Deze acht experts weten hoe het stikstofprobleem wél kan worden opgelost: ‘Geef boeren vertrouwen’

1 dag geleden 3

Boeren moeten van de overheid ruimte en vertrouwen krijgen om maatregelen te nemen die de natuur, het water en de luchtkwaliteit verbeteren. De huidige „cultuur van wantrouwen en controle” moet worden doorbroken, door boeren de kans te geven maatregelen te nemen die ervoor zorgen dat zij samen onder een wettelijk vastgesteld stikstofplafond uitkomen. Ze zouden dan moeten aantonen dat ze daadwerkelijk de afgesproken resultaten hebben behaald.

Dat adviseert een groep van acht onderzoekers in een verkenning van Wageningen University die deze vrijdag wordt aangeboden aan de voorzitter van een samenwerkingsverband onder leiding van het ministerie van Landbouw waarin boeren en overheden proberen duurzame veehouderij sneller van de grond te krijgen. De onderzoekers doen voorstellen om de „Gordiaanse knoop van de huidige stikstofproblematiek” te ontwarren.

Nederland zucht al jaren onder een stikstofcrisis, omdat de natuur er slecht aan toe is. Landbouw, industrie, bouw en infrastructuur worden hard geraakt omdat er nauwelijks nog vergunningen worden verleend voor boeren- en bouwprojecten waarbij stikstof vrijkomt. Eerst de natuur herstellen, dan pas van het slot, is de conclusie van diverse gerechtelijke uitspraken. Vóór 2035 wil het huidige kabinet dat in landbouw, industrie en bouw 42 tot 50 procent minder stikstof wordt uitgestoten.

Tegenstrijdige belangen

In de verkenning schrijven de onderzoekers dat de milieukundige, ecologische, sociaaleconomische en juridische werkelijkheden „verstrengeld zijn geraakt” met als gevolg „onrealistische verwachtingen, tegenstrijdige belangen” en politieke ingrepen die niet effectief zijn. Ze noemen het voorbeeld van boeren die hun bedrijf willen vernieuwen om aantoonbaar minder stikstof uit te stoten, maar die desondanks geen vergunning krijgen omdat ze zouden moeten aantonen helemaal geen stikstof meer op natuur te laten neerkomen – wat in feite onmogelijk is.

Allereerst adviseren de onderzoekers een vermindering van de stikstofuitstoot per gebied die wettelijk wordt vastgelegd. In dat gebied zouden (boeren)bedrijven dan samen op basis van bedrijfsplannen moeten aangeven hoe de doelen gehaald worden. Het huidige beleid, waarbij bij het verlenen van vergunningen wordt gekeken naar de verwachte neerslag (depositie) van stikstof op de natuur, moet dan overboord. Ondertussen zouden de zogenoemde PAS-melders, enkele duizenden boeren die door overheidsbeleid, buiten hun schuld zonder vergunning kwamen te werken, een „generaal pardon” moeten krijgen en dus weer worden gelegaliseerd.

Het kwaad is geschied, de natuur veert niet zomaar terug

Tegelijkertijd moet er een strakker beheerplan komen voor beschermde natuurgebieden met aandacht voor de verbetering van water- en bodemkwaliteit. Ook pleiten de onderzoekers voor een ‘stikstofparagraaf’ met plannen om de uitstoot in de directe omgeving van deze Natura2000-gebieden te verlagen. In een zone van vijfhonderd meter rond die gebieden zouden dan forse emissieverlagingen vastgelegd moeten worden. Zo’n ‘stikstofparagraaf’ ontbreekt in huidige beheerplannen.

Wim de Vries, hoofdauteur en stikstofexpert, zegt in een toelichting dat herstel ín de natuur en ingrepen bij boeren beide nodig zijn. De Vries: „Het kwaad is geschied, de natuur veert niet zomaar terug als je alleen maar wat doet aan de stikstofuitstoot. Het kan alleen goed komen als je het samen doet met natuurherstel.”

Het kabinet wil ook een andere route

Volgens de auteurs van de verkenning, onder hen twee juristen, is de door hen voorgestelde „samenhangende aanpak” mogelijk binnen de huidige wet, omdat „robuuste” gebiedsplannen met duidelijke uitstootplafonds genoeg zekerheid zouden moeten geven dat de natuur niet verder achteruitgaat. Daarmee zou kunnen worden voldaan aan de vogel- en habitatrichtlijn. Dat zou weer voor langdurig vertrouwen moeten zorgen bij boeren, die nu vaak niet kunnen of durven vernieuwen (denk aan het bouwen van een emissiearme stal) omdat onzeker is of maatregelen juridisch standhouden.

We laten zien dat het, volgens onze juristen, mogelijk is onder de huidige wet

Een aantal van de voorstellen lijkt op de plannen van het huidige kabinet (D66, CDA en VVD). Die partijen willen ook dat boeren het vertrouwen krijgen om duurzame, emissiearme plannen te maken, maar ze houden in het regeerakkoord veel slagen om de arm en denken mogelijk een nieuwe wet nodig te hebben. Het kabinet wil ook af van het systeem waarin de neerslag van stikstof op de natuur bepalend is voor de verleende vergunningen, iets wat hoogleraar Wim de Vries eerder al adviseerde aan het kabinet Rutte-IV.

„Wij onderbouwen veel concreter dan het kabinet hoe het kán”, zegt De Vries. „Bovendien laten we zien dat het, volgens onze juristen, mogelijk is onder de huidige wet. Ook in de landbouw is het besef ingedaald dat een andere werkwijze nodig is die de natuur minder belast. Met deze ideeën is het mogelijk, terwijl je de angst wegneemt dat boeren alsnog voor de rechter nat gaan.”