Gratis ov voor jong ten koste van oud: waarom provincies en vervoersregio’s ‘investeren in de reiziger van de toekomst’

Jan van Selm reist sinds een paar maanden flink goedkoper per metro, bus en tram. Eind april werd hij 65 jaar en dat betekent 34 procent korting. Ging automatisch, via zijn persoonlijke ov-chipkaart. De leeftijd van de houders is bekend bij chipkaartbeheerder Translink.

Van Selm kan slechts kort van het reisvoordeel genieten: vanaf 2027 wordt de korting voor 65-plussers geschrapt. Besluit van DOVA, het samenwerkingsverband van decentrale ov-autoriteiten. Dat bestaat uit de twaalf provincies en diverse vervoersregio’s. Directeur van DOVA is hijzelf, Jan van Selm.

Natuurlijk, zegt hij, in een ideale wereld maakte hij het openbaar vervoer goedkoop voor iedereen. Gewoon: een uniforme korting van nul tot honderd, of hoe oud de oudste ov-reiziger van Nederland ook mag worden. Helaas is het ov-budget eindig en moest DOVA kiezen: hoe geld zo in te zetten dat zoveel mogelijk mensen in Nederland ook in de toekomst zullen reizen per openbaar vervoer?

Want ruimte wordt almaar schaarser in dit dichtbevolkte land. Dan helpt het, zo redeneert DOVA, als mensen kiezen voor het ov en de auto laten staan, ook in 2050 en 2060. Goed voor de doorstroom op de snelwegen en bovendien een kleinere kans op nóg meer wegverbredingen. Met als gevolg: meer ruimte voor huizenbouw, voor natuur.

DOVA denkt die toekomst dichterbij te brengen door te kiezen voor kinderen. Vanaf januari 2027 reizen vier- tot en met elfjarigen gratis in elke bus, metro en tram van Nederland, zoals ze dat nu al doen met de trein. Er moet wel een oudere, betalende begeleider met de kinderen meereizen – ouder betekent in dit geval twaalfplus. „Jong geleerd, oud gedaan”, zegt Van Selm: door kinderen te laten wennen aan het ov, verwacht DOVA hun toekomstige reisgedrag te beïnvloeden.

Lees ook

Nederland telt straks een half miljoen mensen met dementie, dus maak de bewegwijzering kraakhelder en omlijst die glazen deur met oranje, zegt de ‘dementiearchitect’

Eind aan ‘lappendeken’ van ov-regelingen

De maatregel lost meteen een vervelend probleem op, zegt hij: de „lappendeken” aan ov-regelingen voor kinderen. Gezinnen die autoloos op pad gaan, moeten zich voor elk binnenlands stedentripje verdiepen in het plaatselijke ov. Dat wordt gauw verleden tijd.

Het geld nodig voor het gratis jeugdreizen wordt dus weggehaald bij de 65-plussers. De bedragen over en weer, korting voor oud versus gratis voor jong, „zijn van dezelfde orde van grootte”, zegt Van Selm. Hij noemt de 65-pluskorting „te generiek”. Die leeftijd, zegt hij, is „geen onderscheidend criterium”. De 3,8 miljoen 65-plussers van Nederland vormen een „zeer diverse groep”. Neem hemzelf, zegt hij: op zich leuk die korting sinds zijn 65ste, maar nodig heeft hij het „absoluut niet” en dat geldt voor „veel meer” 65-plussers.

Veel ouderen zitten wél krap bij kas, dat beseft hij. DOVA raadt die ouderen aan zich te wenden tot hun gemeente. Die kan in overleg met het lokale of regionale vervoersbedrijf en met de provincie komen tot „maatwerkoplossingen”. Het beste zou zijn, vindt Van Selm, als die lokale maatregelen zich richten op alle inwoners met een kleine portemonnee. Dus ook de minder daadkrachtige mens ónder de 65.

Uitstekend dat de „wirwar” aan regelingen voor kinderen binnenkort verdwijnt, zegt reizigersvereniging Rover. Het ov wordt bovendien toegankelijker voor gezinnen met kinderen en dat is volgens Rover „echt winst”. Want „juist voor gezinnen is het al snel makkelijk en relatief voordelig te kiezen voor de auto”. DOVA investeert volgens de vereniging „in de reiziger van de toekomst”.

‘Geen onoverkomelijke uitgave’

Nationaal Fonds Kinderhulp, dat zich inzet voor jongeren opgroeiend in armoede, spreekt van een „stap de goede kant op”, maar plaatst een kanttekening. De maatregel bereikt „lang niet” alle arme kinderen, want de meereizende begeleider, vaak een moeder of vader, moet wél betalen. „Juist voor gezinnen in armoede zijn die kosten voor die ouder vaak een drempel.” Maar voor gezinnen „voor wie reiskosten een flinke, maar geen onoverkomelijke uitgave zijn, kan deze regeling zeker helpen”.

De Seniorencoalitie – een samenwerkingsverband van ouderenorganisaties als ANBO-PCOB en Koepel Gepensioneerden – is donderdag een petitie gestart. De organisatie heeft weliswaar begrip voor het argument dat menig 65-plusser de reiskorting niet nodig heeft, maar: een „fors deel” van de ouderen heeft bij de korting juist „ontzettend veel belang”. Zij zijn afhankelijk van het ov, reizen met de bus naar het ziekenhuis, nemen de tram om mantelzorg te verlenen aan hun warrige broer van dik in de tachtig.

Ouderen met een laag of middeninkomen zijn de dupe, zegt het landelijk bureau van politieke partij 50Plus. Onder hen „ouderen zonder auto, voor wie er simpelweg geen alternatief is”. Ze zullen eenvoudigweg minder gaan reizen, denkt de partij: minder vaak naar de vereniging, naar vrijwilligerswerk, naar het zieke familielid. „Minder mobiliteit leidt sneller tot eenzaamheid en minder participatie” met van de weeromstuit „hogere maatschappelijke kosten – in de zorg, in de Wmo. Wij vragen ons af of iemand die rekening ooit heeft gemaakt”.

Ook hebben de ouderenorganisaties kritiek op dat DOVA doorverwijst naar de gemeenten. Die moeten, zo is het idee, met maatwerkoplossingen komen voor mensen met een kleine beurs. „Ja hoor”, zegt Joke de Coninck-Geers, in Doesburg en omstreken coördinator namens ouderenbond ANBO-PCOB, „gooi maar weer over de schutting bij de gemeente. Wat een argument!” Grote kans dat dit leidt tot „verschillende maatregelen per gemeente”. Een nieuwe lappendeken dus, dit keer voor ouderen. „Moet je niet willen”, zegt ze.

‘Over de schutting bij gemeenten’

De Seniorencoalitie noemt de doorverwijzing „gemakzuchtig”. „Alsof je zegt: we halen een mooie brug weg, vraag zelf maar even bij de gemeente of er ergens nog een pontje vaart.” De organisatie benadrukt, evenals 50Plus, dat ouderen de weg naar dit soort regelingen vaak moeilijk weten te vinden. Ook vraagt de partij zich af: „Is dit met de gemeenten besproken? Ligt er geld voor klaar?”

Jan van Selm van DOVA zegt dat „her en der in de regio’s besprekingen gaande zijn” tussen gemeenten en vervoersbedrijven. Soms zijn die gesprekken al „heel ver” en, zegt hij, soms lopen ze „moeizamer.”

Lees ook

Ze gaan niet naar het verpleeghuis: ‘We zijn 64 jaar samen. Dan ga ik hem toch niet afstaan?’