De zonnende verpleeghuisbewoonster (81) houdt wel van een kleurtje. En nee, ze heeft zich niet ingesmeerd

1 uur geleden 1

Hitte doet Geeske Faber (74) weinig. „Ik zweet nooit.” Ze tikt op haar voorhoofd: „Niet hier.” Daarna onder haar oksels: „En ook niet hier.” Woensdag liep ze met dertig graden nog naar de Albert Heijn in het centrum van Drachten. „Zonder moeite hoor.”

Verzorgende Tjeerd Veenstra (48) veegt intussen het zweet van zijn voorhoofd. Op Het Erf, een woongroep van verpleeghuis Neibertilla in Drachten, verzorgt hij bewoners met psychiatrische aandoeningen, vaak in combinatie met lichamelijke kwetsbaarheid en ouderdom. „Sommige bewoners onderschatten daardoor de warmte weleens”, zegt hij. „Met hete dagen moeten we ze dan meer in de gaten houden.”

Dat is steeds vaker nodig. Volgens het KNMI neemt het aantal extreem warme dagen door klimaatverandering toe. Deze vrijdag stijgt de temperatuur in Friesland tot 36 graden.

Interne airconditioning werkt minder

Voor ouderen zijn die hoge temperaturen extra gevaarlijk. Bij mensen ouder dan 65 jaar – ruim 3,8 miljoen in getal, in Nederland – werkt de „interne airconditioning” minder goed, zegt klinisch geriater Marcel Olde Rikkert (63) van het Radboud UMC.

Bij hitte zetten de bloedvaten uit en pompt het hart harder om warmte af te voeren. Daarvoor is voldoende vocht nodig. „Maar ouderen hebben een kleinere vochtreserve”, zegt Olde Rikkert. „Hun dorstprikkel is minder sterk en hun nieren houden water minder goed vast.” Hart- en vaatziekten en vochtafdrijvende medicijnen, zoals plasmedicatie, vergroten het risico op uitdroging en oververhitting verder.

Bij snelle stijging van de temperatuur is dat gevaar nog groter. Waar een jong lichaam zich vaak binnen korte tijd aanpast aan de warmte, hebben ouderen daar twee tot drie dagen voor nodig. „Krijg je ineens 35 graden voor je kiezen, dan zorgt dat voor acute stress in het lichaam”, zegt Olde Rikkert. „In ernstige gevallen kan dat uitmonden in een hitteberoerte. De lichaamstemperatuur stijgt dan zo sterk, dat vitale organen beschadigd kunnen raken. Dat kan levensbedreigend zijn.”

Na dodelijke hittegolven in 2003 en 2006 kwam het RIVM met een Nationaal Hitteplan. Zodra het KNMI meerdere dagen extreme hitte verwacht, worden zorginstellingen gewaarschuwd zodat zij kwetsbare mensen extra kunnen beschermen. De kans op overlijden als gevolg van hitte nam daardoor af, al is die op hete dagen nog steeds verhoogd.

In Neibertilla is het Nationaal Hitteplan sinds vorige week van kracht. Op de afdeling staat een grote kan ranja in de koelkast, in de vriezer liggen waterijsjes klaar. De airco zoemt, maar echt koud wordt het niet. „23 graden”, zegt verpleegkundige Jacobien Schievink (26). „Zetten we hem kouder, dan krijgen sommige bewoners het juist weer koud. Dus ook de andere kant op is temperatuur soms een ding.”

Ook het gebouw is hier en daar aangepast. „Met zonwering, vergroening op de afdelingen en een verbetering van het interne ventilatiesysteem”, zegt Johnny van der Veen (55) van de technische dienst. Binnen lijkt dat zijn vruchten af te werpen. „Het tempo ligt alleen wat lager”, zegt Veenstra. De dagelijkse structuur blijft zoveel mogelijk overeind, al worden soms activiteiten aangepast. Bewoonster Janny (62) fietst normaal drie keer per dag op de hometrainer. Vandaag houdt ze het bij twee rondes: „Ik ben gewoon zo moe.”

Roken in de schaduw

Buiten schijnt de zon fel op de rolstoelvriendelijk betegelde binnentuin. Bewoners mogen naar buiten, al probeert het personeel hen op de heetste uren van de dag uit de zon te houden. Op een plank boven het aanrecht staan flessen zonnebrandcrème klaar. Wie een sigaret wil roken, krijgt het advies dat yn it skaad te doen – in de schaduw.

Niet iedereen trekt zich daar iets van aan. Op een plastic stoel ligt Netty Venetta-van den Berg (81) languit in de zon. „Ik vind een kleurtje wel mooi”, zegt ze. Zonnebrand heeft ze niet opgedaan. „Dat is echt niet nodig hoor. Ik zit soms ook in de schaduw.”

Bewoners houden de regie over hun eigen leven. We gaan niemand dwingen binnen te blijven

Verpleegkundig specialist Martha Rosier (29) weet dat niet ieder advies wordt opgevolgd. „Bewoners houden de regie over hun eigen leven”, zegt ze. „We gaan niemand dwingen binnen te blijven.”

Toch moeten zorgverleners die vrijheid soms begrenzen. „Een bewoonster wilde uren in de zon zitten”, vertelt Veenstra. „Op een gegeven moment lag ze buiten badend in haar eigen zweet. Dat is te gevaarlijk, dus haal je iemand naar binnen. Maar dan beperk je wel hun vrije keuze.”

Airco volstaat niet

Dat dilemma zal zich in de toekomst vaker voordoen, denkt Olde Rikkert. „Ons land vergrijst en we krijgen vaker periodes van extreme hitte”, zegt hij. „Je wilt mensen beschermen. Maar wie uit voorzorg binnen blijft, beweegt minder, ziet minder mensen en wordt afhankelijker. Je voorkomt het ene gezondheidsprobleem, maar vergroot het risico op een ander.”

Vijf jaar geleden sloeg Olde Rikkert al alarm. In een wetenschappelijke publicatie noemde hij klimaatverandering een van de grootste bedreigingen voor de gezondheid van ouderen. Sindsdien zijn de zomers warmer geworden, maar de omslag in de zorg blijft volgens hem achter. „We reageren vooral op de gevolgen. Uiteindelijk zullen we ook de oorzaken van klimaatverandering moeten aanpakken”, zegt hij. „Een airco aanschaffen is niet genoeg.”