Drinkpauzes hakken WK-wedstrijden in vieren: ligt veramerikanisering van het voetbal op de loer?

Gaat het om geld of gezondheid? Afgelopen december, op een bijeenkomst van betrokken mediaorganisaties in Washington, kondigde toernooidirecteur Manolo Zubiria aan dat drinkpauzes verplicht zullen zijn tijdens de 104 wedstrijden op het WK 2026. Drie minuten pauze per speelhelft, ongeacht de omstandigheden. Afgelopen maart maakte de FIFA bekend dat er ook reclame getoond mocht worden.

Het was tijdens de wedstrijd Nederland – Japan even wennen toen het stadion in Dallas in de 23ste minuut werd verlaten voor ‘de boodschappen’. Dat er ergernis zou ontstaan over de reclameonderbrekingen tijdens de drinkpauzes, „had ik wel verwacht”, zegt Xander van der Wulp, hoofdredacteur van NOS Sport. „Als we met publiek geld deze rechten verwerven, is het niet gek om er zo iets aan terug te verdienen”, zegt Van der Wulp. Aankomende bezuiniging vanuit Den Haag, die bij NOS nu al tot „soberdere productie” hebben geleid, spelen volgens hem ook een rol.

Volgens wereldvoetbalbond FIFA is de afkoel- en hydrateringspauze bedoeld voor de gezondheid van de spelers. Maar in de zaal zaten in de december in Washington alleen directeuren en producers van uitzendgemachtigden, die te horen kregen dat de WK-wedstrijden minimaal twee keer drie minuten langer werden. „Het gaat om de de spelers”, zegt een FIFA-woordvoeder desgevraagd. „Secundair is de uniformiteit: je wil geen discussie over wanneer wel en wanneer niet. Uniformiteit voorkomt klachten.”

FIFA verdient hier niet aan

FIFA verdient hier niet aan, zegt Van der Wulp dan ook. „Het is niet dat we gedwongen worden door de FIFA. Maar de mogelijkheid wordt wel nadrukkelijk geboden. Wij kiezen hiervoor en de opbrengst is voor het ministerie”, dat de NPO financiert en via de Ster de reclame-inkomsten incasseert. De extra reclame tijdens de wedstrijd betekent voor de NOS ook dat de blokken in de rust korter duren en er meer ruimte is voor wedstrijdanalyse in de studio in Hilversum.

De Spaanse bondscoach instrueert zijn team tijdens een van de drinkpauzes in de groepswedstrijd tegen Kaapverdië, afgelopen maandag in Atlanta-stadion in Georgia.

Foto Bernadett Szabo/Reuters

Met de uitbreiding naar van (voorheen) 32 naar 48 landen is het WK in commercieel opzicht hoe dan ook een monstertoernooi. FIFA becijferde een inkomstenstroom van omgerekend iets minder dan tien miljard euro door tv-rechtenverkoop, sponsoring, ticketverkoop en andere vormen van ‘hospitality’. Dat is ruim 50 procent meer dan bij het WK 2022 in Qatar, dat ook een recordopbrengst had. Meer ook dan de Olympische Zomer- én Winterspelen bij elkaar.

Belangrijkste factor is hierbij uiteraard de toegevoegde zestien deelnemers en de daarmee gepaard gaande veertig extra WK-wedstrijden. Kritiek op het logische gevolg hiervan, niet altijd even interessante poulewedstrijden, ligt gevoelig. Dat bleek deze week na een opmerking van UEFA-voorzitter Aleksander Ceferin over „oninteressante wedstrijden”. Een aantal veronderstelde kleine landen reageerde in een brief die uit solidariteit ondertekend werd door alle Afrikaanse deelnemers. „De kracht ligt in de universaliteit van het WK”, stelden zij.

