Dio, Ray Fuego en Kabul $lim staan met Radio Z op Lowlands: ‘Als je de wereld wilt veranderen, kun je niet blijven schreeuwen in je slaapkamer’

„We zijn niet alleen een politieke act of een protestact, we zijn meer fluïde dan rigide”, zegt Dio (Diorno Braaf, 38) over de nieuwe rapformatie Radio Z, die hij samen met allround punker Ray Fuego (Rayvel Pieternella, 30), en producer en muzikant Kabul $lim (Azim Inami, 31) sinds dit jaar vormt. De communicatie tussen de drie is naar eigen zeggen „bijna telepathisch”. Niets aan gelogen, op een terras in Amsterdam Oud-West is te merken dat ze op dezelfde frequentie zitten. Wanneer de een naar woorden zoekt, vult een ander hem aan. Zo’n band kan volgens Ray Fuego alleen maar ontstaan „als je zout hebt gegeten met elkaar”. Waar dat zout dan vandaan komt? Zweet van hard werken en geplengde tranen, zeggen ze.

Begin dit jaar sloten ze zich op in een huisje („Ergens bij Walibi”) en binnen een week stampten ze een geëngageerd album uit de grond dat zich ook nog eens goed leent voor live-optredens. Na een show op Down The Rabbit Hole en één in het Amsterdamse Skatecafé, staan ze aankomende vrijdag op Lowlands.

Het nieuwe album is vormgegeven als een radio-uitzending, met tussendoor een presentator, Edson Sabajo van modemerk Patta, die de boel aan elkaar praat. Volgens de drie artiesten maken ze nummers die niet op de reguliere radio gedraaid worden. Een gedeelte van de tracks heeft een expliciet politieke boodschap (‘gen3ficatie’, ‘fck grnzn’), maar op het album staan ook lichtere nummers als ‘schud’ en ‘niche’.

Maatschappelijke onderwerpen

Van de drie artiesten loopt Dio het langst mee in de muziekindustrie. Grote hits die hij maakte, ‘Tijdmachine’ met Sef (2008) en ‘Dom, lomp en famous’ met de Opposites en Willie Wartaal (2007), worden nog steeds veel gedraaid, maar die tijd ligt ver achter hem. Op de vluGtlaan (2025), zijn eerste album in tien jaar tijd, sloeg hij een nieuwe weg in. Het is een kwetsbaar en persoonlijk album over zijn jeugd in de Amsterdamse buurt Slotermeer.

Ray Fuego laat zich niet vastpinnen op één genre: hij is frontman van punkband Ploegendienst, eigengereid stijlicoon, een van de oprichters van hiphopcollectief SMIB, rapt onder eigen naam en publiceerde in 2025 een dichtbundel, Bolo di entropia.

Gitarist en producer Azim Inami (Kabul $lim) is het muzikale brein achter Radio Z. Op zijn tiende begon hij stiekem met gitaar spelen, en werd hij gegrepen door de blues. Hij produceerde Dio’s album de vluGtlaan (2025), het nieuwste album van Ploegendienst, GEEN TITEL (2026) en werkt met theatermakers.

Op het album praten jullie over grote maatschappelijke onderwerpen als racisme en gentrificatie, tegelijkertijd spat het plezier ervan af. Was dat jullie doel?

Dio: „We zijn niet gaan schrijven vanuit één idee, maar vanuit urgentie. Radio Z is een momentopname van een uiting van gevoel en van frustratie. Gewoon schrijven, dan pas denken.”

Ray: „Voor mij was het een zoektocht. Hoe kan ik problemen benoemen, én zorgen dat het nog steeds heel erg fly klinkt? Ik ben iemand die heel erg van gevoel uitgaat. Ik hoef niet altijd alles in woorden uit te drukken, voor mij is de muziek leidend.”

Ray wijst naar Azim. „Deze guy maakt de blues. Je hoort de pijn in zijn muziek. Het was heel makkelijk om daarop in te tappen.”

Azim: „Blues was de eerste muziek die mij raakte, het resoneerde gewoon. Vanaf toen is blues de blue print geweest van alles wat ik doe.”

Dio vertelt dat er ook sprake was van wrijving tijdens het maakproces. „Ray is zo punk dat je hem niet kan vertellen waar hij het over moet hebben. Hij wil niet altijd alles in woorden uit hoeven leggen. Maar dan zei ik: ‘Jij hebt zo veel te vertellen en zo veel meegemaakt’. Ik geloof dat het heel krachtig kan zijn voor mensen van onze kleur om zichzelf te herkennen in de muziek en zich erkend te voelen. Uiteindelijk komt er dan een track als ‘voor ons, door ons‘.

Azim: „Die wrijving maakt ook dat de muziek één wordt. Het begint misschien wel bij een beat van mij, maar het is echt een samensmelting. Ook van de gesprekken die we hebben.”

Ray gooit zijn armen in de lucht en imiteert zichzelf in een van de discussies. „Why can we not keep it light?!”

