krant met een Snickers die je op de toonbank legt. Alsof een vrouw zo lichtzinnig over haar abortus denkt. Elke vrouw denkt na over een eventueel toekomstig leven en elke vrouw is verdrietig als het tot een abortus komt. Maar verdriet is niet hetzelfde als spijt. Natuurlijk weegt ze af, maar die beslissing is van haar. Dat is niet iets tussen haar en een arts. Verdorie zeg, we leven in 2026. De dominees hebben geen rol meer.”

U snapt toch wel dat mensen zich zorgen maken als medicijnen ineens zonder contact met een arts besteld kunnen worden?

„Ik ben al vijftien jaar medisch adviseur van Soapoli online. Ik weet hoe online medische zorg werkt, schrijf al jarenlang op precies dezelfde manier als bij Thuisabortus PreP voor, een middel tegen de overdracht van hiv. Hetzelfde geldt voor hormoonbehandelingen voor transgenderzorg, middelen tegen haaruitval, tegen vaginale schimmel. Al die jaren ben ik door geen enkele collega op de vingers getikt. Ik heb geen journalist gezien. Hoe kan het dat we nu al dagen reuring hebben in Nederland? Abortus, het gaat om abortus! We zien een zwangerschapsafbreking nog steeds niet als zorg.”

Als abortus zorg is, hoort het dan niet júíst bij een arts thuis? Nu verdwijnt het achter de voordeur van de vrouw.

„Zeker, absoluut hoort het daar thuis. Maar Nederland telt veertien abortusklinieken, sommige provincies hebben er geen één. Wachttijden lopen soms op tot tien dagen. Dat is lang hoor, als je al een besluit genomen hebt. Huisartsen mogen sinds anderhalf jaar de abortuspil verstrekken, maar pakken hun rol niet op. 3,5 procent van alle huisartsen verstrekt deze pil en steeds wordt er geschermd met: de abortuspil is geen standaardzorg voor huisartsen, we hóéven het niet te doen.

„Weet je wat ook geen standaardzorg is? De griepprik, het plaatsen van een spiraaltje, reizigersvaccinaties. Voor al die zorg organiseert de huisartsenvereniging landelijke trainingsdagen. Wat betreft abortuszorg laten ze vrouwen echt in de steek.”

Dus als huisartsen wel massaal de abortuspil zouden verstrekken, had jullie platform niet bestaan?

„Dat is niet waarom wij zijn begonnen, we doen dit echt voor de vrouwen. Maar één ding weet ik wel: als zij bij hun eigen huisarts terecht hadden gekund voor de abortuspil, dan hadden wij nu geen dertig recepten per dag uitgeschreven.”

Halverwege het interview gaat de telefoon van Leusink af. „Ja klopt, Thuisabortus. Klopt helemaal hoor.” De zesde apotheker die dag, zegt hij, die voor het eerst een recept voor een abortuspil onder ogen krijgt. „Ze vertrouwen het niet, want ze kennen het niet. Huisartsen schrijven het niet voor.”

Huisartsen verwijten u dat u extra werk op hun bord legt. U verstrekt alleen de pil, de voor- en nazorg is voor hen.

„Dat is pure misinformatie. Met het verstrekken van de abortuspil vervangen wij feitelijk gezien de huisarts die het middel had moeten voorschrijven, maar dat niet doet. De voor- en nazorg van een abortus hoorde altijd al bij de eigen huisarts, of de vrouwen die pil nu via ons of de abortuskliniek krijgen. We hebben geen enkele reden om aan te nemen dat het aantal abortussen zal toenemen door ons initiatief, dus netto zie ik niet hoe daar werklast bij komt.”

In de Leidraad huisartsenzorg bij een onbedoelde zwangerschap, waarvan u zelf de penvoerder bent geweest, staat nadrukkelijk dat er vanuit de huisarts extra oog moet zijn voor kwetsbare vrouwen: verslaving, psychische problemen, ongedocumenteerden. Die vrouwen kunnen jullie er toch niet uit filteren met alleen een aanvraagformulier?

„Nee, niet allemaal, maar dat nietpluisgevoel is er bij ons ook via zo’n formulier de afgelopen dagen al wel geweest. We zagen soms e-mails waarvan je denkt: hier is meer aan de hand. Slordigheid in de vragenlijst, data van zwangerschapstesten die niet kloppen, iemand die zegt: doe mij maar gelijk drie doosjes abortuspillen, of iemand die in drie uur tijd drie mails op verschillende e-mailadressen stuurt. Dan zeggen we wel: jongens, wie kan deze mevrouw even bellen? Maar natuurlijk kunnen we niet al die gevallen eruit filteren.”

