Al tien jaar lang vergroeid met Forum: het radicale pad van Lidewij de Vos

2 uren geleden 1

„Is er in het kasteel eigenlijk ook een piano of vleugel aanwezig?” Het is 5 augustus 2017 als Lidewij de Vos voor het eerst van zich laat horen in de appgroep ‘FVD summer academy 2017’. Partijleider Thierry Baudet bevestigt dat en zegt dat er gemusiceerd zal worden. „Ah wat leuk!”, schrijft De Vos. „Dan neem ik mijn viool mee :)”.

In de jaren daarvoor is ze politiek ontwaakt, de FVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Als tiener vindt ze de rechts-radicale PVV „one issue” en „kort door bocht”, vertelt ze later aan De Telegraaf. Op haar achttiende verjaardag verricht De Vos haar eerste politieke daad, als ze het verzoek tot een raadgevend referendum over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne ondertekent.

Ze laat zich inspireren door de campagne die Thierry Baudet met zijn denktank Forum voor Democratie tegen het associatieverdrag voert. Hij waarschuwt voor de Russische reactie als Europa de banden met Oekraïne zal aanhalen. Veel medestudenten op de universiteit zijn voorstander van het associatieverdrag. Waar De Vos het conservatieve Elsevier leest, volgen zij linksere media, althans in haar ogen.

Privé vinden haar conservatieve opvattingen wel weerklank. Haar zus en moeder worden in 2017 lid van Forum, net als zijzelf en haar opa die dan al bijna negentig is, maar tot op hoge leeftijd deelneemt aan het publieke debat. Dit blijkt uit gesprekken met betrokkenen en uit partijdocumenten en -communicatie die door NRC zijn ingezien.

Die grootvader is de natuurkundige en cultuurfilosoof Wim Rietdijk, die bij zijn overlijden in 2020 door de Volkskrant ,,de grootste non-conformist van denkend Nederland” wordt genoemd. Een „ingrijpende ramp” noemt hij immigratie in 2013 in filosofenblad Civis Mundi. Maar ook hij vindt de PVV tekortschieten. Die kan zich „in plaats van te zeuren over nationale identiteit en het Sinterklaasfeest” beter omvormen tot „consistent verlicht-vooruitstrevende stroming” die „genetische, morele en opleidingskwaliteiten van de bevolking voorop stelt”.

De 28-jarige Lidewij de Vos groeide afgelopen maanden uit tot het gezicht van de radicaalste partij in de Tweede Kamer, nadat zij negen jaar lang werd gevormd in de Forum-zuil. Aanvankelijk bij jongerenvereniging JFVD, later als medewerker bij de Tweede Kamerfractie. Thierry Baudet maakte in augustus vorig jaar plaats voor haar als lijsttrekker, nadat ze eerder dat jaar al voor hem was ingevallen als Kamerlid.

De Vos deed voor zover bekend geen extremistische uitlatingen, dit in tegenstelling tot partij-oprichter Baudet. Wel verdedigt ze kandidaten op de kieslijsten die zich eerder racistisch hebben uitgelaten of die lid waren van extreemrechtse organisaties. Ook bagatelliseert ze de huidige omstreden contacten van Forum. Zo onthulde de Volkskrant dat buitenlandse rechts-extremisten eregast waren op het Kerstgala van JFVD en bij De Vos aan tafel zaten. Tegen de NOS zei ze dat een reactie daarop „zonde van onze tijd” zou zijn.

Het staat succes niet in de weg. Het onbeschreven blad De Vos als partijleider blijkt een gouden greep voor de partij. Bij de Tweede Kamerverkiezingen in oktober was er groei van drie naar zeven zetels. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart haalde de partij bijna 300 zetels binnen, tegen 47 in 2022. Wie is de vrouw achter dit ‘Lidewij-effect’?

Goed voorbereid

De Vos slaagt op haar zestiende cum laude aan het Sorghvliet Gymnasium in Den Haag. Haar bachelorstudie Molecular Life Sciences (biochemie) aan de Universiteit Utrecht combineert ze met het conservatorium, waar haar viooldocent Chris Duindam lesgeeft aan een „altijd goed voorbereide student”, zegt hij aan de telefoon. „Erg gefocust. Met een extraverte persoonlijkheid, toch wel.”

Beide ouders van De Vos promoveerden in de theoretische fysica aan de Universiteit van Amsterdam. Een uur na elkaar, zegt Marius Rietdijk. Hij is een broer van De Vos’ moeder. Zij ging naar het Stedelijk Gymnasium in Haarlem, later ook de school die Thierry Baudet bezocht. „Een beetje een elitair idee van elkaar hebben ze daar”, zegt Rietdijk.

De Vos’ ouders gingen na hun promotie uiteindelijk bij Shell aan de slag, waar haar vader nog altijd werkt als geofysicus. Lidewij is de oudste uit een gezin met vier kinderen, ze heeft een zus en twee broers. Een „warm gezin”, volgens Rietdijk. „Er werd veel aan muziek gedaan, heel gedisciplineerd.” De kinderen traden vaak op bij familiefeesten.