Progressieve witte mensen

Als het gesprek op racisme aanbelandt, beklagen ze zich over de houding van progressieve witte mensen die hun mond vol hebben over gelijkheid, maar weigeren hun eigen positie onder de loep te nemen. Tijdens een eerder interview noemde een journalist het album ‘cryptisch’, en dat stoort ze. Want als een journalist iets niet begrijpt, betekent dat nog niet dat het cryptisch is. „Om hiphop te kennen moet je de referenties kennen”, zegt Ray. Dat gaat volgens hem niet alleen over muziekgenres, maar ook over cultuur.

Veel festivals hebben ook een overwegend wit, progressief en hoogopgeleid publiek, gaan jullie dan prediken op het podium?

Ray: „Als je op een festival speelt is elke tent jouw kerk en mensen komen luisteren naar jouw gospel. Als ze de boodschap niet uit de muziek halen, dan kun je ze daar toespreken. Juist op plekken waar mensen oncomfortabel worden van mijn verhaal wil ik ze wat meegeven. Als je de wereld wilt veranderen, kun je niet blijven schreeuwen in je slaapkamer.”

Racisme en gentrificatie zijn grote thema’s op het album. In het nummer gen3ficatie rappen Dio en Ray over hoe ze de buurten in de hoofdstad hebben zien veranderen. Waar de buurten vroeger een samensmelting waren van vele culturen, zien ze zowel het winkelaanbod als de samenstelling van de buurt veranderen.

Ray: „We zien hoe alles duurder wordt, en dat komt door wíé er bediend wordt in de buurt. Een nieuwe gym, heel veel koffietentjes, een Stach. To be honest, ik vind bepaalde winkeltjes ook wel chill. Het is een haat-liefdeverhouding.”

Dio: „Wij maken ook gebruik van die plekken, dus het is niet één gevoel. Maar de mensen die op ons lijken worden op die plekken steeds minder zichtbaar. Daaruit kun je de conclusie trekken dat dit nadelig uit gaat pakken, ook voor ons.”

Ray Fuego, Kabul $lim en Dio van Radio Z.

Foto Frank Ruiter

Azim: „Weet je wat gentrificatie met mij doet? Het doet me echt fokking veel pijn. Als ik eraan denk hoe hard onze ouders hebben gewerkt, aan hoeveel racisme en discriminatie ze hebben ondergaan. Dat zij daar dan niet meer kunnen wonen omdat het te duur wordt… Ook zoiets simpels als de taal. Ik weet niet of ik nu leip rechts ga overkomen, maar dat boeit me niet. Toen wij in Nederland kwamen waren tatta’s streng op de Nederlandse taal, nu loop ik een koffietentje binnen en zegt degene die er werkt tegen mij: ‘Sorry, no Dutch please’.”

Ray: „Uiteindelijk gaat het erom dat er wordt gemeten met twee maten. Als iemand achter de kassa van dat koffietentje Turks zou spreken, zou de energy heel anders zijn.”

Dio: „Deze onderwerpen dragen veel gewicht met zich mee, maar het is voor ons ook een viering van de pijn en een viering van hoe we eelt op onze huid hebben gekweekt. Tegelijkertijd is het natuurlijk ook heel verdrietig waar het vandaan moet komen.”

Azim: „Het is fijn om het over deze onderwerpen te hebben. In mijn jeugd moest ik alles zelf doen. Mijn vader weet niet eens dat ik dit doe, hij heeft de muziek niet gehoord.”

„Een vader, wat is dat?” Dio gooit zijn hoofd naar achteren en lacht.

Azim: „Ray vertelde me dat zijn vader hem veel zelfvertrouwen gaf, dat is zo belangrijk. Als ik later vader ben staat dat op nummer één van de dingen die ik ga meegeven aan mijn kind.”

Dio: „Eigenlijk hebben onze ouders, onbewust, een vrijheid aan ons geschonken die ze zelf niet kenden. Bij een muziekcarrière denken ze: ‘Leuk, maar aan het eind kom je niet aan de bak. Dan sta je weer onder aan de maatschappelijke ladder’.”

Ray: „Die onzekerheid komt voort uit een pijn: angst voor de toekomst. Als je die angst hebt kun je er niet op vertrouwen dat het ‘doeg mokt’, goed komt.”

Dio: „Hoe groot is de kans nou dat je het maakt? Het is niet raar dat ze zo denken, maar het is wel een voorbeeld van een geïnstitutionaliseerd probleem: bepaalde kinderen wordt ingeprent dat ze hun dromen niet waar kunnen maken, dat ze niet kunnen schieten voor de sterren.”

Azim: „Shit man, dat is eigenlijk wat ik wilde zeggen.”

Dio lacht. „Dat is Radio Z. Jij praat met gitaren, ik met woorden.”

Azim: „Ik ben dankbaar dat wij op deze manier muziek kunnen maken.”

Ray: „Mashallah.”