Het ongemak van een robot in de lift

Als het even kan, vermijd ik graag de lift. Natuurlijk is een lift handig als je naar een hoge etage moet of als je veel spullen bij je hebt, maar als het om maximaal 5 verdiepingen gaat en ik geen bagage heb, pak ik liever de trap.

Liften zijn namelijk een oefening in ongemak. Gesprekken vallen stil zodra er vreemden instappen en binnen je persoonlijke ruimte treden, je weet niet waar je je ogen moet richten, en altijd is er een sluimerend risico dat je een paar uur vast komt te zitten met deze willekeurige groep mensen.

Eenmaal onderweg stop je vaak ook nog eens onaangekondigd op verdiepingen waar je niet hoeft te zijn. Achter de schuifdeuren kan dan van alles tevoorschijn komen: een groot gezin met vier rolkoffers en twee kinderwagens, pakketbezorgers, en heel vaak ook niks omdat de wachtende inmiddels met de trap is gegaan.

Onlangs kwam ik erachter dat het minstens zo ongemakkelijk is als er een robot je lift in komt rollen. Ik was in Beijing en mijn hotel beschikte over bezorgrobots. Die worden ingeschakeld om online bestelde maaltijden vanaf de receptie naar de kamers te brengen. Een (vooralsnog) menselijke koerier zet het eten in de laadbak van de robot en voert het kamernummer in, waarna de robot daar zelfstandig heen rijdt.

De robots in het hotel waar redacteur Timo Nijssen verbleef.

Foto Timo Nijssen

Het zijn geen robots van het humanoïde type dat begin dit jaar de aandacht trok toen de Chinese staatstelevisie ze een kung fu-choreografie liet uitvoeren. Nee, deze Hilton-robots zijn eerder een soort rondrijdende mini-koelkasten.

Ik zag er twee, eentje met een sticker van een zwarte smoking en eentje met een blauw pak. Allebei dragen ze om onduidelijke redenen zowel aan de voor- als achterkant een strik. „It’s my pleasure”, staat er op de behuizing.

Dat genoegen is niet per se wederzijds. Omdat de trap pakken er niet in zit als je je op wieltjes voortbeweegt, zijn de robots hoofdgebruikers van de liften. Maar aan lift-etiquette hebben ze geen boodschap: hun software lijkt vooral gericht op zo snel mogelijk een maaltijd afleveren. En dus werd mij regelmatig de pas afgesneden door een robot. Mensen krijgen geen voorrang bij het instappen, de robot gaat eerst. Als een lift al vrij vol staat, dan moeten de hotelgasten maar zorgen dat ze alsnog plek maken.

De robots hebben geen vingers om het knopje van een verdieping in te drukken, maar communiceren rechtstreeks met het besturingssysteem van de lift. Een keer besloot de robot dat het ook wel prima was om dan maar gelijk de verdieping waar ik al naar onderweg was te deselecteren. Er zijn oorlogen om minder begonnen.

Echte arbeiders haken af bij robo-collega’s

De bedreiging die kenniswerkers in veel sectoren voelen van AI, komt bij fysiek werk van robots. Uit een onderzoek van vorig jaar onder hotelmedewerkers in Zuid-China bleek dat menselijk personeel gedemotiveerd kan raken als hotelgasten prima tevreden blijken te zijn met de service die door robots wordt verleend. Daardoor haken ze af bij hun werk en voeren ze hun taken slechter uit. En wordt het contrast met de immer contente robots voor gasten nog groter.

Nu kun je je afvragen hoe erg het is dat een maaltijd niet meer door een mens naar een hotelkamer wordt gebracht. Volgens het hotelonderzoek vinden medewerkers het ook prima als dat soort saaie, repetitieve taken worden geautomatiseerd. Maar anders is het als robots al het werk overnemen en hun inkomen op de tocht komt te staan.

En dat zit eraan te komen, waarschuwde ondernemer Richard Liu vorige week tijdens een topcongres in Beijing waar de Financial Times verslag van deed. „Er komt een dag dat we geen koeriers meer nodig hebben.” Liu is de oprichter en bestuursvoorzitter van JD.com, een van de grootste e-commercebedrijven van China en de werkgever van 700.000 menselijke bezorgers. „Het zullen absoluut robots worden die pakketjes bezorgen.”

Dat type werk wordt in China nu nog door een enorme groep mensen gedaan. Door economische tegenwind heerst al jaren een vrij hoge werkeloosheid onder jongeren. In mei was dat 15,6 procent voor mensen tussen de 16 en 24 jaar, studenten niet meegerekend. De moeizame arbeidsmarkt zorgt ervoor dat veel mensen hun toevlucht zoeken in flexwerk. Taxidiensten verlenen bijvoorbeeld, of maaltijden op een scooter bezorgen bij hongerige toeristen in hotels. In 2021 hadden zo’n 200 miljoen mensen in China een flexbaan, volgens het China New Employment Forms Research Center zullen dat er dit jaar 320 miljoen zijn.

Wat moeten zij dan gaan doen? „Ik wil niet dat onze 700.000 broeders dan niets meer te eten hebben en zonder werk komen te zitten”, zegt Liu. Hij zegt dat JD.com overeenkomsten heeft gesloten met onderwijsinstellingen om koeriers om te scholen naar toekomstbestendiger banen. Robotmonteur, bijvoorbeeld, want „robots zijn machines en zullen altijd op een bepaald punt kuren krijgen”.