Lidewij de Vos en haar ouders willen niet praten met NRC. De partij wilde evenmin meewerken. Marius Rietdijk denkt dat het intellect en het contraire denken van zijn vader Lidewij wel fascineerden. Hij is zelf organisatiepsycholoog en als docent verbonden aan de Vrije Universiteit, waar hij voorzitter is van de ondernemingsraad. „Ik kijk meer naar nurture. Welke omgevingsfactoren zijn bepalend en hoe kunnen we daar iets aan doen?”, zegt hij. „Mijn vader was heel erg van nature. Met, moet ik toch zeggen, ook wel half-racistische stellingen, die hij dan rationeel onderbouwde. Dat was wel ongemakkelijk.”

Wim Rietdijk raakte in 1999 in opspraak door zijn pleidooi om tot de leeftijd van vier jaar euthanasie toe te staan op zwaar gehandicapte kinderen. En omdat hij, zoals hij vertelde aan het Reformatorisch Dagblad, door middel van genetische verbetering (‘eugenetica’) wilde bijdragen aan een „kwaliteitsverbetering van de mens”.

Hoewel geen politicus, plaatste Wim Rietdijk in 2006 een politiek programma op zijn website voor Nederlanders die „nieuwe partijvorming overwegen”. De overeenkomsten dringen zich op met de remigratieplannen die kleindochter De Vos nu uitdraagt. Neem „gemakkelijke uitzetting” van „buitenlanders die meer dan incidenteel een beroep doen op sociale voorzieningen of na bijvoorbeeld vier jaar onze taal nog niet goed spreken”. FVD wil migranten die hier „niet aarden”, volgens het partijprogramma „miljoenen”, aanmoedigen te vertrekken.

Nadat De Vos in het voorjaar van 2017 bijeenkomsten van Forum bezocht heeft, besluit ze zich aan te melden voor de ‘summer academy’ van de partij. Die belooft, zo valt te lezen op de website, „tegenwicht” te bieden aan studenten die vijftig jaar eerder „begeesterd door een cultuur-marxistische agenda” invloedrijke posities bemachtigden en „die nooit meer prijsgaven”.

Baudet selecteert De Vos en 39 andere geïnteresseerden voor een gesprek met een selectiecommissie, waar rechtsfilosoof Paul Cliteur en tijdelijk partijvoorzitter Paul Frentrop zitting in nemen. Beiden kennen Wim Rietdijk. Cliteur hekelde in een open brief een auteur wegens diens denkbeelden die niet meer in Civis Mundi wilde staan met Rietdijk. Frentrop woonde bij Rietdijk in de buurt in Bloemendaal en schreef in 2014 een opinieartikel met hem in NRC. Geen van beiden wilde meewerken aan dit artikel.

Duidelijk is dat De Vos tot de twintig uitverkorenen behoort die uiteindelijk mogen deelnemen aan de zomerschool, die plaatsvindt in een kasteel in Limburg. Op een bordesfoto die Baudet in de appgroep deelt is een studentikoze De Vos te zien; ze draagt New Balance-sneakers met grote witte veters, een gestreept t-shirt en een kaki broek. Een rij achter haar staat haar partner, Massimo Etalle, met wie ze rond die tijd een relatie kreeg. Hij is een jonge Tilburger die FVD in Brabant hielp tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2017.

Muurbloempje

Met Etalle, later gemeenteraadslid voor Forum in Den Haag, behoorde De Vos direct „tot de incrowd”, zegt Yernaz Ramautarsing, die zich in maart 2018 terugtrok als kandidaat-raadslid voor FVD in Amsterdam na uitgelekte appjes waarin hij kritiek uitte op homorechten. „Zelf was ze altijd op de achtergrond. Niet een persoon die haar hand opstak”. Andere ex-JFVD’ers, die niet meer publiekelijk met de jongerentak geassocieerd willen worden, noemen De Vos „bedachtzaam” en „een beetje een muurbloempje”.

In de appgroep van de zomeracademie laat De Vos wel van zich horen. Ze vraagt wat ze als huiswerk voor de summer school moet lezen van Alexis de Tocqueville, een grondlegger van het liberalisme, nadat ze werk van de rechts-conservatieve Douglas Murray en Plato al „bijna” uit heeft. Later mengt ze zich in een discussie over vrouwenbesnijdenis en concludeert dat bij moslima’s genot daardoor „zo veel mogelijk ingeperkt” wordt. „Ayaan Hirsi Ali heeft daar een heel goed boekje over geschreven”, schrijft ze, verwijzend naar De Maagdenkooi, een kritiek op vrouwenonderdrukking in de islam.

Anders dan De Vos schrikt haar partner Etalle, de twee wonen tegenwoordig samen, niet terug voor radicale uitlatingen. In een filmpje uit 2024 over een Haags fietspad dat beschilderd is in de kleuren van de ‘pride progress’ vlag, zegt hij: ,,Dat is een soort homovlag, uitgebreid met kleuren voor transgenders, bruinen en zwarten”. In januari 2025 bezoekt Etalle een lezing van de Oostenrijkse rechts-extremist Martin Sellner bij Voorpost, een groepering die de AIVD aanmerkt als rechts-extremistisch. Dat is om Sellner te interviewen voor JFVD-blad De Dissident, liet Etalle eerder weten aan NRC.

Haar keuze voor de politiek, zo verklaart Lidewij de Vos in maart 2026 tegen Nieuwe Revu, komt voort uit teleurstelling over het gebrek aan kritiek uit de academische wereld op de beperkende maatregelen tijdens de coronapandemie. De Vos volgt in die tijd de tweejarige onderzoeksmaster Neurosciences in Rotterdam. Net als haar partij vindt ze dat de ernst van het coronavirus wordt overdreven.

Na haar dubbele studie werkt De Vos op het fractiekantoor van Forum in de Tweede Kamer. Ze bijt zich vast in het stikstofdossier, ook al zo’n overtrokken probleem in haar ogen. Wat een artikel voor de Forumsite moet worden, mondt uit in een boek dat vlak voor de verkiezingen in 2023 uitkomt. Ze schrijft het met Baudet. De twee betogen, tegen een stroom aan wetenschappelijke rapporten in, dat de neerslag van stikstof een verwaarloosbaar effect heeft op de Nederlandse natuur.

„Ze was wel grondig”, zegt Wim de Vries, hoogleraar Milieusysteemanalyse. In de zomer van 2023 ontvangt hij het FVD-duo op zijn kantoor. Baudet, herinnert De Vries zich, gaat er stevig in. „Waar al die dode bomen dan zijn, op die manier.” Beleidsmedewerker De Vos is consciëntieuzer, zegt De Vries. „Maar dat iemand iets netjes doet, betekent nog niet dat het allemaal correct is.” Neem hun beider stelling dat de kritische depositiewaarden – de wetenschappelijk bepaalde maximale hoeveelheid stikstofneerslag die een natuurgebied kan verdragen – geen deugdelijke onderbouwing hebben. De Vries: „Dat kun je niet beweren”.

Open gesprek

Drie maanden later ontvangt De Vries het boek Niemand in de cockpit: een stikstof case study. Bedankt voor het open gesprek’, leest De Vries voor van de titelpagina. Getekend: Baudet en De Vos. Tegelijk spreekt De Vos op sociale mediakanalen van Forum over „ontluisterende” gesprekken met stikstofprofessoren, die volgens haar niet eens konden aanwijzen waar de natuur te lijden heeft.

In de breed uitwaaierende epiloog van Niemand in de cockpit komen allerlei voor Forum kenmerkende complottheorieën langs. Het naoorlogse Europa blijken Baudet en De Vos te zien als een project van de Amerikaanse geheime diensten: die joegen van alles aan waar FVD het niet op begrepen heeft, zoals de vorming van de EU, atonale muziek en moderne kunst. „Zou het kunnen, dat ook de milieubeweging door de ‘hand’ van bijvoorbeeld inlichtingendiensten is vormgegeven, aangewakkerd, voortgestuwd?”, schrijven de twee.

Als NRC De Vos in september 2025 vraagt of ze net als Baudet een afwijkende visie heeft op de maanlanding (in een Kamerdebat noemde Baudet in 2023 maanlandingen „extreem onaannemelijk”), zegt ze dat ze zich „daar eerst in moet verdiepen.” Afstand nemen doet De Vos sowieso niet snel. Dat blijkt al als de partij in 2020 haar grootste crisis beleeft, omdat er racistische appjes van JFVD’ers uitlekken. Waar tal van prominenten Forum hierop verlaten, schaart De Vos zich pontificaal achter partijleider Baudet.

Afstand neemt De Vos evenmin als NRC half maart onthult dat de Forum-lijsttrekker in Den Bosch, een ex-bestuurslid van JFVD, drie keer is veroordeeld voor mishandeling. „Wie geweld pleegt, wordt geroyeerd”, zei De Vos in oktober 2025 in een interview met de Volkskrant.

Sinds haar bezoek aan de FVD-zomerschool in 2017 is Lidewij de Vos met haar partij vergroeid geraakt. Eerst vooral via de jongerenbeweging, die meermaals in opspraak kwam en een omstreden imago heeft. De Vos beleeft er met gelijkgestemden, van wie velen hoog op kieslijsten terecht kwamen, „prachtige weekenden”, zei ze vorig jaar tegen onlinekanaal Lighthouse TV. „Helemaal in de sfeer van FVD en het land dat we voor ons zien.”

Op haar viool speelt ze er regelmatig Après un rêve van Gabriel Fauré, Na een droom. Een passend muziekstuk, vindt ze, over iemand die droomt van een „prachtige wereld” en daarna, „helaas”, ontwaakt in de realiteit.