Dit is de grootste foto ooit van het onzichtbare hart van de Melkweg

6 uren geleden 1

Astronomen hebben met de krachtigste radiotelescoop ter wereld een ongekend gedetailleerd beeld gemaakt van het centrum van ons sterrenstelsel.

Als je op een heldere nacht richting het centrum van de Melkweg kijkt, op een plaats zonder al te veel lichtvervuiling, zie je een vage, lichtgevende witte strook in de lucht. Dat is waar de naam ‘Melkweg’ überhaupt vandaan komt. Maar wat je niet ziet, is minstens even interessant. In het centrum van ons sterrenstelsel bevinden zich enorme wolken van ijskoud gas die tussen de sterren zweven. Uit dat gas worden nieuwe sterren geboren. Met het blote oog zijn deze onzichtbaar, maar met de juiste telescoop lichten ze op.

Er zijn in het verleden al vaker beelden gemaakt van deze wolken. Wetenschappers hebben nu het meest gedetailleerde beeld ooit gemaakt. Dat deden zij met ALMA, een netwerk van 66 radiotelescopen in de Chileense Atacamawoestijn. Samen vormen ze het krachtigste instrument ter wereld om koud gas en stof in het heelal waar te nemen.

De onderzoekers hebben meerbepaald het centrale gebied van de Melkweg in kaart gebracht over een strook van meer dan 650 lichtjaar. Vanaf de aarde gezien neemt dit gebied een plek aan de nachtelijke hemel in die qua breedte te vergelijken is met driemaal de volle maan. Het is de grootste opname die ooit met ALMA is gemaakt.

Complexe moleculen

Het beeld bestaat eigenlijk uit honderden losse waarnemingen die aan elkaar zijn geplakt tot één samenhangend geheel. De resulterende afbeelding toont de zogenoemde Centrale Moleculaire Zone, het gebied rond het superzware zwarte gat in het hart van de Melkweg.

Bijzonder aan het project is dat het niet alleen laat zien waar gas zit, maar ook waar het uit bestaat. Dat is mogelijk omdat ALMA tientallen verschillende moleculen kan onderscheiden aan de hand van de unieke golflengten die ze uitstralen. Tot de geobserveerde moleculen behoren ook ingewikkelde stoffen als aceton, ethanol en methanol.

In de gepubliceerde afbeelding zijn vijf van die moleculen in verschillende kleuren weergegeven, waardoor het centrum van de Melkweg eruitziet als een psychedelisch kunstwerk.

Een stellaire kraamkamer

In de buitenwijken van de Melkweg begrijpen astronomen redelijk goed hoe sterren worden geboren. Koud gas klontert er samen, wordt steeds dichter en op een gegeven moment begint kernfusie. Maar in het centrum van het sterrenstelsel gelden andere regels. De temperaturen zijn er hoger, de zwaartekracht veel sterker en het zwarte gat in het midden, dat vier miljoen keer zo zwaar is als de zon, zorgt voor extra chaos.

Toch ontstaan er juist hier een aantal van de zwaarste sterren die we kennen. Het nieuwe ALMA-beeld laat voor het eerst in detail zien hoe het koude gas in deze unieke stellaire kraamkamer is verdeeld.

Een venster op het vroege heelal

Het centrum van de Melkweg is niet alleen interessant op zichzelf. Astronomen denken dat de omstandigheden daar lijken op die in sterrenstelsels in het vroege heelal, zo stellen de onderzoekers in een persbericht. Door te bestuderen hoe stervorming werkt in dit extreme deel van ons eigen sterrenstelsel, kunnen we zo beter begrijpen hoe sterrenstelsels in het algemeen zijn gegroeid en geëvolueerd.

De onderzoekers zijn dan ook nog lang niet klaar. Er zijn al zes wetenschappelijke artikelen uit het project voortgekomen en met toekomstige upgrades van ALMA en de komst van ESO’s Extremely Large Telescope (momenteel in aanbouw in Chili) verwachten de astronomen nog meer te ontdekken.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Verbazingwekkende ruimtespiraal rond ster LL Pegasi ontrafeld door Hubble en ALMA en ALMA ontdekt onverklaarbare gasschijf rond jonge ster. Of lees dit artikel: Webb spoort eerste ‘mislukte sterren’ op buiten Melkweg.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

Lees het hele artikel