Volgens Chris Woerts, consultant en sportmarketeer en commercieel directeur bij voorheen Coca-Cola en Feyenoord, is dit „gezeur” van Ceferin „hypocriet”. „Hoeveel landen zijn er in de wereld? Nog geen kwart daarvan is op dit WK. Terwijl inmiddels bijna de helft van de Europese landen meedoet aan een EK.” De puntendeling tussen Spanje – Kaapverdië logenstraft volgens hem direct de onderschatting van kleine landen.

Woerts voorziet voor de wat verdere toekomst een toernooi met 64 landen. „Dat is ook format-technisch beter”, zegt hij. Met een aantal van 16, 32 of 64 is de overgang van poulefase naar knockoutronde overzichtelijker, omdat je dan geen complexe situaties krijgt met ‘beste nummers drie’ die doorgaan. „Uiteindelijk wil je natuurlijk zoveel mogelijk landen mee laten doen, want landen zijn tv-markten”, zegt Woerts. Dat de twee landen met een miljardenpopulatie, India en China, zich niet weten te kwalificeren is een „gemis”, zegt Woerts.

De drinkpauzes zijn hoogstens een symptoom van de commercialisering op dit WK. Ligt ‘veramerikanisering’ op de loer? Het opdelen van wedstrijden in kwarten is typisch voor American football en basketbal, de in omzet grootste sportcompetities ter wereld. Woerts, altijd voorstander van extra commerciële uitingen „zolang die de sport niet aantasten”, denkt niet dat de voetbalsport blijvend zal veranderen na dit WK. „Bovendien is het aan de uitzendgemachtigde om reclame uit te zenden.”

Op de Vlaamse zender VRT werd de registratie tijdens België – Egypte (1-1) vanuit het stadion in Seattle niet onderbroken. Daar was het overigens wél heet, in tegenstelling tot de poulewedstrijd Nederland – Japan (2-2) in het gekoelde stadion in Dallas. Na afloop was Oranje-aanvoerder Virgil van Dijk niet te spreken over de drinkpauzes. Hij pleit ervoor dat, zoals de internationale spelregelcommissie IFAB voorschrijft, scheidsrechters afhankelijk van de omstandigheden bepalen of er een drinkpauze komt.

Piek in toiletgebruik

Van de drie minuten en ongeveer de helft is beschikbaar voor reclame. „Er is geen wegzapmoment”, zegt Woerts. Waterbedrijf Vitens meldde tijdens de wedstrijd Nederland – Japan wel een piek in toiletgebruik bij de extra pauzes. Frank Volmer van de Ster, die de exploitatie van advertentieruimte voor publieke omroep regelt, noemt de drinkpauzes „de hoofdprijs op de tariefkaart”. Hoe verder Nederland komt, hoe gewilder die ruimte zal worden – al kan hij niet zeggen of recordopbrengsten gehaald gaan worden. „Dat hangt van meer factoren af”, waaronder het tijdstip van spelen.

Tijdens de drinkpauze in de wedstrijd België-Egypte in Seattle gaan ook de sproeiers af.

Foto Agustin Marcarian/ REUTERS

De Amerikaanse uitzendgemachtigde ging tijdens de openingswedstrijd tussen Mexico en Zuid-Afrika (2-0) in de fout door niet op tijd terug te schakelen naar het spel. Tijdens de hervatting van het duel zaten kijkers nog midden in een Adidas-reclamespotje.

De invoering van drinkpauzes leidde eerder, in 2022, tot ergernis bij fans maar ook speler en coaches in de Australische voetbalcompetitie, toen duidelijk werd dat het bestuurders specifiek ging om extra commerciële mogelijkheden. Opvallend was dat een FIFA-woordvoerder destijds tegenover Sidney Morning Herald stelde dat het niet de bedoeling is dat drinkpauzes ingelast worden uit oogpunt van commerciële doeleinden. Dat geldt nog steeds, zegt de FIFA-woordvoerder nu. Het invoeren van drinkpauzes zegt bovendien „niets” over toekomstige toernooien.