Zorgt een klimaatlabel op het fastfoodmenu ervoor dat consumenten groenere keuzes maken?

Een hamburger of toch die salade: de keuze op een fastfoodmenu lijkt grotendeels een kwestie van smaak en prijs. Maar als bij die hamburger staat vermeld hoe slecht die voor het klimaat is, kiezen consumenten toch vaker voor een lichter alternatief. Dat blijkt uit een grootschalig Amerikaans experiment waarbij ruim tienduizend deelnemers een online fastfoodmenu te zien kregen, voorzien van uiteenlopende klimaatlabels.

Voor het onderzoek werden ruim 10.000 Amerikaanse volwassenen willekeurig ingedeeld in zes groepen met elk een ander soort label op het menu. Vier van de vijf geteste klimaatlabels zorgden ervoor dat deelnemers minder snel kozen voor een gerecht met een hoge klimaatbelasting. Een label dat gerechten een klimaatcijfer van A tot F gaf en daarbij ook een schaal toonde met alle mogelijke cijfers werkte het best. Dat label zorgde daarnaast ook voor een lagere inname van verzadigd vet.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Verborgen impact van de hamburger

De voedselsector is verantwoordelijk voor naar schatting een derde van alle menselijke broeikasgasuitstoot. Rood vlees valt daarin bijzonder op: de productie daarvan veroorzaakt aanzienlijk meer CO₂ en methaan dan die van andere eiwitbronnen en is ook in verband gebracht met een hoger risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en kanker. Fastfood is goed voor een vijfde van de consumptie van rood vlees in de Verenigde Staten. Onderzoekers van onder meer de Universiteit van Californië onderzochten of consumenten bewust zouden kiezen voor minder uitstoot als ze op het menu konden zien hoe klimaatbelastend een gerecht is.

Van QR-code tot waarschuwing

Deelnemers kregen een realistisch online fastfoodmenu voorgelegd, gemodelleerd naar dat van een bekende Amerikaanse keten, met rundvleesburgers, kip- en visgerechten, salades en een plantaardige burger. Ze werden willekeurig ingedeeld in zes groepen die elk een ander label zagen. Een groep diende als controlegroep en zag alleen een QR-code met een link naar aanvullende menu-informatie maar geen klimaatgegevens. De andere vijf groepen kregen een klimaatlabel te zien: een label met de milieukosten in dollars, een klimaatcijfer van A tot F voor elk gerecht, datzelfde cijfer aangevuld met een schaal die alle mogelijke waarden toonde, een markering die gerechten aanduidde als ‘High Climate Impact’ en een identieke variant met het woord ‘warning’ ervoor.

Vier van vijf labels werken

In de controlegroep koos 53 procent van de deelnemers voor een gerecht met hoge klimaatbelasting. Bij vier van de vijf klimaatlabels lag dat aandeel lager, van 45 procent bij het ‘High Climate Impact’-label tot 48 procent bij het klimaatcijfer zonder schaal.

Maar niet elk label dat de keuze voor klimaatzware gerechten deed afnemen leidde ook tot daadwerkelijk lagere broeikasgasuitstoot in de gekozen maaltijden. Alleen het klimaatcijfer met de schaal en het ‘High Climate Impact’-label zorgden onderaan de streep voor een groenere maaltijd. Deelnemers die deze labels te zien kregen, kozen gerechten met respectievelijk 13 en 10 procent minder CO₂-uitstoot. Het label met de schaal leverde daarnaast een gezondheidsvoordeel op: de gekozen menu’s bevatten gemiddeld minder verzadigd vet (11,8 gram tegenover 12,6 gram in de controlegroep).

De paradox van het kostenlabel

Het label dat de klimaatschade van een gerecht in dollars uitdrukte, vormde een opvallende uitzondering. Hoewel deelnemers dit label als het meest afschrikwekkend beoordeelden, had het geen meetbaar effect op hun keuzegedrag. Vergeleken met de andere klimaatlabels viel het ook minder op en kreeg het minder steun als potentieel beleid. Vermoedelijk komt dit deels doordat het label puur numerieke informatie bood zonder duiding: een bedrag in dollars zegt niets over of dat nu hoog of laag is in vergelijking met een gemiddelde maaltijd. Ook het zwart-witte ontwerp en het kleinere lettertype kunnen een rol hebben gespeeld.

Breed toepasbaar, maar niet voor iedereen even sterk

De effecten verschilden nauwelijks naar leeftijd, geslacht of politieke voorkeur, wat suggereert dat klimaatlabels breed inzetbaar zijn. Ze bleken wel effectiever bij mensen met sterke klimaatbezorgdheid en bij deelnemers uit gemarginaliseerde etnische groepen, wat aansluit bij eerder onderzoek waaruit blijkt dat die groepen klimaatvriendelijk eten vaker als motivatie opgeven voor hun voedselkeuzes.

Online keuzes zijn nog geen echte maaltijden

De effecten zijn er, maar bescheiden van omvang. Een vermindering van 10 tot 13 procent in broeikasgasuitstoot per maaltijdkeuze is een fractie van de gemiddelde dagelijkse voedselgerelateerde uitstoot per persoon in Noord-Amerika. Bovendien vond dit onderzoek plaats middels een online enquête, niet in een echte restaurant waarbij honger, prijs en gewoonte een rol spelen. Het menu was gebaseerd op een fastfoodketen en deelnemers kozen slechts een gerecht uit een beperkte selectie zonder bijgerechten of dranken.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: