Een portret van kosmische rust: Hubble legt spiraalstelsel UGC 12295 vast

7 uren geleden 2

Hubble legt het serene spiraalstelsel UGC 12295 vast, een eiland van kosmische rust op 192 miljoen lichtjaar afstand. Het perfecte plaatje van strak omwonden spiraalarmen verbergt een verleden waarin een supernova explodeerde, wat dit stelsel tot een fascinerend studieobject maakt.

Voor de wekelijkse ‘ruimtefoto van de week‘ koos ik deze maal voor sterrenstelsel UGC 12295. Op deze recentere portretfoto, gemaakt met NASA/ESA’s Hubble-ruimtetelescoop baadt het spiraalstelsel, gelegen in het sterrenbeeld Vissen (Psc) op zo’n 192 miljoen lichtjaar van ons vandaan, er vredig bij. Het stelsel ligt vrijwel exact naar ons toegekeerd – we kijken er van pal bovenop – wat ons een perfect uitzicht geeft op zijn heldere centrale balk en strak omwonden spiraalarmen, versierd met helderblauwe plekken van stervorming. Het is een beeld van ongekende orde en serene, kosmische rust.

Een gewelddadig verleden achter een kalme façade

Dit beeld van perfectie is echter niet het hele verhaal. Het sterrenstelsel was in 2015 het toneel van een catastrofale supernova, de explosieve dood van een zware ster. Die gebeurtenis, waargenomen door astronomen en aangeduid als SN 2015ah, was juist de reden voor extra observatietijd met Hubble in recente jaren. Twee teams wilden het nagloeiende restant van deze enorme explosie bestuderen om meer te leren over de evolutie van materie in ons heelal en de stelsels waarin zulke supernova’s plaatsvinden.

De serene uitstraling van UGC 12295
Hoewel in 2015 een supernova plaatsvond, straalt dit sterrenstelsel op grote schaal stabiliteit en rust uit. Dit komt door zijn onverstoorde, symmetrische structuur, het feit dat we het vrijwel van bovenaf zien, en de enorme tijdschaal van een galactisch leven. De supernova was een kortstondig lokaal drama, terwijl het sterrenstelsel zelf al miljarden jaren een geïsoleerd en stabiel eiland in de kosmos vormt. ESA en NASA typeren dit stelsel daarom als ‘Tranquil Galaxy‘.

Classificatie: een klassiek SBa-stelsel

Maar welk type sterrenstelsel is UGC 12295 eigenlijk? De heldere centrale balk en de strak omwonden armen zijn een duidelijke aanwijzing voor astronomen. In het klassieke Hubble-de Vaucouleurs classificatiediagram plaatst UGC 12295 zich daarom het meest in de categorie “SBa”-stelsels. Het is een gebalkt spiraalstelsel (SB) van het vroege “a”-type, gekenmerkt dus door een prominente centrale verdikking en strak opgerolde armen.

De nieuwe opname van Hubble combineert zo twee perspectieven: het toont de kalme, gestructureerde schoonheid van een ver sterrenstelsel, terwijl het ons eraan herinnert dat ditzelfde stelsel dienst doet als kosmisch laboratorium voor één van de meest energierijke, maar ook fundamenteel herscheppende gebeurtenissen in het heelal. Het is deze combinatie van schoonheid en latent geweld die dit soort sterrenstelsels zo fascinerend maakt voor de astronomie.

De afgelopen decennia zijn er prachtige foto’s gemaakt van interstellaire nevels, sterrenstelsels, planeten, andere hemellichamen en in de ruimtevaart. Ieder weekend halen we een indrukwekkende ruimtefoto uit het archief. Genieten van alle foto’s? Bekijk ze op deze pagina. Heb je zelf bijzondere (astro)foto’s die je wil delen met ons? Stuur ze in via ons mailadres o.v.v. ‘Ruimtefoto’!

Ik draag dit artikel, deze foto, dit stelsel op aan mijn vader, overleden in mijn geboorteplaats Perpignan. Dat je een mooi, rustig heengaan moge hebben. Jacobus La Rivière – * 1 maart 1955 † 8 februari 2026

Lees het hele artikel