Hersenspel dat dementierisico verlaagt lijkt bèta-amyloïde uit mannenbrein op te ruimen

Een hersenspel dat de snelheid van informatieverwerking traint, lijkt de hersenen van mannen te helpen bij het opruimen van een eiwit dat in verband wordt gebracht met de ziekte van Alzheimer. Bij vrouwen werkt de training mogelijk via andere mechanismen.

Een hersentraining waarbij de snelheid van informatieverwerking wordt getraind en die het risico op dementie met 25 procent verlaagt, veranderde bij mannen de hoeveelheid bèta-amyloïde – een eiwit dat zich ophoopt bij mensen met de ziekte van Alzheimer. Bij vrouwen zagen de onderzoekers die verandering niet.

Mentale training

Dit is de eerste keer dat onderzoekers laten zien dat hersentraining invloed kan hebben op de hoeveelheid bèta-amyloïde. Een verhoogde hoeveelheid van dit eiwit is een belangrijke marker voor de achteruitgang van de hersenen. De bevinding versterkt het bewijs dat mentale training de gezondheid van de hersenen kan bevorderen.

LEES OOK

'Ga tijdens de zwangerschap al in gesprek over vaccinaties'

Grootschalige informatiecampagnes werken niet bij ouders die twijfelen over vaccinaties voor hun kind, stelt socioloog Josje ten Kate. Beter is een ge ...

‘Een van de belangrijkste indicatoren voor een verhoogd risico op dementie verbeterde bij mannen die de hersentraining hadden gevolgd’, zegt neurowetenschapper Hye Won Chai van de Clemson-universiteit in de Amerikaanse staat South Carolina. Zij presenteerde de resultaten op 12 juli 2026 tijdens de internationale conferentie van de Alzheimer’s Association in Londen.

Hersenspellen

Tijdens de computergestuurde snelheidstraining moeten deelnemers onthouden waar voorwerpen kort op het scherm verschijnen. Naarmate ze de opdrachten beter uitvoeren, worden die steeds moeilijker. In een eerdere studie, waarin deelnemers twintig jaar lang werden gevolgd, ontdekten collega’s van Chai dat mensen van 65 jaar en ouder die de snelheidstraining hadden gevolgd 25 procent minder kans hadden om alzheimer of een andere vorm van dementie te krijgen dan mensen in de controlegroep.

Voor de meest recente studie wierf Chai met haar onderzoeksteam een nieuwe groep van 53 Amerikanen van 65 jaar en ouder, van wie 13 mannen waren. Ongeveer een derde van de deelnemers kreeg de opdracht om gedurende vierenhalve maand wekelijks twee tot vier uur snelheidstraining te volgen.

De overige deelnemers kregen een keuze: of dezelfde hoeveelheid tijd te besteden aan spelletjes zoals het kaartspel Solitaire, woordzoekers en een spel dat lijkt op Vier op een rij, of het volgen van een ander soort hersentraining, waarbij ze voorwerpen strategisch moesten volgen en tussen verschillende taken moesten schakelen.

Bèta-amyloïde opruimen

Om te onderzoeken hoe snelheidstraining mogelijk het risico op dementie verlaagt, verzamelde het onderzoeksteam aan het begin en aan het einde van de trainingsperiode bloedmonsters van alle deelnemers.

Hieruit bleek dat snelheidstraining bij mannen de verhouding tussen twee vormen van bèta-amyloïde in het bloed verhoogde. Dat wijst erop dat de training het vermogen van de hersenen om bèta-amyloïde 42 op te ruimen heeft vergroot. Dit eiwit kan zich bij de ziekte van Alzheimer ophopen tot plaques, die de hersenfunctie verstoren. De andere twee typen hersentrainingen hadden geen effect.

‘Het is een mooie bevinding’, zegt promovenda Sasha Novozhilova van de McGill-universiteit in de Canadese stad Montréal. ‘Deze resultaten versterken wat ze al eerder lieten zien met de afname in dementie.’

Mogelijke preventie

Sommige behandelingen tegen de ziekte van Alzheimer, zoals het medicijn lecanemab, zijn ontwikkeld om bèta-amyloïde uit de hersenen te verwijderen. Toch remmen ze de cognitieve achteruitgang maar beperkt. Dat komt waarschijnlijk doordat mensen het medicijn pas krijgen wanneer de ziekte al vergevorderd is en er al veel hersenschade is ontstaan, zegt cognitief neurowetenschapper Andrea Castegnaro van University College London.

Volgens Castegnaro zou hersentraining mogelijk meer effect kunnen hebben als die al wordt ingezet om de ophoping van bèta-amyloïde te verminderen voordat dementie ontstaat. Op die manier kan de training de hersenen beschermen voordat er veel schade optreedt.

Bij de vrouwen in deze studie had de hersentraining echter geen effect op de hoeveelheid bèta-amyloïde. Dat wijst erop dat snelheidstraining het risico op dementie bij mannen en vrouwen mogelijk op verschillende manieren verlaagt, zegt Chai.

Het onderzoeksteam hoopt in toekomstige studies verder uit te zoeken hoe snelheidstraining vrouwen mogelijk kan helpen, zegt Chai. Daarvoor is wel eerst vervolgonderzoek nodig. De resultaten moeten eerst bevestigd worden in geografisch en etnisch meer diverse groepen deelnemers, zegt Novozhilova.