Een middelenverslaving kun je in een formulier toch makkelijk verbergen?

„Als vrouwen niet opgeven dat ze verslaafd zijn, dan zijn ze dat voor ons niet. Ook verslaafde vrouwen hebben recht op een abortuspil. We gaan ervan uit dat de eigen huisarts zulke vrouwen onder zijn of haar hoede heeft.”

Gezien alle kritiek vanuit zorgverleners: denkt u niet dat patiënten helemaal niet aan hun huisarts durven te vertellen dat ze een abortuspil via Thuisabortus willen gebruiken, of hebben gebruikt?

„Ja, ik vrees dat dat straks uit onze evaluatieformulieren gaat komen. De angst voor weer dat belerende vingertje.”

Vindt u het als huisarts zelf niet ingewikkeld dat u deze vrouwen niet in de ogen kunt kijken?

„Ja, soms wel. Maar dit gun ik vrouwen, dat ze niet een mooi verhaaltje hoeven op te houden als ze dat niet willen. Als ze twijfelt, of wel behoefte heeft aan een gesprek, dan moet ze niet bij ons zijn. Dat zeggen wij er duidelijk bij. Daar kun je van alles van vinden, maar dat is mijn visie op zelfbeschikking: vrouwen kunnen die inschatting zelf maken.”

Ook als zij in de problemen zit, onder druk wordt gezet door een partner?

„Er wordt de afgelopen dagen veel nadruk gelegd op wat er allemaal mis kan gaan. Uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk, waar al veel langer op deze manier abortuspillen worden aangeboden, blijkt dat vrouwen helemaal niet vaker worden gedwongen dan offline. Ook dan is het soms moeilijk in te schatten.”

U heeft vast zelf ook nagedacht over wat er behoorlijk fout zou kunnen gaan.

„We zitten te wachten op de eerste mannelijke journalist die de pil weet te bemachtigen. Of iemand met 17 weken zwangerschap, die dan hele nare bloedingen en krampen krijgt en in paniek naar de EHBO moet. Ik heb ooit een patiëntje van 11 maanden verloren omdat ik een meningitis had gemist. Elke dag missen huisartsen hartinfarcten. Onzekerheid hoort bij het vak en natuurlijk is het vervelend als er iets mis gaat. Dat zegt niets over ons model. Ik geloof er echt in.”

Maar wat zegt u dan, als er straks toch iets misgaat?

„Met fraude en geweld is alles mogelijk. Je kunt nu ook naar een tuincentrum of drogist en morgen is je partner dood. Gaan we de drogist sluiten?”

Gezondheidsjuristen stellen dat uw initiatief zich op of zelfs over het randje van de wet begeeft. Artsenfederatie KNMG zegt ook te twijfelen aan de juridische houdbaarheid, met name omdat er geen bel- of videocontact is met de patiënt.

„Ik ken de Geneesmiddelenwet en de Wet afbreking zwangerschap. Bureau Clara Wichmann heeft alles voor ons getoetst. Er is op dit moment een gedoogbeleid wat betreft het online voorschrijven van medicijnen. Dat is nog een grijs gebied.

„Ik heb eerder de inspectie op de stoep gehad, hoor. Dat was rond 2003, toen ik net was begonnen met erectie.info. Ik was de eerste arts in Nederland die online erectiepillen voorschreef, nog voordat er wetgeving bestond over het online voorschrijven van medicijnen. Dat deed ik omdat ik vond dat erectiestoornissen, net als de rest van de hele seksuele gezondheid, vanuit artsen niet serieus werden genomen. Er was geen goede hulp. Toen er vijf jaar later toch een richtlijn kwam, heb ik mijn website ook gewoon weer opgedoekt. Ik ben iemand die denkt: als de rest het niet oppakt en er ligt wel een behoefte vanuit de patiënt, dan doe ik het wel. Laten we maar gewoon beginnen. Als we later moeten aanscherpen, dan doen we dat.”

Vrijdagmiddag, een dag na het interview, ging Thuisabortus tijdelijk ‘dicht’ om de werkprocessen op te schalen, vanwege de grote hoeveelheid aanvragen.