Die spiermassa van bodybuilders? Die hebben ze misschien wel een beetje aan de neanderthalers te danken

Je denkt: die neanderthalers, wat heb je eraan? Nou, sommige mensen meer dan anderen. Een genetische variant die we zo’n 47.000 jaar geleden van de mensensoort erfden, heeft nog altijd invloed op ons groeihormoon. Wie deze variant bezit, heeft gemiddeld iets meer spiermassa en er zijn subtiele verschillen in kaak en tanden.

Neanderthalers waren over het algemeen steviger gebouwd dan de meeste mensen die tegenwoordig leven. Hun botten laten zien dat ze krachtige spieren hadden. Daarnaast waren er andere kenmerkende eigenschappen, zoals opvallende wenkbrauwbogen en relatief korte tandwortels.

Het groeihormoon speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van spieren en botten. Het hormoon wordt aangemaakt door de hypofyse aan de basis van de hersenen en komt via de bloedbaan bij lichaamscellen terecht. Daar moet het zich eerst binden aan een receptor op het celoppervlak, die vervolgens het signaal doorgeeft aan de cel.

40 procent meer groei

Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van onder anderen Hugo Zeberg van het Zweedse Karolinska Institutet richtte zich op de neanderthalerversie van deze receptor. Die blijkt twee genetische veranderingen te bevatten die ontbreken in de meest voorkomende variant bij moderne mensen.

Experimenten met in het laboratorium gekweekte cellen laten zien dat de neanderthalerreceptor sterker reageert op het groeihormoon. Cellen met deze receptor groeiden ongeveer 40 procent meer dan cellen met de meest voorkomende menselijke variant. Het grootste deel van dit effect blijkt terug te voeren op een van de twee specifieke genetische veranderingen.

Leestip: Neanderthaler met kiespijn ging ook naar de tandarts: zo werd er 60.000 jaar geleden geboord

Vooral in Azië

De genetische variant kwam in de menselijke populatie terecht door vermenging tussen moderne mensen en neanderthalers, ongeveer 47.000 jaar geleden. Tegenwoordig komt de variant vooral voor in Zuid- en Oost-Azië. In sommige Zuid-Aziatische bevolkingsgroepen draagt tot 24 procent van de mensen deze versie van de receptor, in Europa is dat maar rond de 0,5 procent.

“Wat mij het meest opviel, was dat twee heel verschillende soorten bewijs hetzelfde verhaal vertelden”, zegt hoofdonderzoeker Philipp Kanis van het Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. “In het laboratorium gekweekte cellen reageerden sterker, terwijl gegevens van meer dan een miljoen mensen wezen op hetzelfde effect in het lichaam. Het is zeldzaam dat laboratoriumonderzoek en bevolkingsgegevens zo duidelijk met elkaar overeenkomen.”

De effecten lijken pas na de kindertijd zichtbaar te worden. Metingen van meer dan 6.000 kinderen lieten geen verband zien tussen de neanderthalervariant en groei tot een leeftijd van elf jaar. Dat wijst erop dat de invloed van de genetische variant zich mogelijk pas later manifesteert, bijvoorbeeld rond de puberteit, wanneer de hoeveelheid groeihormoon sterk toeneemt.

Leestip: Neanderthalers ‘stierven’ niet uit; ze verdwenen wellicht op een banale manier

Geen vervanging voor training

Bij volwassenen hadden dragers van de neanderthalervariant gemiddeld ongeveer 270 gram meer spiermassa. “Als iemand die aan CrossFit doet, vond ik het geweldig om neanderthalergenetica en spiermassa in dezelfde studie samen te zien komen”, zegt medeonderzoeker Miriam Berreiter. “Maar zelfs een neanderthalergroeihormoonreceptor is geen vervanging voor training.”

Daarnaast hing de genetische variant samen met subtiele verschillen in de schedel en het gebit. Dragers hadden gemiddeld een iets korter achterste deel van de onderkaak en kortere tandwortels. Beide kenmerken liggen dichter bij wat typerend was voor neanderthalers.

“Het is fascinerend dat één genetische verandering die we van neanderthalers hebben geërfd vandaag de dag nog steeds invloed kan hebben op het menselijk lichaam”, zegt onderzoeksleider Hugo Zeberg. “Maar dit is slechts een van de vele genetische invloeden op groei en lichaamsbouw. Op zichzelf kan deze variant het neanderthalerlichaamstype niet verklaren en hij bepaalt zeker niet iemands totale uiterlijk.”

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: