Boetes voor Nederlandse media om berichtgeving over Ozempic

De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft diverse Nederlandse kranten, waaronder NRC, de Volkskrant, De Telegraaf en het AD, boetes van tienduizenden euro’s opgelegd voor hun berichtgeving over de medicijnen Ozempic, Wegovy en Mounjaro. De IGJ vindt dat ze reclame maakten door te positief te berichten over deze middelen, bijvoorbeeld door te melden dat ze meer gezondheidsvoordelen hebben dan alleen de behandeling van diabetes, waarvoor ze in Nederland zijn geregistreerd. De geneesmiddelenwet verbiedt het maken van publieksreclame voor medicijnen die alleen op doktersrecept verkrijgbaar zijn.

De hoofdredacteuren van de kranten en de journalistenvakbond NvJ reageren verbolgen op de boetes, die ze zien als inperking van de persvrijheid. „We zijn geschokt dat de inspectie forse boetes oplegt aan gerenommeerde media en integere journalisten die vaak over medicijnen schrijven en daar geen ander belang bij hebben dan het informeren van het publiek”, zegt Thomas Bruning, secretaris van  de NvJ. „Dit maakt het onmogelijk voor journalisten om op een normale manier verslag te doen over dit onderwerp. Wij nemen dit heel hoog op. Het is belangrijk dat er een gesprek komt met de inspectie en het ministerie van Volksgezondheid, dat hier uiteindelijk verantwoordelijk voor is.”

De IGJ heeft tussen 2023 en 2025 naar eigen zeggen zo’n twintig boetes uitgedeeld voor het maken van reclame voor medicijnen, niet alleen voor Ozempic en ook niet alleen aan mediabedrijven. De inspectie wil niet ingaan op individuele zaken, ook omdat over sommige nog een beroepsprocedure loopt. „Per zaak maken we een zorgvuldige afweging, ook in het belang van patiënten”, zegt een woordvoerder. „Dat is immers het uitgangspunt van de Geneesmiddelenwet. Als het gaat om mediaberichtgeving kijken we naar het geheel – inhoud, context, beeld, geluid – het is geen afvinklijstje. Is het artikel erg wervend? Heb je na het lezen het gevoel: dit middel wil ik kopen of gebruiken?”

Boetes voor DPG Media en Mediahuis

Mediabedrijf DPG Media kreeg in april een boete van 48.500 euro voor artikelen die de lokale krant De Stentor en tijdschrift Flair hadden gepubliceerd. Deze maand volgde een boete van 51.000 euro voor stukken in de Volkskrant en het AD.

Pieter Klok, hoofdredacteur van de Volkskrant, noemt de boetes verbijsterend. „Het IGJ is natuurlijk een serieus instituut, dat risico’s voor de volksgezondheid beoordeelt op basis van bestaande wetten”, zegt hij. „En die zijn er ook niet voor niets. Maar volgens mij moet je ze nooit toepassen op journalistiek, tenzij je kunt aantonen dat die betaald wordt.” De Volkskrant heeft een beboet artikel inmiddels van zijn website verwijderd.

Mediabedrijf Mediahuis kreeg deze maand boetes van in totaal 132.000 euro voor artikelen die de afgelopen jaren verschenen in NRC en De Telegraaf.  In het geval van NRC gaat het om stukken van de wetenschapsredactie, onder meer over de zoektocht van farmaceuten naar een veilig afslankmiddel en over wetenschappelijk onderzoek naar andere gezondheidsvoordelen van middelen als Ozempic.

Adjunct-hoofdredacteur Lucas Brouwers vindt de boetes „bizar”. „De betreffende artikelen zijn juist voorbeelden van zorgvuldige journalistiek, met aandacht voor bijwerkingen en met verwijzingen naar wetenschappelijk onderzoek. Het is essentieel dat wij het publiek vrij kunnen informeren over geneesmiddelen waar wetenschappelijke of maatschappelijke belangstelling voor is.” NRC is niet van plan de artikelen aan te passen of te verwijderen.

Grondrechten

De IGJ erkent dat de boetes op gespannen voet staan met de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. Maar die grondrechten zijn volgens de inspectie wettelijk beperkt als het gaat om de bescherming van de volksgezondheid. Dat de boetes voor Mediahuis zo hoog uitvallen, komt volgens de inspectie doordat kranten van het bedrijf meermaals dezelfde overtreding begingen. Het totale bedrag bedroeg aanvankelijk 660.000 euro. De IGJ heeft de boetes verlaagd omdat die anders een beperking vormen van het recht van Mediahuis op vrijheid van meningsuiting. Zo wil de IGJ voorkomen dat er een ‘chilling effect’ van de boetes uitgaat en media terughoudender gaan berichten.

Kamran Ullah, hoofdredacteur van De Telegraaf, waarschuwt wel degelijk voor zelfcensuur. „Hier gaat een enorm chilling effect vanuit”, zegt hij. „Journalisten zullen in het vervolg toch terughoudender zijn. Dat geldt voor grote nieuwsorganisaties zoals wij, maar misschien nog wel meer voor kleinere titels en freelancers. Grote uitgevers kunnen die boetes nog wel betalen. Hoewel een boete van meer dan een ton wel neerkomt op het jaarsalaris van twee journalisten. Dat is echt een inperking van de persvrijheid. Want als we die boetes moeten betalen, kunnen we minder journalisten in dienst nemen.”