Reddingsmissie gaat toch niet door: het einde van ruimtetelescoop Swift is in zicht

De ruimtetelescoop Swift wordt waarschijnlijk toch niet gered. Ondanks dat kan de reddingsmissie NASA nog wel waardevolle kennis opleveren.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

NASA en ruimtevaartbedrijf Katalyst Space hebben bekendgemaakt dat hun geplande reddingsactie voor de ruimtetelescoop Swift niet doorgaat zoals bedoeld. Het commerciële ruimtevaartuig LINK zou Swift vastgrijpen en naar een hogere baan brengen. Door problemen met de standregeling van LINK is dat plan nu geschrapt. Zonder ingrijpen verwacht NASA dat Swift later dit jaar de atmosfeer van de aarde binnendringt.

Gammaflitsen

Swift draait al sinds 2004 rond de aarde. De telescoop werd gebouwd om gammaflitsen te bestuderen. Dat zijn de krachtigste explosies in het heelal. De oorspronkelijke missie zou maar twee jaar duren, maar Swift bleef veel langer actief. Na 21 jaar wetenschappelijk onderzoek begon de baan van de telescoop steeds sneller te dalen. Volgens NASA komt dat door verhoogde activiteit van de zon. Hierdoor zet de buitenste laag van de atmosfeer uit. Satellieten in een lagere baan ondervinden daardoor meer weerstand en verliezen sneller hoogte.

Leestip: Mysterieuze gammaflits heeft drie mogelijke verklaringen en één ervan zou historisch zijn

Swift heeft zelf geen aandrijving om zijn baan weer te verhogen. Daarom besloot NASA in 2025 een opvallende reddingspoging te wagen: de ruimtevaartorganisatie gaf Katalyst Space Technologies in september van dat jaar opdracht om in minder dan een jaar een robotisch ruimtevaartuig te ontwikkelen genaamd LINK. LINK moest Swift benaderen, vastgrijpen en vervolgens naar een hogere baan brengen. Daarmee zou de levensduur van de telescoop worden verlengd.

LINK werd op 3 juli gelanceerd met een Pegasus XL-raket van Northrop Grumman vanaf Kwajalein Atoll in de Stille Oceaan. Na de lancering kregen de teams contact met het ruimtevaartuig en begonnen zij met controles in de ruimte. Tijdens die fase ontstonden problemen met de standregeling. Zo’n systeem zorgt ervoor dat een ruimtevaartuig precies de goede kant op wijst. Dat is extra belangrijk wanneer twee objecten in de ruimte heel dicht bij elkaar moeten komen.

Nieuwe missie

Door die problemen zal LINK Swift niet meer vastgrijpen of naar een hogere baan duwen. NASA en Katalyst willen het ruimtevaartuig echter nog wel Swift laten naderen. Daarbij voeren ze zogenoemde rendezvous– en proximity-operaties uit. LINK probeert tijdens die operaties in de buurt van Swift te komen en daar te bewegen, zonder de telescoop daadwerkelijk vast te pakken. Zo kunnen de teams alsnog testen hoe goed zulke technieken in de praktijk werken.

NASA-topman Jared Isaacman noemt de missie ondanks de tegenslag de moeite waard. “NASA moet bereid zijn om snel te handelen en risico’s te nemen wanneer de mogelijke opbrengst dat waard is”, zegt hij. “Dit is niet het resultaat waar we naartoe werkten, maar dat verandert niet het feit dat deze missie toch het proberen waard was.” Volgens Isaacman kunnen de lessen uit de poging later worden gebruikt tijdens andere missies.

Ook Shawn Domagal-Goldman, directeur van NASA’s Astrofysics-afdeling, benadrukt dat het risico vanaf het begin bekend was. “We wisten dat dit een risicovolle missie was”, zegt hij. De reddingspoging was volgens hem ondanks het mislukken toch uniek, mede doordat LINK in zeer korte tijd moest worden ontwikkeld. Die haast was nodig omdat de baan van Swift door de verhoogde zonneactiviteit sneller daalde dan gedacht.

Ten dode opgeschreven

Voor Swift zelf zijn de vooruitzichten nu somber. NASA verwacht dat de telescoop later dit jaar de atmosfeer binnendringt. Daarna zal de telescoop waarschijnlijk snel opbranden in de atmosfeer. De mislukte reddingsactie betekent dus waarschijnlijk dat Swift na ruim twee decennia zijn laatste maanden ingaat. Toch is de missie van LINK niet helemaal waardeloos: als het ruimtevaartuig erin slaagt Swift veilig te benaderen, levert dat gegevens op over het werken vlak bij een andere satelliet. Zulke kennis kan later helpen bij nieuwe vormen van onderhoud in de ruimte.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Röntgenuitbarsting verblindt NASA’s Swift observatorium en Swift detecteert 500ste gammastralinguitbarsting . Of lees dit artikel: Stuur je naam de ruimte in en ontdek hoe NASA een vallende telescoop en buitenaardse rovers herontwerpt .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: