Waarom nabij Kaapstad oudere caracals meer rattengif in hun lichaam dragen

Rattengif duikt op grote schaal op in caracals die leven nabij Kaapstad. Dat laat zien hoe gif door voedselketens kan reizen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Onderzoekers vonden resten van rattengif in de lever van bijna acht op de tien onderzochte caracals rondom Kaapstad. In totaal werden 102 overleden dieren onderzocht. Bij 78,4 procent zat minstens één soort rattengif in het lichaam dat werkt als een bloedverdunner. Vaak bleef het daar niet bij: blootgestelde dieren droegen meestal resten van drie verschillende middelen met zich mee. Bij één caracal werden zelfs zes verschillende stoffen gevonden. Vooral moderne, sterke soorten rattengif kwamen veel voor.

Leestip: Je kat liever binnenhouden? Dat vindt hij helemaal niet zo erg als je denkt 

Die middelen zijn zo gemaakt dat ze al na één maaltijd dodelijk kunnen zijn voor ratten en muizen. Echter hebben ze een belangrijk nadeel: ze blijven langer in het lichaam aanwezig dan oudere middelen. Dat maakt de kans groter dat gif via een vergiftigd prooidier bij een roofdier terechtkomt.

“Caracals geven een belangrijke waarschuwing wat er in een voedselketen gebeurt”, zegt hoofdonderzoeker Gabriella Leighton. “Ze bewegen makkelijk tussen natuurgebieden, boerderijen en buitenwijken en eten veel verschillende prooien. Wat zich in hun lichaam ophoopt geeft daardoor een breder beeld van de vervuiling in het landschap.” Het onderzoek is te vinden in Environmental Pollution.

Zoeken naar rattengif

Voor het onderzoek verzamelden wetenschappers tussen 2015 en 2024 levermonsters van caracals die waren overleden. De meeste dieren waren omgekomen door een aanrijding. In het laboratorium zochten de onderzoekers naar verschillende stoffen die worden gebruikt in rattengif. Daarna vergeleken ze de gevonden hoeveelheden met de leeftijd en het leefgebied van de dieren. Daaruit kwam een duidelijk patroon naar voren: oudere caracals hadden gemiddeld meer rattengif in hun lever dan jongere dieren.

Volgens de onderzoekers wijst dat erop dat de stoffen zich tijdens het leven van een caracal steeds verder kunnen ophopen. Caracals worden dus waarschijnlijk niet één keer, maar vaker blootgesteld. Zelfs bij ongeboren jongen werden resten gevonden: in drie foetussen troffen de onderzoekers een ouder type rattengif aan. Dat laat zien dat een stof via de moeder ook bij een ongeboren jong terecht kan komen.

Ook de plek waar een caracal leeft lijkt een rol te spelen. Dieren die gebruik maakten van groenere delen van de stad hadden gemiddeld hogere concentraties rattengif in hun lever. Hetzelfde gold voor gebieden met meer restaurants, cafés en andere plekken waar eten wordt verkocht. Ook wijngaarden en veengebieden hingen samen met hogere concentraties. De onderzoekers denken dat afval en voedselresten knaagdieren aan kunnen trekken, waarna vaker gif wordt ingezet. Vervolgens kan dat gif verder reizen door de voedselketen.

Onbekende gevolgen

Wat deze blootstelling precies met caracals doet is nog niet duidelijk. Katachtigen lijken relatief goed tegen dit soort gif te kunnen en sterven er niet altijd direct aan. Maar dat betekent niet dat lagere doses zonder gevolgen zijn: bij jonge caracals vonden de onderzoekers een verband tussen een slechtere lichaamsconditie en een grotere hoeveelheid rattengif.

Daarmee is nog niet bewezen dat het gif die slechtere conditie veroorzaakt. Bij andere roofdieren zijn echter al wel nadelige effecten gezien op de afweer, bloedstolling en het gedrag. “Het gaat er niet alleen om of dieren na een grote dosis ook sterven”, zegt onderzoeker Laurel Serieys. “Herhaalde blootstelling kan dieren ongemerkt verzwakken en het moeilijker maken om met ziekten en andere gevaren in de stad om te gaan.”

De onderzoekers pleiten daarom voor minder gebruik van rattengiffen die langduriger werken. Preventie heeft volgens hen de voorkeur. Daarom geven ze verschillende tips, zoals het zorgvuldig opbergen van voedsel en afval en het afsluiten van gangen waar knaagdieren doorheen kunnen kruipen. Leighton: “Zonder goede controle op waar en hoeveel gif wordt gebruikt kunnen we onnodige vervuiling van wilde dieren, huisdieren en mensen moeilijk voorkomen.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Zwerfkatten lijken onschuldig, maar meer dan de helft draagt parasieten bij zich en Bull’s eye! Deze spin schiet mieren met een zelfgemaakte katapult zijn web in . Of lees dit artikel: Gevreesde kattenschimmel gevonden in vogels, zoogdieren en een slang .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: