Het enige techbedrijf dat niet zwichtte voor Trump ziet de concurrent nu toeslaan

6 uren geleden 1

OpenAI, het AI-bedrijf achter ChatGPT, heeft een modderfiguur geslagen. In elk geval in de ogen van zijn eigen personeel, andere werknemers in de techindustrie en een deel van het publiek. Topman Sam Altman erkende dinsdag op een personeelsbijeenkomst dat hij het aanzien van OpenAI heeft geschaad. En nog wel in een kwestie die draait om de hoogst actuele vraag: hoe kan AI – waarvan zo veel wordt verwacht en waarin zo veel wordt geïnvesteerd – veilig worden ingezet?

Triomfantelijk had Altman vrijdagavond bekendgemaakt dat OpenAI een contract met het Amerikaanse ministerie van Defensie heeft gesloten voor levering van AI-instrumenten om bij geheime operaties te gebruiken. Dat deed hij terwijl diezelfde avond bekend was geworden dat het Pentagon breekt met concurrent Anthropic, omdat dit AI-bedrijf eiste dat zijn AI niet wordt gebruikt voor massasurveillance van de Amerikaanse bevolking, en evenmin bij de inzet van autonome wapens die kunnen doden zonder tussenkomst van mensen.

Minister van Defensie Hegseth had Anthropic om zijn halsstarrigheid tot veiligheidsrisico verklaard. Het moest er maar genoegen mee nemen, stelde hij, dat zijn ministerie belooft zich aan de wet te houden.

Hegseth legde Anthropic meteen een zware straf op: niet alleen zegde hij hun contract ter waarde van 200 miljoen dollar op, hij bepaalde bovendien dat andere bedrijven die zaken doen met het Pentagon ook geen gebruik mogen maken van Anthropic-producten. Kort daarop meldde president Donald Trump dat de héle overheid Anthropic voortaan als ‘risico in de toeleveringsketen’ beschouwt.

Was OpenAI afgelopen week stilletjes bezig geweest om het Pentagon te paaien, terwijl Anthropic er op principiële gronden probeerde veiligheidsgaranties te bedingen? Had Altman de positie van Anthropic, het eerste belangrijke techbedrijf dat de moed had zijn rug recht te houden in een confrontatie met de regering-Trump, welbewust ondergraven voor eigen gewin?

Grote woede in Silicon Valley

Die indruk ontstond al snel en wekte grote woede in Silicon Valley, ook bij Altmans eigen personeel. En die woede nam alleen maar toe nadat Altman had gezegd dat het Pentagon hem wél de garanties had gegeven die Anthropic niet had binnengehaald – een bewering die hij later moest nuanceren. Hoewel de details van het akkoord nog niet bekend zijn, is de indruk ontstaan dat OpenAI voor minister Hegseth is gecapituleerd.

De opstelling van OpenAI, schrijft The Wall Street Journal deze woensdag, heeft een lang smeulend debat onder AI-onderzoekers doen oplaaien: kunnen zij er op vertrouwen dat de technologie die ze ontwikkelen verantwoord wordt ingezet door hun bazen?

Die kwestie is extra actueel omdat militaire toepassingen van AI zich niet meer beperken tot logistieke planning, analyse van satellietbeelden en opsporing van cyberdreigingen. AI wordt inmiddels ook ingezet op het slagveld. Zo hebben de Amerikaanse strijdkrachten Claude, het AI-model van Anthropic, nog gebruikt bij het selecteren van doelwitten in de oorlog tegen Iran.

Twee van de belangrijkste en meest innovatieve Amerikaanse AI-bedrijven zijn nu door deze affaire beschadigd. Voor OpenAI is het pijnlijk, zoals Altman zelf toegaf, dat zijn aankondiging vrijdagavond „opportunistisch en slordig” leek. Hij blijft erbij dat hij een goed contract heeft gesloten, maar zegt dat hij dat niet zo snel bekend had moeten maken. Of die erkenning genoeg is om de forse imagoschade te herstellen en klanten en techwerkers gerust te stellen, moet nog blijken.

Poging het bedrijf te vernietigen

Anthropic is door de kwestie in veel grotere problemen geraakt. De hele overheid als klant moeten missen, zou een grote financiële tegenslag zijn. Het bedrijf heeft al aangekondigd bij de rechter aan te vechten dat het tot ‘risico in de toeleveringsketen’ is verklaard – een kwalificatie die doorgaans geldt voor bedrijven die van spionage worden verdacht. Toonaangevend techcolumnist Casey Newton ziet de strafmaatregelen van het Pentagon als „een poging het bedrijf te vernietigen”.

Anthropic-topman Dario Amodei had een dag voor de breuk met het Pentagon verklaard dat hij niet met een gerust geweten kan instemmen met de eisen van het Pentagon. De AI zou nog niet betrouwbaar genoeg zijn, en bij gebruik voor autonome wapens tot gevaarlijke situaties kunnen leiden. „We zullen geen product leveren dat Amerika’s soldaten en burgers in gevaar brengt.”

Het Pentagon beziet AI zoals het ook traditionele wapens beschouwt: de fabrikant heeft er niets mee te maken hoe of waarvoor die gebruikt worden. Maar voor Anthropic is duidelijk dat AI méér is dan een instrument dat voor allerlei doelen effectief inzetbaar is: het is een technologie die dingen kan doen die makers en gebruikers nooit voorzien hebben.

De bezwering van het Pentagon dat het AI wil kunnen gebruiken voor „alles wat wettelijk is toegestaan” mag overtuigend klinken, maar niet voor Anthropic. Want wetten die AI reguleren, hebben de VS niet – en ze zullen er ook niet komen, als het aan Trump en zijn sponsors uit de AI-wereld ligt.

Met AI een surveillancestaat opbouwen

Dat speelt ook bij de vrees dat de overheid AI voor massasurveillance inzet. Ze kan volkomen legaal op enorme schaal data over burgers inkopen bij zogeheten databrokers, die allerlei informatie over mensen verkopen voor gebruik door adverteerders. Met die gegevens en de hulp van AI kan de overheid een surveillancestaat opbouwen waarbij ze het doen en laten van alle burgers in kaart brengt.

Voor Anthropic heeft de breuk met het Pentagon ook een positieve kant, waarmee de marketingafdeling tevreden kan zijn. Voor het eerst werd Anthropics AI-tool Claude deze week in de appstore van Apple vaker gedownload dan ChatGPT. Met kleurkrijt hadden fans van het bedrijf op de stoep voor het hoofdkantoor aanmoedigingen geschreven als ‘God loves Anthropic’ en ‘Thank you for defending our freedom’.