De oorlog in Iran leidt in Nederland tot een run op vaste energiecontracten

Bij gaslicht.com is het „behoorlijk chaos”. Pricewise meldt nu per dag evenveel sitebezoek te zien als normaal in een week. Ook de prijsvergelijker op de site van de Consumentenbond wordt massaal bevraagd. Wie geen vast energiecontract had, wil er nu een.

De marktprijs van aardgas is flink gestegen sinds de VS en Israël zaterdag een oorlog begonnen tegen Iran. Vrijdag kostte een megawattuur (MWh) gas nog 32,50 euro, woensdag was dat 55,70 euro. Voor de goede orde: de prijs per megawattuur is ongeveer honderd keer zo hoog als de prijs per kubieke meter gas (waar voor de consument dan nog belasting en leveringskosten bij komen).

Het zijn lang niet de extreme bedragen van meer dan 300 euro per MWh uit 2022, vlak nadat Rusland Oekraïne binnenviel. Sterker, begin 2025 tikte de marktprijs ook bijna de 60 euro aan, en toen was er geen sprake van een run op vaste energiecontracten. Maar nu is de stijging abrupt, en de oorzaak is weer een oorlog waarvan niemand weet hoe lang die gaat duren.

„De schrik van de energiecrisis van 2022 zit er nog in bij veel mensen”, zegt Sanne Bins van gaslicht.com. „Toen was er paniek, mensen hebben in de kou gezeten en hoge rekeningen gehad. Nu reageren mensen veel sneller, om dat scenario voor te zijn.”

Schommelingen in de marktprijs

Het loont om snel in actie te komen, rekent Tom Schuitemaker van Pricewise voor: „Iemand die vlak voor het weekend een nieuw jaarcontract afsloot, is zo’n 300 euro per jaar minder kwijt dan iemand die dat na het weekend deed.” Lastig is dat niemand weet hoe de situatie volgende maand zal zijn.

De schommelingen in de marktprijs komen niet direct bij consumenten terecht. Energieleveranciers maken inschattingen voor de hele loop van de contractduur. Wel zijn de energiebedrijven sneller gaan inspelen op prijsstijgingen dan een aantal jaar geleden gangbaar was. De prijzen voor af te sluiten contracten passen ze nu soms meerdere keren per dag aan.

„Dat is een groot verschil met hoe het in de energiecrisis ging”, zegt Schuitemaker. „In 2022 boden de bedrijven al gauw helemaal geen nieuwe vaste contracten meer aan, waardoor consumenten met veel onzekerheid zaten. Nu zijn consumenten weliswaar duurder uit dan vorige week, maar ze kunnen nog wel zekerheid krijgen.”

Toch zijn niet alle vaste contracten overal meer af te sluiten. Eneco laat woensdag weten driejaarscontracten alleen nog via de eigen site of per telefoon af te sluiten, niet meer via vergelijkingssites. Vattenfall stopte dinsdag even met het aanbieden van vaste contracten, maar zei woensdag alweer alle contracten weer te gaan aanbieden. Beide bedrijven geven garantie tot aan de deur: de situatie kan zó weer veranderen.

Mensen met een lopend vast contract merken hier niks van. Hun contractprijzen blijven vaststaan tot het einde van de looptijd. Volgens de jongste cijfers van marktbewaker ACM heeft 54 procent van de huishoudens een vast contract.

Variabel contract

Voor huishoudens met een variabel contract – 39 procent – is dat anders. Daar zitten veel mensen bij die in jargon ‘slapers’ worden genoemd. „Die hadden eerder een vast contract en stellen het afsluiten van een nieuw contract uit. Daardoor zijn ze vanzelf in een variabel contract terechtgekomen”, zegt Joyce Donat van de Consumentenbond. De prijzen daarvan liggen meestal hoger dan die van vaste contracten. En belangrijker: de prijzen in zo’n contract wisselen – doorgaans per half jaar, soms ook vaker.

Van paniek is echter geen sprake, is de indruk bij Pricewise. „Het is meer dat ze nu maar even een contract afsluiten, voor de prijs verder omhooggaat”, zegt Schuitemaker.

Sommigen zien die schommelingen wél direct terug op de rekening: dat zijn de mensen met een dynamisch contract, waarvan de prijs dagelijks wisselt (7 procent van de huishoudens). Vooral mensen met zonnepanelen, een thuisbatterij of een elektrische auto kunnen hiermee (buiten oorlogstijd) voordelig uit zijn, omdat ze met hun gebruik kunnen inspelen op de prijzen.

„Die mensen zitten dicht op de bal wat energieprijzen betreft”, zegt Bins. „Dat prijzen kunnen stijgen, is een risico dat ze welbewust hebben genomen. Ze zullen het ook het snelst merken als de prijzen weer stabiliseren, maar sommigen worden nu onrustig en willen toch liever weer een vast contract.”

Wat voor advies geven de prijsvergelijkers? We hebben geen glazen bol om in de toekomst te kijken, zeggen ze allemaal. „We gaan vooral in gesprek over hoeveel zekerheid mensen belangrijk vinden”, zegt Bins van gaslicht.com. „We krijgen zelfs mensen aan de telefoon van wie het contract pas in september afloopt en die dat contract het liefst nu openbreken om een ander driejaarlijks contract te kunnen sluiten. Waar iemand zich prettig bij voelt, is heel persoonlijk.”