De kleinste roofvogel van Afrika blijkt opvallend honkvast te zijn

De Afrikaanse dwergvalk blijkt tijdens het broeden aan een verrassend klein leefgebied genoeg te hebben.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Roofvogels worden vaak gezien als dieren die veel ruimte nodig hebben, maar voor de Afrikaanse dwergvalk geldt dat beeld niet. Uit een nieuw onderzoek in het Journal of Raptor Research blijkt dat deze kleine roofvogel tijdens het broedseizoen met minder dan één vierkante kilometer toe kan.

Piepkleine zenders

De Afrikaanse dwergvalk is de kleinste roofvogel van Afrika. Onderzoekers van de University of Cape Town, Hartpury University en het Forest Science and Technology Centre of Catalonia besloten om voor een onderzoek deze vogels te volgen. Daarvoor gebruikten de onderzoekers piepkleine GPS-zenders. Die wogen minder dan twee gram. Dat is belangrijk, want een Afrikaanse dwergvalk weegt zelf maar ongeveer 56 gram. Zwaardere zenders zouden te veel invloed hebben op het dier. Zulke metingen waren daarom lange tijd niet mogelijk.

In totaal werden dertien volwassen Afrikaanse dwergvalken gevolgd in Tswalu Kalahari, een privéreservaat in Zuid-Afrika. De zenders leverden bijna 4000 GPS-posities op. Daarmee konden de onderzoekers zien waar de vogels zich bevonden tijdens de periode waarin ze jongen grootbrachten. Op die manier ontdekten ze dat de dieren een leefgebied van gemiddeld slechts 0,93 vierkante kilometer gebruikten.

Dat is ongeveer veertien keer kleiner dan het leefgebied van de kleine torenvalk. Die gold eerder als een van de roofvogels met het kleinste leefgebied. De nieuwe studie laat dus zien dat sommige roofvogels veel minder ruimte nodig hebben dan lang werd gedacht. Hoofdonderzoeker Olufemi Olubodun zegt: “Deze studie levert een belangrijke basis op waarmee we beter kunnen begrijpen hoeveel ruimte kleine roofvogels precies nodig hebben. Deze soorten zijn lange tijd maar weinig onderzocht, vooral omdat de techniek dat niet toeliet.”

Bijzondere manier van nestelen

De verklaring voor het kleine leefgebied ligt waarschijnlijk voor een belangrijk deel bij de bijzondere manier waarop de Afrikaanse dwergvalk nestelt. De soort bouwt zelf geen nest, maar gebruikt in plaats daarvan de grote nesten van republikeinwevers. Deze vogels maken enorme, gemeenschappelijke nesten die soms een beetje op hooibergen kunnen lijken. In die nesten zitten veel kamers. De Afrikaanse dwergvalk gebruikt een van die kamers om te slapen en te broeden. Daardoor is het leven van de Afrikaanse dwergvalk sterk verbonden met het leven van zo’n weverkolonie. Het resultaat daarvan is dat de vogels uiteindelijk niet ver hoeven te vliegen om voedsel te vinden.

De ontdekking is vooral belangrijk voor natuurbeschermers. Momenteel worden vooral grotere roofvogelsoorten, zoals gieren, gebruikt om te dienen als een soort van ‘gidssoort’. Dat betekent dat als deze soorten het goed doen, veel andere soorten daarvan kunnen profiteren. Dit onderzoek laat zien dat de behoeften van kleinere roofvogels heel anders kunnen zijn, en dat het gebruiken van een grotere roofvogels als ‘gidssoort’ dus niet altijd automatisch betekent dat ingestelde maatregelen ook behulpzaam zijn voor kleinere soorten.

Leestip: Deze roofvogel krijgt vaker dochters als er in een leefgebied meer dan genoeg eten te vinden is

De onderzoekers viel ook nog iets anders op. Bij veel roofvogelsoorten zijn de vrouwtjes vaak groter dan de mannetjes. Daardoor gedragen ze zich soms anders, gebruiken ze een ander gebied en vliegen ze soms veel verder weg. Bij de Afrikaanse dwergvalk blijkt dat verschil in gedrag echter niet aanwezig te zijn.

Teamlid Robert Thomson zegt: “dat laat zien dat mannetjes en vrouwtjes waarschijnlijk veel samenwerken om hun kuikens groot te brengen. Voorheen was het onmogelijk om dat te achterhalen, maar door de komst van nieuwe technieken kunnen we de ecologie van kleine soorten nu net zo precies bestuderen als die van grotere soorten.”

De onderzoekers laten weten nog lang niet uitgekeken te zijn op de Afrikaanse dwergvalk. Dit onderzoek richtte zich namelijk vooral op hoe deze vogels zich gedragen tijdens de broedperiode. Het is dus nog niet duidelijk hoe groot hun leefgebied is buiten het broedseizoen om. Het team hoopt dat tijdens een vervolgonderzoek te ontdekken.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Deze pientere roofvogel gebruikt verkeerslichten om dodelijk efficiënte aanvallen uit te voeren en Waarom vogels van die opvallend grote eieren leggen . Of lees dit artikel: Microfoons onthullen wat vogels doen als er een havik roept .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: