Deense premier Mette Frederiksen gokte op een ‘Groenland-bonus’ en die gok pakte goed uit

2 dagen geleden 2

Kon de Deense premier Mette Frederiksen de Groenland-bonus innen? Dat was in ieder geval haar inzet toen ze op 26 februari vervroegde verkiezingen aankondigde. Ze had de dreigementen van de Amerikaanse president Donald Trump om Groenland in te nemen niet alleen gepareerd, ze had de banden met het eiland versterkt en ze had laten zien een stevige leider te zijn die tegen de grillige Trump inging in plaats van mee te buigen. Haar partij, de Sociaaldemocraten (Socialdemokraterne), stond er voor de Groenlandkwestie niet goed voor in de peilingen. Bovendien leed de partij eind 2025 een pijnlijke nederlaag toen ze voor het eerst in 116 jaar de gemeenteraadsverkiezingen in Kopenhagen verloor. Groenland moest dat verlies goedmaken.

Frederiksen gokte goed: dinsdagavond wezen de eerste exitpolls uit dat de Sociaaldemocraten wederom de grootsten zijn geworden – zij het met een historisch slecht resultaat. De exitpolls gaan uit van 21 procent van de stemmen voor de partij van Frederiksen. In 2022 was dat nog ruim 27 procent. Zowel het linkse (rode) blok als het rechtse (blauwe) blok haalt volgens de exitpolls geen meerderheid. Frederiksens blok komt vooralsnog uit op 86 van de in totaal 179 zetels, tegenover 75 zetels voor rechts.

Na de vorige verkiezingen koos Frederiksen voor een meerderheidskabinet, en niet voor een minderheidskabinet vanuit het ‘rode’ blok zoals gebruikelijk is. Zij en haar uitdager om het premierschap Troels Lund Poulsen, de minister van Defensie en leider van de liberale partij Venstre, sloten in het debat zondagavond niet uit weer een dergelijke coalitie aan te gaan, maar erg enthousiast werden ze er ook niet van.

Keukentafel

De Sociaaldemocraten gingen de campagne in met de slogan: „Een premier op wie u kunt rekenen”. In filmpjes was Frederiksen in beeld terwijl ze met Europese leiders al pratend rondliep, met haar Arctische vrienden sprak (gezellig aan de keukentafel met de Finse president Alexander Stubb), in helikopters opsteeg om Groenland te redden terwijl op de achtergrond muziek uit een slechte actiefilm speelde.

De Sociaaldemocraten gingen de campagne in met de slogan ‘Een premier op wie u kunt rekenen’

De campagne ging echter niet over Groenland, en ook niet enorm over buitenlandpolitiek. Iran werd in debatten uiteraard genoemd, maar dan ging het toch vooral over de vraag of Denemarken vluchtelingen uit Iran zou opnemen (nee, was de breedst gehoorde reactie van partijen, ook bij de Sociaaldemocraten). Belangrijker thema’s bleken varkens, drinkwater, levensonderhoud, pensioengerechtigde leeftijd en een nationale feestdag minder.

Grote Gebedsdag

Om met dat laatste te beginnen: twee jaar geleden werd besloten dat de Denen ‘Store Bededag’ (Grote Gebedsdag, die sinds 1686 elk jaar op de vierde vrijdag na Pasen werd gevierd) als vaste vrije dag moesten inleveren om de hogere defensie-uitgaven te kunnen bekostigen. De maatregel is nog steeds impopulair. De beslissing werd als een leugen gezien: Denemarken stond er toen – en nu nog – economisch niet slecht voor. Het inleveren van de dag werd vooral de sociaaldemocraten nagedragen. In de eerste plaats omdat Frederiksen eindverantwoordelijke is, maar ook omdat het uitgerekend de socialisten waren die arbeiders een vrije dag afnamen om de staatkas te vullen. Ook centrumrechts was overigens teleurgesteld: met de beslissing ging wat hen betreft een stukje Deens erfgoed verloren.

Een andere opvallende maatregel is de pensioenleeftijd. In 2040 zou die op zeventigjarige leeftijd ingaan, en de leeftijd is gekoppeld aan de levensverwachting. De meeste partijen in het parlement, inclusief de sociaaldemocraten, zijn voor die stijging. De Sociaaldemocraten willen alleen wel een langzamere stijging dan de coalitiepartijen, en dat mensen met zware beroepen eerder met pensioen gaan.

Een groter twistpunt was Frederiksens voorstel deze campagne om een vermogensbelasting van 0,5 procent op individuele vermogens van ten minste 25 miljoenen kronen (3,4 miljoen euro) in te voeren. Dat geld wilde ze gebruiken voor het onderwijs. Net als in Nederland is in Denemarken de vermogensongelijkheid toegenomen.

Haar twee coalitiepartners zien er weinig in: ze vrezen voor een uitloop van rijke Denen. Rasmussen waarschuwde voor „Noorse toestanden”, en grapte dat er in Zwitserland een „dorp” bestond met zoveel Noorse belastingvluchtelingen dat de Michelin-restaurants menu’s in het Noors hebben.

Varkens

De Deense welvaart werd ook deze verkiezingen weer gekoppeld aan immigratie. Denemarken heeft al een van de strengste asielwetten ter wereld, maar toch blijft het een belangrijk thema. Frederiksen gaf deze maand aan een „noodrem” op de asielaanvragen te willen omdat ze een toename vreest door de oorlog in Iran, en ook wil ze strengere controles op criminelen zonder wettige verblijfsvergunning. De regering presenteerde eerder al plannen om migranten die tot een celstraf van minimaal een jaar zijn veroordeeld te deporteren. Volgens persbureau AP had Denemarken vorig jaar 1.961 asielaanvragen.

Naast de economische welvaart was het milieu een belangrijk thema, en dat spitste zich toe op varkens. „Het is tijd voor varkens deze verkiezingen, zelfs de landbouwsector weet het”, schreven verschillende organisaties in de Deense krant Politiken twee weken geleden. Dat bleek inderdaad het geval. Denemarken heft een van de grootste varkensexport ter wereld. De discussie ging over dierenwelzijn, maar vooral over het door pesticiden vervuilde grondwater door die varkenshouderijen. De partij Alternativet (Het Alternatief) wil 86 procent minder varkens, dat de Deense landbouw in 2035 volledig pesticidevrij is en in 2040 100 procent biologisch. Zover gaat Frederiksen niet, maar ook de sociaaldemocraten willen een volledig verbod op pesticiden.

De Deense verkiezingen werden met extra interesse gevolgd in de rest van Europa. Niet alleen vanwege de oorlog in Oekraïne en de dreiging rondom Groenland, maar vooral hoe het zou uitpakken wanneer je ingaat tegen Trump in plaats van meebeweegt. De uitkomst in Denemarken lijkt: ga tegen Trump in, de kiezers waarderen het.