De Waddeneilanders voelen zich door nieuw natuurplan van Rijkswaterstaat ‘gekooid’

2 uren geleden 1

Naast de groen-witte vlag van Vlieland wapperen deze zomer ook donkerblauwe vlaggen. Het zijn protestvlaggen en ze hangen door het hele dorp, het enige dorp dat Vlieland telt. „Vrije vogels, gekooide mensen”, staat er in witte letters op, vergezeld van een afbeelding van een strandplevier, een lepelaar en een vader en zoon achter tralies. Protestposters met dezelfde leus hangen achter de ramen van de bakker, de drogisterij en de fietsenverhuurder in de Dorpsstraat.

De leus is bedacht in de jaren tachtig, toen twee Vlielanders actie voerden tegen natuurmaatregelen. Nu is-ie opnieuw relevant, vinden de bewoners. Ze protesteren, net als op alle andere Waddeneilanden, tegen potentiële plannen van Rijkswaterstaat om meer delen van het eiland af te sluiten voor recreanten. Die plannen werden in het voorjaar gepresenteerd, op besloten bijeenkomsten.

Op Vlieland kwam eind april een kleine club genodigden samen in een zaaltje in Badhotel Bruin voor wat Rijkswaterstaat de „Maatregelentafel Vlieland” noemde. Er waren vertegenwoordigers van de gemeente, de provincie Fryslân, Staatsbosbeheer en Defensie, dat op de Vliehors, een zandvlakte aan de westkust van het eiland, een groot oefenterrein voor de luchtmacht heeft. Ook een aantal ondernemers was uitgenodigd.

Aant Durk van der Veen (43) had eigenlijk geen tijd, maar ging toch. „Op de een of andere manier had ik het gevoel dat het belangrijk zou zijn”, zegt hij met een kop koffie in hotel-restaurant Het Posthuys. Van der Veen is de eigenaar van Het Posthuys en van de Vliehors Express. Dat zijn grote gele trucks die toeristen en eilandhoppers over natuurgebied de Vliehors vervoeren, sommigen met fiets en al.

In juli en augustus komt op het westelijke puntje van de Vliehors iedere dag passagiersschip De Vriendschap aan vanuit Texel. De gele trucks brengen de eilandhoppers over de enorme zandvlakte naar Het Posthuys, het dichtstbijzijnde stukje bewoonde wereld.

De Vliehors is de grootste zandvlakte van Noord-West Europa. „De Sahara van het noorden”, volgens Van der Veen. Vogels als de strandplevier, de noordse stern en de lepelaar broeden er hun nesten uit. Het grootste deel van de strandvlakte ligt in het Natura 2000-gebied de Waddenzee.

Natuur op de Wadden is verslechterd

Het onderwerp van de informatiebijeenkomst van Rijkswaterstaat in april was de actualisatie van het ‘beheerplan’ dat bij het Waddengebied hoort. Ieder Natura 2000-gebied heeft zo’n plan, het beschrijft wat er gedaan moet worden om de natuur te beschermen en zo nodig te verbeteren. Er staat in welke activiteiten er in het natuurgebied mogen plaatsvinden en onder welke voorwaarden.

Het huidige beheerplan uit 2016 loopt nog twee jaar, tot 2028. Dan moet er een nieuw plan komen. En aangezien uit onderzoeksrapporten blijkt dat de natuur in het Waddengebied de afgelopen jaren is verslechterd, moeten er nieuwe maatregelen komen.

Wat Van der Veen niet had verwacht, is dat Rijkswaterstaat plannen zou presenteren om nieuwe delen van het eiland jaarrond, of tijdens het broedseizoen (van maart tot augustus), af te sluiten. In de presentatie, die later naar de betrokkenen is gestuurd en is ingezien door NRC, zijn delen van het eiland gemarkeerd als gebied waar mogelijk „recreatieve zonering” plaats gaat vinden. Ambtenarentaal voor: sluiting voor publiek.

Op Vlieland gaat het onder meer om de Vliehors en het wad aan de zuidkant. Ook voor de Hors en de Slufter op Texel, de Boschplaat op Terschelling, de Hon op Ameland en de Balg op Schiermonnikoog dreigt sluiting, hoorde Van der Veen in de weken na de bijeenkomstvan andere eilanders.

Het afgelopen jaar is de natuur in het Waddengebied hard achteruit gegaan, laat onderzoek zien. De populatie kabeljauw en slakdolf is afgenomen. Ook met de schar, schol, tong en wijting gaat het niet goed, blijkt uit het vorig jaar verschenen rapport ‘Staat van de Waddenzee’ van de Waddenacademie en het Centraal Bureau voor de Statistiek. Er zijn minder foeragerende kluten, futen en brilduikers en minder broedende visdiefjes en strandplevieren op de eilanden te vinden. De bij laagwater droogvallende slik- en zandplaten zijn gekrompen in oppervlakte. En in het zeewater zijn de concentraties vervuilende stoffen, zoals kwik en arseen, toegenomen.

