Deze zes liedjes zijn genomineerd voor het beste theaterlied van 2025. ‘Leuk die idealen, maar wat kan je ermee als je geen macht hebt?’

8 uren geleden 1

De nominaties voor de Annie M.G. Schmidtprijs voor het beste theaterlied van 2025 zijn bekend. In het Radio 1-programma De Taalstaat werden zaterdag Ayoub Kharkhach, Sarah Janneh, Elfie Tromp, Kiki Schippers, Sabrina NaberMacnack en Reinier van Harten (bekend als REINDIER) genoemd als kanshebbers op de prijs die sinds 1992 uitgereikt wordt door het Amsterdams Kleinkunst Festival (AKF) en Stichting Buma Cultuur. Voor Schippers is het haar zesde nominatie, waarvan ze er één verzilverde voor haar lied ‘Er spoelen mensen aan’ (2016). Voor de anderen is het de eerste nominatie. NRC belde met de zes genomineerden, en zet de liedjes op een rij:

Ayoub KharkhachHanden van goud

„Ga met je vader praten, hij heeft handen van goud,” dat zei de moeder van cabaretier Ayoub Kharkhach wanneer hij als kind met een probleem zat. Maar toen hij op zijn elfde kanker kreeg, wist zijn vader zich geen raad. Wat moet je met handen van goud als je kind ziek is? „Ik wil de worsteling van mijn vader laten zien, maar ook zijn kracht.”

In ‘Handen van goud’ zingt Kharkhach met melodieuze stem over zijn handige vader. Hoe hij het hele gezin zomervakantie na zomervakantie naar Marokko rijdt en onderweg ook nog tijd vindt om andere reizigers met autopech te helpen. Hij verwerkte zijn vaders manier van praten in het lied. „Er zit heel veel schoonheid in zijn manier van Nederlands spreken. Ik gebruik zijn taal niet om hem belachelijk te maken, het is juist poëtisch.”

Ayoub Kharkhach timmert flink aan de weg. In 2024 won hij de juryprijs én de publieksprijs van het Amsterdams Kleinkunst Festival met de voorstelling En verbied de vogels om te fluiten. Zijn debuut kreeg lovende recensies (vijf ballen in NRC) en nu is hij ook nog genomineerd voor de Annie M.G. Schmidtprijs. „Toen ik begon, werkte ik alleen in een kamertje in mijn hoofd. Maar toen kwam daar de recensent bij, en nu Annie M.G. Schmidt. Ik bedank ze voor hun erkenning, die heb ik nodig, maar ik moet ze ook weer uit de kamer sturen om alleen te zijn.”

https://www.youtube.com/watch?v=ZfewQmrpEYY

Sarah JannehDe dag dat ik gevonden word

„Er komt een dag, dan lig ik smeltend op de grond. Hersendood en al gedeeltelijk ontbonden,” zingt Sarah Janneh in het lied ‘De dag dat ik gevonden word’. Het lied vormt het startpunt van haar voorstelling Brabo Leone, waarin ze terugblikt op haar bewogen leven.

„In Brabo Leone laat ik de ontwikkeling zien van wie ik ooit was, naar wie ik nu ben. Dit lied is het begin van die ontwikkeling. Ik vroeg aan Simme Wouters om een lied te schrijven over mijn grootste angst.” Haar grootste angst? „Alleen sterven en door niemand gevonden worden.” De theatermaker, actrice en zangeres legt uit dat er ook een tweede laag in het nummer zit. „Het gaat ook over de dag dat je de liefde vindt.”

„Ik vind het soms makkelijker om over mijn gevoel te zingen, dan te acteren. Dat is er met de paplepel ingegoten. En het doet iets met het publiek. Muziek heeft de kracht om mensen te verbinden.” Voor de muziek werkte ze samen met producer Jan van Eerd. Ondanks de zwaarte van het onderwerp wilde ze dat de muziek ook „sexy” was. „Jan kan dat eruit trekken, groove, funk, daar is hij echt een koning in.”

Janneh vertelt dat toeschouwers zich in het lied herkennen, maar allemaal op hun eigen manier. „Iemand zei laatst dat hoe persoonlijker een lied is, hoe meer mensen zich erin kunnen herkennen. Dat is voor mij wel een goede motor om muziek te blijven maken.”

https://www.youtube.com/watch?v=ezQf37qmXNU&t=1s

Elfie TrompSnackbar

In het lied ‘Snackbar’ staat een moeder met haar peuterdochter te wachten op een frietje. Vanaf een televisiescherm in de hoek dringt het wereldleed de snackbar binnen. In het lied vraagt Elfie Tromp zich af hoe ze haar dochter kan beschermen tegen al het lelijks in de wereld, en of dat eigenlijk een goed idee is.

‘Snackbar’ is het sluitstuk van de voorstelling die ze maakte over Adèle Bloemendaal: Van de Gekken. „De voorstelling is een ode en een eerherstel van Adèle Bloemendaal. Zij had schijt aan hoe het hoort en liet zich niet in een keurslijf opsluiten. Ik leg mijn verhaal daarnaast om te laten zien dat die thema’s nog steeds actueel zijn.”

Jan Groenteman schreef de tekst en muziek. „Hij weet in het lied de essentie van mijn makerschap te vangen.” Ze vindt de locatie „snackbar” een prachtige vondst: „Iedereen eet wel eens een patatje met iemand waar je van houdt. Het is een soort klein geluk dat in het lied verbonden wordt met groot menselijk onrecht.”

Tromp is een feministische punker, maar dat weerhoudt haar (juist) niet om de zachtheid op te zoeken in ‘Snackbar’. „Iedereen die de mooie dingen en de kwetsbaarheid in het leven wil beschermen, vraagt zich af: hoe kan dat in een wereld die zo onrechtvaardig is. Het antwoord heb ik niet, maar met dit lied kan ik wel voor even de eenzaamheid van die worsteling opheffen.”

https://www.youtube.com/watch?v=fRAh2oeJPpM&t=1s

Kiki SchippersNavalny

Toen bekend werd dat de Russische dissident Aleksei Navalny was overleden in een strafkolonie, trapte cabaretier Kiki Schippers een paar dingen omver in haar huis. „Het gaf me zo’n onmachtig gevoel.” Dat gevoel gebruikte ze voor ‘Navalny’, een onheilspellend lied over liefde, verzet en protest. Schippers won de Annie M.G. Schmidtprijs 2016 met het lied ‘Er spoelen mensen aan’, en het is al de zesde keer dat ze is genomineerd.

„Schat, alles wat wij hebben is als in een lied. We worden gescheiden door steden, de knipperlichten van vliegvelden, blauwe sneeuwstormen en duizenden kilometers.” Dat schreef Navalny in zijn laatste bericht aan zijn echtgenote Yulia. Die woorden vormden het startpunt voor het lied.

„Macht wordt geboren waar niemand iets krijgt. Kwaad wordt geholpen door alles dat zwijgt,” zingt Schippers over de onverschilligheid in de samenleving en in zichzelf. Het lied is onderdeel van Schippers’ voorstelling Praktische bezwaren, waarin ze macht en onmacht onderzoekt. „Leuk die idealen, maar wat kan je er mee als je geen macht hebt?” Volgens de cabaretier leven we in dit Nederland „in goedkope vrijheid, zonder te weten wat vrijheid kan kosten”.

In een essay van regisseur en dichter Pier Paolo Pasolini las Schippers over het verdwijnen van vuurvliegjes. Die vuurvliegjes gebruikt ze in het lied als metafoor voor verzet. „Ik heb geprobeerd een lied te maken dat uitnodigt om naar binnen te kijken en zelf na te denken. Het is niet alleen een ode aan Navalny, maar het gaat over de hoop dat verzet altijd door zal blijven gaan.”

https://www.youtube.com/watch?v=wEdH1XVCELg

Sabrina NaberMacnackIk heb mijn moeder gevraagd hoe het voor haar was

Sabrina NaberMacnack zingt over bureaucratische obstakels, goedbedoelende maar hinderlijke vrienden en een moeder die geen antwoord geeft op die ene vraag: hoe is dit voor jou? ‘Ik heb aan mijn moeder gevraagd hoe het voor haar was’ gaat over de vragen en frustraties van een jonge mantelzorger.

„Ik ben met terugwerkende kracht een dagboek gaan schrijven,” vertelt NaberMacnack. Het lied is onderdeel van haar voorstelling Mijn moeder is een mens, over een jonge mantelzorger. De theatermaker was zes toen haar eigen moeder ziek werd. „Als jong kind weet je niet beter dan dat je moeder ziek is en fiets je er ogenschijnlijk moeiteloos doorheen. En dan is er het moment dat je beseft: dit komt niet meer goed. In het lied zit dat kantelpunt.”

De tekst is van de hand van Flip Noorman. „Flip heeft het nummer zijn natuurlijke opbouw gegeven.” NaberMacnack vertelt dat de tekstschrijver naast haar verhaal, ook zijn eigen ervaringen in de tekst verwerkte. „Toen Flip de tekst schreef, leefde zijn moeder nog. Ze was heel betrokken bij het nummer en voor ze overleed heeft ze hem gevraagd het lied te zingen op haar uitvaart.”

De moeder in het lied wil haar kind beschermen door geen antwoord te geven op de vragen. NaberMacnack heeft de meeste antwoorden wel gekregen in de 27 jaar dat haar moeder ziek was. „Ik heb nooit letterlijk gevraagd hoe het voor haar was, maar dat heeft ze me wel laten zien.”

https://www.youtube.com/watch?v=kM8roon9ZV4

REINDIERNooit meer slapen

Toen Reinier van Harten, alias REINDIER, behandeld werd voor een hoofdtumor, veroorzaakte zijn medicatie slapeloosheid. „Nooit meer slapen, nooit meer slapen”, schreef hij in zijn dagboek. Maar ook: „het wordt snel beter, alles vergeten”. Het waren deze mantra’s die hem door de doorwaakte nachten sleepten.

De mantra’s werden uiteindelijk een lied. In ‘Nooit meer slapen’ zingt Van Harten over de eenzaamheid die hij voelde tijdens de slapeloze nachten, maar ook hoe hij zichzelf op de been hield. „Het lied gaat over de eenzaamheid van ziek zijn, terwijl de rest van de wereld verder gaat. Maar als ik het nu luister, dan hoor ik ook iemand die vasthoudt aan hoop.”

Samen met componist Sergio Escoda heeft hij de medicinale koortsdroom gevangen in een lied. „Ik wilde een popsong gecombineerd met een hoorspel.” Flarden van gesprekken met dokters en troostende gedachten wisselen elkaar af, met tussendoor geluiden uit de woonkamer: een oven die open en dichtgaat, een aansteker. „Dat heeft Sergio geweldig gedaan.”

‘Nooit meer slapen’ is onderdeel van de voorstelling Metgezwel die hij samen met zijn partner, acteur Sander Plukaard, maakte. De voorstelling gaat over een relatie tussen twee jonge mensen, waarvan één plotseling doodziek wordt. „Ik hoop dat het lied iets teweeg brengt bij mensen. Dat ze op een andere manier naar hun ziekteproces gaan kijken, of die van hun naasten.”

https://www.youtube.com/watch?v=bw4g1cczfD4&t=1s