Hoe het kabinet meer geld wil vinden voor zieltogende infrastructuur blijft onduidelijk

Moet de Nederlandse weggebruiker op termijn op meer plekken tol gaan betalen? Op dit moment moet dat alleen bij de Blankenburgverbinding en de Kiltunnel, en straks op de ViA15. Ondertussen uitte de Nationale Ombudsman dinsdag kritiek op de onduidelijke manier waarop tol wordt geheven bij die Blankenburgverbinding.

Komt er toch een kilometerheffing, ofwel betalen naar gebruik – wat de VVD uit het coalitieakkoord wist te krijgen, hoewel D66 en CDA dat aanvankelijk overeenkwamen?

Veel van dergelijke vragen stelde de Tweede Kamer dinsdagmiddag en -avond tijdens een commissiedebat met minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) en staatssecretaris Annet Bertram (I&W, CDA) over de staat van de infrastructuur in Nederland.

Gaat het kabinet pensioenfondsen overhalen om te investeren in de Nederlandse infrastructuur? Of geld lenen op de kapitaalmarkt? Want niemand leent tegen zulke lage rente als de Nederlandse staat.

Komt de EU over de brug met Europese subsidies voor Nederlandse wegen, spoor en vaarwegen? Of zullen de gelden die vrijkomen voor defensie ook worden aangewend voor onderhoud, vernieuwing en nieuwe aanleg van infrastructuur?

De ‘koek’

Maar antwoorden… Die hadden beide bewindslieden nauwelijks. Hoe het kabinet structureel meer budget zou kunnen regelen voor de piepende en krakende infrastructuur wilden Karremans en Bertram nog niet zeggen. Mogelijke alternatieve vormen van financiering volgen pas eind dit jaar, na nieuw onderzoek van het ministerie.

De teleurstelling hierover was groot bij de Kamerleden van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat. Die hadden graag van de minister en de staatssecretaris gehoord hoe ‘de koek’, zoals dat meerdere keren werd genoemd, voor infrastructuur in Nederland groter kan worden.

Tot en met 2038 is daarvoor pakweg 200 miljard euro beschikbaar in het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds. Maar dat is circa 80 miljard te weinig, becijferden deskundigen, om alle noodzakelijke infrastructuur te onderhouden, te vernieuwen en aan te leggen. Veel wegen, bruggen, sluizen, viaducten en waterkeringen zijn aangelegd in de jaren vijftig en zestig (soms nog met Marshall-hulp na de Tweede Wereldoorlog). Die zijn nu ‘einde levensduur’.

Karremans en Bertram wilden eigenlijk alleen praten over de brief die zij vrijdag stuurden aan de Kamer. Daarin staat het zogeheten ‘afweegkader’ voor infrastructurele projecten. Dit kader van Karremans en Bertram bepaalt niet wélke infrastructuurprojecten doorgaan, maar legt de meetlat vast waarlangs ze allemaal worden beoordeeld. Aanleiding is dat tekort van ruim 80 miljard euro: alles tegelijk kan niet.

Lees ook

Welke brug knappen we op? En welke niet?

De kern: instandhouding van bestaande infrastructuur gaat voor op nieuwbouw, met levensduurverlenging waar dat kan en vervanging alleen waar het echt nodig is. Veiligheid weegt het zwaarst. Vrijwel elk rijksproject – snelweg, brug, sluis, spoorlijn of waterkering – moet „solliciteren op zijn eigen functie”; alleen al afgesproken verplichtingen, zoals het werk aan de Van Brienenoordbrug, liggen vast.

De bewindslieden benadrukten in de brief dat de inhoudelijke beoordeling beslissend is en niet de sterkste lobby. Het kader is nog niet definitief: na het Kamerdebat van dinsdag volgen de regels, en pas na de zomer de projectenlijst. Daarnaast wil het kabinet onnodige, kostenverhogende regels schrappen en alternatieve financiering verkennen.

Lees ook

De drukste brug van Nederland slijt en scheurt. Op de A16 ‘staat straks heel Nederland stil’ tijdens hoognodig onderhoud

Critici uit het lokale en provinciale bestuur en het transport en de logistiek waarschuwen dat zo’n 75 vernieuwingsprojecten blijven liggen en dat de aanpak te veel op de korte termijn mikt. Ook zouden grote projecten, het gemaal bij IJmuiden bijvoorbeeld, zoveel budget vergen dat weinig ruimte overblijft voor andere projecten, met name het spoor.

Supersonische raket

Karremans en Bertram weigerden vooruit te lopen op specifieke projecten. Ook al noemden de Kamerleden dinsdag diverse projecten: van de grote woningbouwprojecten in Alkmaar, Apeldoorn, Helmond en Enschede/Hengelo – waar huizen worden gebouwd die niet of nauwelijks bereikbaar zullen zijn omdat er geen geld is voor infrastructuur – tot de vele N-wegen in Oost-Nederland waar al jaren wordt gevraagd om middenbermscheiding vanwege de verkeersveiligheid.

Nog een concrete wens: een extra afslag van de A28 bij Staphorst om het nieuwe munitiedepot van Defensie dat daar moet komen te ontsluiten. Dat geld, vond Kamerlid Pieter Grinwis (CU), moet komen van Defensie. „Eén supersonische raket minder en we hebben die afslag gefinancierd.”

Ondertussen bewees nieuws van dinsdag hoe urgent de problemen op de Nederlandse autosnelwegen zijn. Rijkswaterstaat meldde ’s middags dat het J.F. Kennedyviaduct in de afrit A16 Rotterdam Feijenoord (nummer 24) in slechte staat verkeerd. Dat komt onder meer door ‘waterstofverbrossing’: scheurtjes in het staal. Zwaar verkeer mag niet meer over het viaduct (vrachtwagens moeten omrijden). Het verkeer vanuit het zuiden wordt geleid over slechts één rijstrook. En de maximumsnelheid gaat naar 70 km/u.

Het is nog niet bekend wanneer het viaduct kan worden vernieuwd, aldus Rijkswaterstaat. „De vernieuwing zal niet op korte termijn kunnen worden gerealiseerd, maar gaat naar verwachting nog enkele jaren duren.” Zo kan je elke dag een nieuw symbool benoemen van de zorgwekkende staat van de infrastructuur in Nederland.

Liveblog Economieblog

Woensdag rijden geen treinen, bussen, trams en metro’s in de ochtendspits