ECB ziet ‘verbreding van inflatie’ en verhoogt de rente

Wat kun je als centrale bank doen om inflatie als gevolg van een oorlog in het Midden-Oosten tegen te gaan? De rente verhogen, zo luidt het ondubbelzinnige antwoord van de Europese Centrale Bank.

De ECB verhoogde donderdag haar belangrijkste rentetarief, de depositorente voor banken, van 2 naar 2,25 procent. Bij een hogere rente wordt geld lenen duurder, wat consumeren en investeren onaantrekkelijker maakt. Dit moet de economie afremmen en uiteindelijk ook de prijsstijgingen drukken.

Tegen de hoge olieprijs (donderdag 93 dollar per vat Brent) kan de centrale bank van de eurozone helemaal niets doen: die zal pas dalen wanneer de VS en Iran een bestand weten te sluiten – en wanneer de partijen, inclusief Israël, zich daar ook aan houden.

Lees ook

Waarom is de hoogte van de rente belangrijk? Zes vragen voor rentedummy’s

Wél wil de ECB voorkomen dat de energieprijsstijgingen breed en langdurig doorwerken in de prijzen van goederen, diensten en voedingsmiddelen. Tekenen van doorwerking zijn al zichtbaar, zo benadrukte ECB-voorzitter Christine Lagarde in een persconferentie. „We beginnen een verbreding van de inflatie te zien in de economie”, zei ze.

In het basisscenario van de ECB komt de inflatie in de eurozone in het gehele jaar 2026 uit op gemiddeld 3 procent, in 2027 op gemiddeld 2,3 procent en in 2028 op gemiddeld 2 procent. De ramingen zien er een stuk ongunstiger uit dan in het basisscenario dat de ECB in maart presenteerde (2,6 procent in 2026, 2,1 procent in 2027 en 2 procent in 2028). De centrale bank streeft naar een Europees inflatiepercentage van 2 procent binnen een periode van zo’n twee jaar. Lagarde zei dat de ECB ervan uitgaat dat de inflatie nog tot in de herfst van 2027 „boven de doelstelling” zal liggen.

Een „milder” scenario is nog wel mogelijk (de inflatie valt dan wat lager uit), maar kansrijker zijn twee slechtere scenario’s: een „ongunstig” (adverse) scenario en een „zwaar” (severe) scenario, waarbij de olie- en gasprijzen verder stijgen en ook langer hoog blijven. De inflatie in de eurozone piekt dan op 3,3 procent dit jaar (‘ongunstig’), of zelfs op 5,3 procent in 2027 (‘zwaar’).

„De vooruitzichten blijven onzeker”, zei Lagarde, waarbij ook het risico bestaat dat de economische groei verder afzwakt. De economische groei wordt door de oorlog gedempt: door hogere energieprijzen geven huishoudens minder geld uit, door al het negatieve nieuws daalt het vertrouwen onder burgers en bedrijven. In het ECB-basisscenario valt de bbp-groei dit jaar uit op 0,8 procent op jaarbasis, om volgend jaar aan te trekken naar 1,2 procent en naar 1,5 procent in 2028. Voor de oorlog lag de groeiverwachting nog bijna een halve procentpunt hoger.

De ECB-chef verweerde zich tegen kritiek van economen dat de renteverhoging van donderdag de economie van de eurozone te zeer zou raken. „Het is niet alsof de groei afwezig is of dreigt weg te vallen”, zei Lagarde.

„Onze opgave is: prijsstabiliteit”, benadrukte de Française meermaals. Prijsstabiliteit staat als mandaat van de centrale bank verankerd in het EU-verdrag en wordt door de ECB geïnterpreteerd als 2 procent inflatie. Dat geldt onder centrale banken als een percentage waarbij de economie gezond kan groeien, maar waarbij de prijzen niet de pan uitrijzen.

Coronapandemie

De ECB-renteverhoging van donderdag was de eerste sinds september 2023. Tussen juli 2022 en september 2023 schroefde de ECB in recordtempo de rente op, van minus 0,5 naar plus 4 procent. Hiermee reageerde de centrale bank op de galopperende inflatie die ontstond in de jaren 2021-2023. Tussen juni 2024 en juni 2025 liet de centrale bank de rente weer zakken, naar 2 procent.

Volgens sommige critici reageerde de ECB destijds te laat op de inflatie in de eurozone, die uiteindelijk piekte op 10,6 procent in oktober 2022. Deze hevige inflatie van destijds had meerdere oorzaken. Door de coronapandemie ontstonden acute tekorten aan meerdere producten, waardoor prijzen de hoogte in schoten. Burgers hadden tijdens de pandemie veel geld gespaard, dat ze daarna in één klap uitgaven. Overheden pompten massaal geld in de economie. Daarbovenop kwam een energieprijsschok door de Russische invasie van Oekraïne in 2022.

De huidige inflatieperiode is anders van aard: die vindt haar oorsprong vrijwel alleen in de olieprijsschok door de oorlog in het Midden-Oosten. De ECB lijkt ditmaal vastbesloten niet achter de feiten aan te lopen. Voorkomen moet worden dat de inflatie „oncontroleerbaar” raakt, zei Lagarde. De ECB houdt de optie open om de rente verder te verhogen, hoewel ze zich daarop donderdag nog niet wilde vastleggen.