De politie in Twente wil trekkers van de snelweg weren. Hoe vallen de boeren te stoppen?

1 uur geleden 1

Volgens Patrick Fluyt, bestuurder van politievakbond ACP, hoeft de politie het wiel niet opnieuw uit te vinden als het gaat om het weren van trekkers op de snelweg. Voor landbouwvoertuigen is het al verboden op de snelweg te rijden, maar daar wordt rond demonstraties niet altijd op gehandhaafd. Naar aanleiding van een dodelijk ongeluk op de A59 in Noord-Brabant afgelopen vrijdag, hebben burgemeesters uit het voormalige politiedistrict Twente maandag aangekondigd in het vervolg op te treden.

Als sectiecommandant van de mobiele eenheid (ME) bedacht Fluyt in 2022 al hoe op te treden tegen trekkers op de snelweg. Indertijd protesteerden boeren onder meer bij de privéwoning van stikstofminister Christianne van der Wal in het Gelderse Hierden.

Omdat de boeren de vluchtstrook vrij hielden voor hulpdiensten, kon de ME de stoet van circa dertig trekkers toen rechts inhalen met politiebusjes. Vervolgens omsingelden agenten de voorste drie, vier trekkers. Fluyt zette een megafoon aan zijn mond en waarschuwde: rijd nu de snelweg af en we doen het af met een bekeuring. Dat kon relatief eenvoudig, omdat hij een strategische plek bij Zwolle had uitgekozen, waar de A50 en A28 elkaar kruisen. De locatie was ook politiek ingegeven: „De burgemeester van een grote stad als Zwolle had andere belangen dan een kleine agrarische gemeente als Hierden. De Gelderse plaats heeft, zonder vervelend te zijn, te maken met een boerengezinde achterban.”

Fluyt: „Je snapt, na het aanbod om de snelweg af te rijden met een bon, viel hoongelach mij ten deel.” Maar na twee uur arriveerde een dieplader. Dat duurde zolang omdat bergingsbedrijven in de omgeving „zwaar werden bedreigd”. De eerste inbeslaggenomen trekker bleek van een loonwerkersbedrijf te zijn. Dat voertuig waren ze een paar dagen kwijt, dus sloegen de boeren aan het rekenen. Fluyt kondigde aan: „Dit ga ik over tien minuten nog een keertje doen.” Reden voor de eerste boeren om zich te melden bij de sectiecommandant. Uiteindelijk nam „iedereen de benen” via het ventweggetje van Rijkswaterstaat, aldus Fluyt. De staart van de file werd beveiligd door snelle interventievoertuigen van de politie. Bij Kootwijkerbroek ging het er harder aan toe. „Binnen de politiewereld is redelijk bekend dat men daar vooral eigen regels naleeft”, aldus Fluyt. Demonstranten probeerden daar een ME-busje van de weg af te drukken. Dat leidde tot een aanhouding. Inmiddels heeft de ME ook eenheden die een trekker kunnen besturen.

Agenten met shovels

Die aanpak, trekkers tegenhouden met ME’ers, heeft veel haken en ogen, aldus politiewetenschapper Jaap Timmer (Vrije Universiteit Amsterdam). „Het is een risico om politiemannetjes en -vrouwtjes met de voetjes op de snelweg te zetten. Er hoeft maar één trekkerbestuurder zo gek te zijn om te denken: ik ga erlangs. Dan rijdt er een ton of vier, vijf over een agent heen. Dan is de overlevingskans niet zo heel groot.” Timmer zegt nadrukkelijk trekkerbestuurders in plaats van boeren, omdat in het verleden studenten van groene mbo-opleidingen werden geworven, die over een tractorrijbewijs beschikten. Omdat er mankracht nodig was om een ‘effectief’ protest te organiseren.

Fysiek zijn trekkers natuurlijk lastige dingen, vervolgt hij. Overigens heeft de politie Oost-Nederland een paar jaar terug in Zwolle laten zien dat agenten met shovels best wat kunnen bereiken. Daar dreigde toen een blokkade van het provinciehuis. De politie heeft toen een trekker opgetild en aan de kant gezet. „Toen dachten de boeren: shit, hier wordt onze fysieke macht gebroken. Toen waren ze weg.” Over het tegengaan van trekkers op snelwegen is volgens Timmer al jaren discussie binnen de politie. „Dus je zou hopen dat de politie meer shovels heeft aangeschaft.”

Burgemeesters zijn „buitengewoon huiverig” over het inroepen van de hulp van de Koninklijke Marechaussee, die over pantserrupsvoertuigen beschikt

Over een andere optie zijn burgemeesters „buitengewoon huiverig”, legt Timmer uit. Hij doelt op het inroepen van de hulp van de Koninklijke Marechaussee, die over pantserrupsvoertuigen beschikt. Die voertuigen zijn zwaarder en sterker dan trekkers en kunnen makkelijk een snelweg „dichtzetten”. Daar kunnen trekkers niet over- of doorheen. Lokale autoriteiten willen niet het idee geven dat ze het leger inzetten, aldus Timmer. „Maar het zijn geen tanks, het zijn gepantserde busjes.” Die werden bijvoorbeeld in 2001 ingezet ter beveiliging van de Amerikaanse ambassade.

In het verleden leefden bij burgemeesters ook bezwaren tegen het gebruik van het waterkanon, zegt Timmer. De politiewetenschapper sprak op een symposium met toenmalig burgemeester Ahmed Aboutaleb van Rotterdam, die de waterwerper volgens hem te veel op een militair voertuig vond lijken. „Dat duurde niet lang. Toen werd de waterwerper zijn grootste vriend.”

Camera’s met gezichtsherkenning

Als de politie capaciteitsproblemen heeft of eigen mensen niet in gevaar wil brengen, dan kunnen kentekens uitkomst bieden, zegt Jaap Timmer. Op veel ME-busjes zitten tegenwoordig camera’s. Als trekkerbestuurders hun kenteken afplakken, kan gezichtsherkenning worden gebruikt. Die software zit al op de mobiele camera’s die voor bellende bestuurders wordt gebruikt. Die camera’s kun je vooraf bij opritten plaatsen. „Dan kun je de trekkers van huis halen bij die lui.” Openbare bestuurders moeten zich niet laten intimideren, vindt Timmer. „Als trekkerbestuurders de indruk krijgen: we kunnen maken wat we willen want de autoriteiten durven toch niet op te treden, dan geeft de lokale driehoek het verkeerde signaal af.”

„Hard optreden kan leiden tot verdere escalatie”, zegt Teun Meurs, docent en onderzoeker aan de Politieacademie. „Dat is niet altijd wat je wil.” Hij vindt de boodschap van de politie in Twente „een slim signaal, omdat het ontmoedigend kan werken”. Omdat agenten nooit weten wat er precies zal gebeuren, moet volgens hem ter plaatse, indien het misgaat, een afweging worden gemaakt: wanneer grijp je in? De-escalerend optreden is een moeilijk spel, waarbij de politie te allen tijde het voortrekken van bepaalde groepen demonstranten wil voorkomen, zegt hij. Tegelijkertijd: „Een trekker is een groot iets, dat geeft een bepaalde macht. Daar zul je op een slimme manier iets tegen moeten doen.”