Met 92 van de 238 onderzochte ‘natuurindicatoren’ gaat het slechter dan de zogeheten referentiewaarden, concluderen de onderzoekers. Het grootste deel hiervan is de afgelopen twaalf jaar niet verbeterd, of zelfs verslechterd. Van nog eens 66 indicatoren kan niet uitgesloten worden dat het slecht gaat. Slechts met 80 indicatoren, één derde op het totaal, gaat het goed.

Zorgen om Werelderfgoedstatus

De verslechtering van de Waddennatuur is ook Unesco opgevallen. De VN-organisatie maakt zich al jaren zorgen om de staat van het Waddengebied, dat een Werelderfgoedstatus heeft. Na meerdere waarschuwingen heeft Unesco eind juli besloten om volgend jaar op een ‘monitoringsmissie’ te gaan om te kijken hoe het met de natuur gaat in het grootste getijdengebied van de wereld. Mogelijk kan het Waddengebied, dat zich ook uitstrekt langs de Duitse en Deense kust, op de lijst met ‘bedreigd erfgoed’ komen of de Wereldergoedstatus zelfs verliezen.

De protestvlaggen zijn op

Terwijl de protestvlaggen wapperen, probeert Rijkswaterstaat duidelijk te maken dat er nog geen besluiten zijn genomen en dat het bovendien nooit van plan is geweest om grote gebieden af te sluiten voor bezoek. „Die intentie hebben we niet en dat is ook niet aan de orde”, staat inmiddels op de website. Er wordt onderzocht welke maatregelen nodig zijn om Natura 2000-doelen te halen, en „een (tijdelijke) afsluiting van een beperkt gebied kan één van de mogelijke maatregelen zijn”.

De presentaties in het voorjaar waren bedoeld om „op te halen welke belangen en (on)mogelijkheden hierbij spelen”, zodat dit kan worden meegenomen in de volgende fase: die van het opstellen van een concept-beheerplan, reageert Rijkswaterstaat op vragen van NRC.

Ook minister Vincent Karremans (VVD) van Infrastructuur en Waterstaat benadrukte afgelopen juni dat er „geen concrete plannen” zijn om natuurgebieden af te sluiten. Er is „wat misgegaan in de communicatie”, aldus Karremans.

De eilanders zijn er niet gerust op. „Heel plat gezegd: het is gewoon kut”, zegt Hedwig de Lang (67), die thuis een vlag heeft hangen. Ze hoorde via via over de plannen. „Als ze dit doorvoeren, mag je bij wijze van spreken niet eens meer je grote teen in het wad zetten.”

Natuurlijk is het belangrijk om goed voor de natuur te zorgen, zegt De Lang. „Dat gebeurt hier ook. Dat doen juist de mensen die veel op het strand komen, door de bossen huppelen en het wad opgaan.” Zelf houdt ze overigens niet van het strand. Ze is veertig jaar geleden van Amsterdam naar Vlieland verhuisd voor de liefde. Haar man is overleden, zij bleef vanwege de mensen. „Zonder bemoeizuchtig te zijn, houden we elkaar in de gaten.”

Als de eilanders een dode vogel tegenkomen op het strand, melden ze dat. En als ze tijdens een boottocht een zeehond tegenkomen met een net om de nek, dan melden ze dat ook, zegt Wim Molog (56), eigenaar van fietsverhuur Wimo en winkel De Coupure. „Als niemand daar meer mag komen, verdwijnt dat ook. Het zal voordelen hebben, maar ook heel veel nadelen.” Molog woont al dertig jaar op het eiland. Hij is blijven hangen na een zomerbaantje en wil niet meer weg. „We hebben hier alles, hè.”

De eilandbewoners zijn de „ogen en oren” van het wad, zo staat in het manifest van stichting Wij zijn de Wadden. De maatregelen om de natuur te beschermen en de rapporten die vertellen hoe het met het wad gaat, zijn gemaakt „door mensen achter een bureau”, zeggen de Vlielanders.

Het voelt voor de eilanders ook wrang dat juist de wandelaars, vogelaars, wadlopers en eilandhoppers worden aangepakt, terwijl er ook gas en zout wordt gewonnen in het Waddengebied. Onder Schiermonnikoog moeten nieuwe stroomkabels komen. De Luchtmacht werpt tijdens militaire oefeningen bommen af op de Vliehors.