Het grote succes van screening: kans om darmkanker te overleven ruim 40 procent groter

Het nut van bevolkingsonderzoek om kanker vroegtijdig op te sporen is al meermaals bewezen. Nieuwe Zweedse cijfers doen daar nog een schepje bovenop: de kans om aan darmkanker te overlijden is maar liefst 43 procent kleiner onder mensen die deelnemen aan screening.

Darmkanker behoort tot de meest voorkomende vormen van kanker. Wordt de ziekte vroeg ontdekt, dan zijn de vooruitzichten relatief gunstig. In Zweden wordt daarom aan mensen tussen de 60 en 74 jaar iedere twee jaar een screening aangeboden. In Nederland is dat zelfs vanaf 50 jaar.

Daarvoor krijgen mensen in Zweden thuis een testkit toegestuurd. Met die kit nemen ze een ontlastingsmonster, dat vervolgens wordt onderzocht op kleine hoeveelheden bloed die met het blote oog niet zichtbaar zijn. Wordt bloed aangetroffen, dan volgt verder onderzoek, meestal in de vorm van een coloscopie.

Tot veertien jaar gevolgd

Stockholm en Gotland begonnen al in 2008 met routinematige screening. Wetenschappers van het Karolinska Institutet en de Universiteit van Umeå konden daardoor deelnemers tot veertien jaar volgen en bekijken wat screening betekent voor de sterfte aan darmkanker.

Een eerdere evaluatie liet al een effect zien. “Die studie bewees dat degenen die een uitnodiging voor screening ontvingen een 14 procent lager risico hadden om aan de ziekte te overlijden”, vertelt onderzoeker en arts Johannes Blom van het Karolinska Institutet. “We hebben nu kunnen aantonen dat de sterfte nog veel lager is onder degenen die daadwerkelijk aan de screening deelnemen.”

Voor de nieuwe analyse werden mensen die tussen 2008 en 2012 een uitnodiging kregen vergeleken met een controlegroep. Die bestond uit mensen die pas later werden uitgenodigd of helemaal geen uitnodiging ontvingen.

Daarbij speelde een lastig probleem: een uitnodiging betekent nog niet dat iemand meedoet. Omgekeerd kregen sommige mensen uit de controlegroep later alsnog de kans om deel te nemen. Met een statistische methode werd geprobeerd rekening te houden met dergelijke factoren die de uitkomsten kunnen vertekenen.

43 procent lager risico bij deelname

Na die correcties bleek een uitnodiging voor screening samen te hangen met een 26 procent lager risico om aan darmkanker te overlijden. Bij mensen die daadwerkelijk deelnamen, lag dat risico zelfs 43 procent lager.

Dat verschil is relevant, want lang niet iedereen die voor het bevolkingsonderzoek in aanmerking komt, stuurt een monster op. “Hoewel screening gratis wordt aangeboden en de test eenvoudig uit te voeren is, levert ongeveer een derde van de mensen geen monster in”, aldus Blom. “Onze studie benadrukt het belang van deelname aan darmkankerscreening en laat zien dat het echt levens kan redden.”

Leestip: Je speeksel kan in de toekomst darm- en maagkanker verraden

Meer dan 376.000 deelnemers

In totaal omvatte de studie meer dan 376.000 mensen. Gedurende de onderzoeksperiode werden 1.668 sterfgevallen door darmkanker geregistreerd. De grote onderzoekspopulatie, de lange follow-up van maximaal veertien jaar en het gebruik van Zweedse gezondheidsregisters behoren tot de sterke kanten van de studie.

Tegelijkertijd kent de analyse een belangrijke beperking. De berekende risicodalingen zijn gebaseerd op statistische correcties voor verschillende mogelijke vormen van vertekening. Daardoor blijven er onzekerheden bestaan rond de precieze omvang van het effect.

Toch laten de resultaten zien dat er een duidelijk verschil is tussen alleen een uitnodiging krijgen en ook echt deelnemen aan bevolkingsonderzoek: een uitnodiging hing samen met 26 procent minder risico op overlijden aan darmkanker, bij deelname zakte de sterftekans met 43 procent.

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: