Europa wil Zelensky helpen, maar niet meedoen aan Orbáns verkiezingsshow

Viktor Orbán zag zijn Europese collega’s deze week precies waar hij ze hebben wil: lijnrecht tegenover zich. Negentig minuten werd de Hongaarse premier donderdag tijdens de Europese top in Brussel door zijn collega’s gekastijd. Hij gaf geen krimp.

Oekraïne zit daardoor langer in de wachtkamer. Het wacht al weken op een EU-lening van 90 miljard euro die het land de komende twee jaar boven water moet houden. Maar Orbán heeft het lot van de lening verbonden met dat van de beschadigde Droezjba-pijpleiding, die Russische olie via Oekraïne naar Hongarije en Slowakije vervoert.

Zolang de pijpleiding niet hersteld wordt, weigert Hongarije zijn veto over de lening op te geven. Al tijdens de top viel de ene na de andere regeringsleider Orbán aan over zijn halsstarrige houding. Na afloop van de vergadering brieste de doorgaans flegmatieke EU-president António Costa dat de EU „zich niet laat chanteren”. De Duitse kanselier Friedrich Merz zei dat Orbáns gedrag niet zonder „verregaande gevolgen” kan blijven.

Toen ze oog in oog met de Hongaarse premier stonden, kwam de frustratie van Orbáns collega’s tot uitbarsting. Ze weten dat Kyiv het overheidsapparaat nog maar een paar weken draaiende kan houden, dan is het geld op. De EU-lening is onmisbaar. Europa heeft daarom al in december besloten om Oekraïne te hulp te schieten. Dat Boedapest nu alsnog dwarsligt, noemen Brusselse diplomaten „onvertoond”, zelfs voor Orbáns politieke trukendoos.

Orbán is op verkiezingscampagne

Wat de frustratie vergroot, is dat Hongarije voor kerst al een uitzondering bedong voor zichzelf, Slowakije en Tsjechië. De drie landen delen niet mee in de rentelasten van de lening. Orban blokkeert dus een eerder genomen besluit dat hem zelf niets kost.

Maar tegelijkertijd weten diezelfde regeringsleiders: Orbán is op campagne. Volgende maand gaat Hongarije naar de stembus. Orbán kapitaliseert in eigen huis al jaren op ruzie met Brussel. Overal in Hongarije hangen verkiezingsaffiches waarop de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen als boeman worden afgebeeld. Voorafgaand aan de top was al duidelijk dat Orbán niet zou buigen.

Lees ook

In gescheiden marsen gaan Hongaren de straat op, voor de helden van 1848 én voor de politieke rivalen Viktor Orbán en Peter Magyar

Niemand wil de Hongaarse premier in de kaart spelen, juist nu hij de verkiezingen dreigt te verliezen. Als ze niet oppassen, werken ze mee aan zijn comeback. En dus doseerden de meeste Europese leiders hun woede. Ze trokken een streep, maar rekenen er in stilte op dat ze over een maand niet meer met Orbán hoeven te onderhandelen.

Het is de voornaamste reden die diplomaten deze week gaven om te verklaren waarom Orbán niet nog harder was aangepakt. Maar ze omschrijven de situatie rond de pijpleiding ook als mistig. Zowel Oekraïne als de Europese Unie is duidelijk: de aangerichte schade is het gevolg van een Russisch bombardement. Deze aanval, zei Costa na de EU-top, is zelfs alweer de 23ste Russische aanval op de Droezjba-pijpleiding.

Orbán twijfelde daaraan: had Oekraïne de leiding niet zelf beschadigd? Eerst zei Zelensky nee tegen de komst van onderzoekers uit Brussel. Oekraïne had zelf al genoeg bewijs aangeleverd dat de Russen achter de aanval zaten, vond Kyiv. „Beide zijdes graven zich steeds verder in”, verzuchtte een diplomaat uit een EU-land, die naar Brussels gebruik alleen anoniem wilde praten over de gesprekken, begin deze week.

Zeldzame kritiek op Zelensky

Zelensky koelde intussen zijn woede op Orbán. Hij dreigde deze maand het adres van „een zekere persoon” door te geven aan de Oekraïense strijdkrachten als diegene niet akkoord zou gaan met de lening, om „in hun taal met hem te spreken”. Het was koren op de molen van Orbáns campagne, maar leverde Zelensky ook in Brussel reprimandes op.

Lees ook

Zelensky bedreigt Orbán, Hongarije neemt Oekraïense geldtransporten in beslag

Costa begon erover tijdens de EU-top. Zelensky moest wel respectvol blijven, vond de EU-president. Premier Rob Jetten vertelde in de zaal aan zijn collega’s dat hij diezelfde kritiek ook aan Zelensky had overgebracht toen hij in Kyiv op bezoek was.

Het was een zeldzame berisping aan het adres van de Oekraïense president. Dat neemt niet weg dat Zelensky nog altijd veel krediet heeft bij de meeste van zijn Europese collega’s. „Ik denk dat als iemand ook maar 24 uur in zijn schoenen zou moeten rondlopen, dat we er allemaal slecht aan toe zouden zijn”, aldus dezelfde diplomaat.

Krap, maar niet zo krap bij kas

Al voor de top had Orbán er een extra concessie uitgesleept. Om Hongarije milder te stemmen bood de EU aan de reparatie van de pijpleiding te betalen en experts naar Oekraïne te sturen. Na dat aanbod ging Zelensky overstag. Hij beloofde deze week de leiding zo snel mogelijk te repareren.

Het reparatiewerk gaat zes weken duren, is de inschatting, dus tot na de Hongaarse verkiezingen. Al die tijd zit de lening vast.

Het is vrijwel zeker dat Jetten en zijn collega’s Orbán nog veel steviger onder druk hadden gezet, als de situatie in Oekraïne dat nu had vereist. Maar ze zijn gerustgesteld. Door een tussentijdse lening van het Internationaal Monetair Fonds van 8 miljard euro heeft de schatkist in Kyiv weer een beetje extra ademruimte.

Riant is het niet, maar net genoeg om het uit te zingen. „Zes weken is toch van korte duur”, gelet op het feit dat de oorlog al vier jaar bezig is, zei Jetten na afloop.

Daarom hielden ze zich in. Kyiv kan nog een paar weken zonder nieuw EU-geld, is hun overtuiging, terwijl het maar de vraag is of Orbán een paar weken zonder nieuw EU-conflict zal overleven.