Klimaatstress komt Europa economisch duur te staan

In het Franse dorp Cestas, bij Bordeaux, trof collega Hanna Hosman lege straten aan, dichte winkels en een bioscoop die met moeite mensen naar binnen kreeg. Het dorp was geëvacueerd geweest en nét ontsnapt aan de hevige bosbranden. Elders in Frankrijk, in Bretagne, staat de prei te verschroeien door de ongekende hitte en droogte, schrijft Le Monde, en in het Verenigd Koninkrijk dreigt 2026 om die reden het jaar te worden met de slechtste oogst ooit, schrijft The Independent. In Duitsland kan zaadoliënproducten C. Thywissen zijn producten niet meer via de binnenvaart laten vervoeren, vanwege de historisch lage waterstand in de Rijn, lezen we bij omroep ZDF (vervoer via weg of spoor is duur en lastig). Door de droogte lopen in Europa de elektriciteitsprijzen op: kern- en waterkrachtcentrales draaien minder.

Hoewel de verzengende zomer van 2026 nog lang niet ten einde is, duiken nu de eerste ramingen op van de omvang van de economische schade door het extreme weer. De Financial Times berekende dat bosbranden en hittegolven dit jaar in vijf zwaar getroffen Europese landen in totaal al meer dan 3 miljard euro aan schade hebben veroorzaakt, fors meer dan het héle jaarlijkse gemiddelde van economische klimaatschade in de héle EU van 2,5 miljard.

Het Franse ministerie van Milieu voorziet alleen voor Frankrijk, en alleen door de droogte, meer dan 5,6 miljard euro aan schade. Dat veel hogere getal komt doordat Frankrijk ook funderingsschade meerekent (goed voor een verwachte 3,5 miljard euro).

Dat móet haast wel macro-economische gevolgen krijgen, denk ik als ik die cijfers voorbij zie komen. Valt daar al iets over te zeggen? En een andere vraag waar ik mee zit: wordt dit steeds extremere weer op de langere termijn geen enorme kostenpost voor regeringen in Europa?

Opwarming is duur

De reden voor die laatste vraag, over de toekomst, is: de klimaatopwarming dendert voort. Temperatuurrecords sneuvelen rap. Juni was in Europa bijvoorbeeld de warmste junimaand ooit. Juli was in Frankrijk de warmste maand ooit (ook andere maanden meegerekend).

Klimaatverandering maakt hittegolven frequenter en heviger. De opwarming maakt de kans op hevige droogteperiodes groter en zorgt zo ook voor betere condities voor bosbranden − nooit werd zoveel Europees grondgebied aangetast door vuur als dit jaar. Intussen blijft de wereld grootschalig broeikasgassen uitstoten. Door de almaar groeiende vraag naar energie blijft de consumptie van olie, gas en zelfs kolen toenemen, dit ondanks de snelle opmars van hernieuwbare energie, schreef het Internationaal Monetair Fonds laatst.

Duitse economie remt af, Frans tekort loopt op

Het steeds extremere weer loopt in de papieren, zo dringt nu door bij economen die zich voorheen niet zo met „het klimaat” bezighielden. Door de ongekend lage waterstand van de Rijn − een economische levensader voor Duitsland − kan het land 0,3 tot 0,4 procentpunt van zijn bbp-groei dit jaar mislopen, berekenden economen van respectievelijk ING en van de Duitse werkgeversdenktank IW Koeln. Dat is een behoorlijk groot effect: vóór de droogte gingen economische instituten uit van 0,5 tot 0,8 procent bbp-groei dit jaar.

Het klimaat als macrofactor, voor economen is het behoorlijk wennen. „De ongemakkelijke waarheid is dat hittegolven stilletjes zijn uitgegroeid van ‘weersgebeurtenis’ naar ‘macro-variabele’”, schreef ING-econoom Carsten Brzeski onlangs. „De thermometer is een belangrijke indicator geworden.”

In Parijs merken ze dat het extreme weer ook neerslaat in de staatsbegroting. Frankrijk heeft toch al de grootste moeite de overheidsfinanciën onder controle te houden. Het land heeft een topzware staatsschuld (118 procent van het bbp, bijna tweemaal het EU-maximum van 60 procent) en wil het begrotingstekort dit jaar houden op 5 procent (het EU-maximum is 3 procent). Dit laatste gaat waarschijnlijk niet lukken, schrijft Le Monde − door de hitte, droogte en branden. Die kosten Frankrijk dit jaar zo’n 0,1 à 0,2 procentpunt aan bbp-groei. Hoewel de miljardenschade deels door verzekeraars zal worden opgevangen, komt ook een deel bij de staat terecht.

Het toekomstperspectief

Voor Europa, een continent dat tweemaal zo snel opwarmt als het wereldwijde gemiddelde, betekent klimaatverwarming een groeiend macro-economisch risico voor de (nabije) toekomst. Dat geldt vooral voor Zuid-Europa, dat toch al een warm klimaat kent. En waar overheden in veel gevallen toch al schuldbeladen zijn.

• Verzekeraar Allianz rekende door wat het zou betekenen als de vijf warmste jaren uit de periode 2014-2024 zich zouden herhalen in de (kortere) periode 2026-2030. De hittestress zou met name de Franse economie schaden: er zou in totaal 7 procent van het Franse bbp verloren gaan. De rest van Zuid-Europa zou 5 à 6 procent van het bbp zien verdampen.
• Allianz ziet in zo’n scenario ook grote kosten voor regeringen. Het Franse begrotingstekort kan uitkomen boven de 7 procent, dat van landen als Duitsland en Italië ook ver boven de EU-maximumnorm van 3 procent.

Toegegeven, dit soort modelmatige scenario’s komen nooit precies uit. Maar duidelijk is: klimaatverandering is een begrotingsrisico. Niet voor niets zien ook clubs als het IMF zich gedwongen zich daarmee bezig te houden. In een recent artikel van de Europese economendenktank Bruegel dook de onheilspellende term climate sovereign doom loop op, een negatieve spiraal van hogere klimaatschade, lagere bbp-groei, lagere overheidsinkomsten, lagere investeringen in klimaatadaptatie en dus grotere vatbaarheid voor extreem weer.

Gezien het feit dat de begrotingssituatie met name in Frankrijk en Italië toch al fragiel is (in 2025 nog was er stress op de obligatiemarkten over Frankrijk) is dat niet een erg aanlokkelijke gang van zaken.

Een klimaatschuldencrisis in Europa? Helaas is het niet helemaal ondenkbaar.

Oproep aan de lezers: wat vinden jullie? Is het economisch klimaatrisico voldoende in beeld bij beleidsmakers, of wordt het misschien overdreven? Mail mij op mark.beunderman@nrc.nl