Diplomatie per meme en tweet: Frankrijk biedt weerwoord op sociale media

Wat kan een ministerie van Buitenlandse Zaken doen om desinformatie op sociale media te bestrijden? Een (meme-)account beginnen op X, zo besloot het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken vorig jaar september. De naam: French Response. 

Nu de volgersschare de 200.000 is gepasseerd, is het tijd voor de volgende stap: vorige week kondigde minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot aan dat het account wordt uitgebreid naar Tiktok.

‘Het volume harder zetten’

„De enige juiste houding in de informatieoorlog die nu is begonnen, is onze stem te laten horen en het volume harder te zetten”, zei Barrot eerder dit jaar over de gedachte achter French Response. In de zoektocht naar een antwoord op desinformatie, vanuit Rusland en China en in toenemende mate vanuit MAGA-kringen in de Verenigde Staten, kwam Barrots ministerie uit bij dit X-account, dat het imago van Frankrijk moet beschermen. 

Sinds september heeft een team van zo’n zeven mensen de taak op gevatte wijze te reageren op de actualiteit en de onzin die daarover wordt verspreid op sociale media. De toon is luchtig, sarcastisch en provocerend, de berichten bevatten een mix van humor en ironie en zijn overduidelijk gericht op de jonge socialemediagebruiker. „We veranderen de diplomatieke boodschap niet”, zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken in een interview. Het is alleen de verpakking die verandert. 

Het eerste bericht zette de toon, door een bewering van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio te weerleggen. Rubio zei begin september dat Hamas zich uit onderhandelingen over de vrijlating van Israëlische gijzelaars had teruggetrokken nadat Frankrijk bekendmaakte de Palestijnse staat te willen erkennen. In een draadje bestaande uit vijf X-berichten maakte French Reponse korte metten met die claim, door aan de hand van screenshots aan te tonen dat de onderhandelingen al mislukt waren voor de aankondiging van Frankrijk naar buiten kwam.

De confrontatie met de VS wordt vaker opgezocht. Toen het Witte Huis in januari een bericht op X plaatste waarin de toekomst van Groenland werd afgeschilderd als een keuze tussen aansluiting bij de VS of bij China en Rusland – vlak na het dreigement van Trump dat hij geweld niet zou schuwen om het eiland in te nemen – reageerde French Response kort maar krachtig met één emoji: de Europese vlag. 

Het leverde French Response veel nieuwe volgers op, net als het optreden van de Franse president Emmanuel Macron een week later in Davos. De spiegelende pilotenbril die hij daar droeg om een oogontsteking te verbergen, was een dankbaar onderwerp voor grappen. French Reponse deed daar volop aan mee: „When the world does your French response for you”, stond bij een compilatie van krantenpagina’s met foto’s van een bebrilde Macron. In korte tijd verdubbelde het aantal volgers naar 150.000, de posts van French Response werden begin dit jaar 15 miljoen keer per week bekeken. 

Duits-Franse ‘spanningen’

Lang niet alle posts zijn een geopolitieke confrontatie of een factcheck. Neem de foto van een knuffelende Macron en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz met de beschrijving „Duits-Franse ‘spanningen’” en een foto van een wirwar aan stekkers die wordt omschreven als „hedendaagse diplomatie: rommelig, af en toe een vonkje, maar nog steeds verbonden”. 

Het team is duidelijk op de hoogte van socialemediatrends en weet de jonge generaties aan te spreken, met memes, filmpjes, en een bericht over „Gaslighting 101 by Russia: 1) Val een land binnen. 2) Geef anderen de schuld van de oorlog. 3) Weiger te onderhandelen. 4) Noem de ander oorlogszuchtig. 5) Herhaal.”

Op de vraag of een Frans overheidsorgaan actief moet zijn op een platform dat in handen is van Elon Musk of taal moet bezigen die Trump ook gebruikt, antwoordt een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken op een overheidswebsite dat er geen andere keus is als Frankrijk zichzelf wil verdedigen tegen de aanvallen in sociale media. „We nemen de regels over van de platformen waarop we worden aangevallen.”

Dat geldt vanaf nu dus ook voor TikTok. „French Response heeft de spijker op zijn kop geslagen en de matrix in de war gestuurd”, zei minister van Buitenlandse Zaken Barrot bij de aankondiging van de uitbreiding. „Dit is geen trollen, het is een geopolitiek instrument. We slaan terug, we hekelen de manipulatie van de tegenstander, we geven er een nieuwe invulling aan.”