In Hoek van Holland wordt zelfredzaamheid sámenredzaamheid. ‘De overheid komt wel, maar wat doe je in de tussentijd?’

4 uren geleden 1

Het NL-Alert gaat af via de speakers.

Hard.

De grote zaal van wijkcentrum De Hoekstee vult zich met het alarm. Hoek van Holland zit – net als heel Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland – zonder stroom.

WOS, de lokale radiozender voor het Westland, meldt: „De oorzaak lijkt te liggen in een combinatie van een cyberaanval en fysieke sabotage. Buitenlandse betrokkenheid wordt daarbij niet uitgesloten. Herstelwerkzaamheden aan het elektriciteitsnet gaan nog zeker enkele dagen duren.”

Dan RTV Rijnmond, de rampenzender voor Rotterdam: „Zojuist hebben we een belangrijk bericht ontvangen. De gemeente doet een dringende oproep aan inwoners om zuinig om te gaan met brandstof en voedsel.”

De presentator sluit af met: „Blijf kalm. Blijf alert. Blijf afgestemd.”

Kalm blijven de bijna honderd Hoekenezen in De Hoekstee deze avond wel. Dit is niet echt. Dit is samen praten over wat áls.

De afgelopen maanden kregen alle inwoners van Nederland het paarse boekje ‘Denk Vooruit’ van de overheid. Daarin staat wat zij moeten doen in geval van crisis, hoe ze 72 uur kunnen doorkomen als er bijvoorbeeld geen stroom is. Er staat in dat je een noodplan zou moeten maken, en wat er in een noodpakket moet zitten. En, zegt Rita van Hardeveld, wijkmanager voor Hoek van Holland, tegen de zaal: „Dat boekje is heel mooi, maar hoe ga jij het invullen? We zitten hier om daarover met elkaar te praten.”

Drie dagen zelfredzaam

Want dat is wat gemeenten inmiddels bezighoudt. Het boekje kwam van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Op lokaal niveau, op buurtniveau en zelfs op straatniveau moeten inwoners nu zélf aan de slag om drie dagen of langer zelfredzaam te zijn. De vraag is of – en hoe – ze dat doen.

De gemeente Rotterdam, waar Hoek van Holland onder valt, weet dat veel van haar inwoners kwetsbaar zijn omdat zij laaggeletterd zijn, onder de armoedegrens leven of eenzaam zijn. Misschien niet beseffen dat de overheid er in geval van crisis niet onmiddellijk is, en dat het dan aan burgers zelf is om te handelen. Rotterdam bedacht een manier om ‘samenredzaamheid’ te kweken. In zes wijken wordt gekeken of de informele netwerken die daar al zijn, kunnen worden ingezet, verstevigd en opgeschaald om de weerbaarheid van de inwoners te vergroten.

Tafel negen wil de koel- en vriesmogelijkheden van de veerboot gebruiken om medicijnen op te slaan

De zogenoemde ‘doorleefsessies’ worden georganiseerd in samenwerking met de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond, het Rode Kruis, consultancybureau Deloitte en supermarktketen Albert Heijn. Deloitte werkt samen met andere partijen al langer aan civiele weerbaarheid, Albert Heijn merkt het nu al in zijn winkels als zich een kleine calamiteit voordoet en wil helpen iets concreets te doen.

Het doel van de avonden is inwoners te laten bedenken wat zij zélf in hun straat of buurt kunnen doen in geval van crisis, en om hen ideeën te laten verzinnen voor wat er dan praktisch nodig is.

„De Stena Line”, zeggen de tien inwoners aan tafel twee in De Hoekstee. „Daar hebben ze veel plek en bedden om gestrande toeristen op te vangen.” Twee keer per dag vertrekt een enorme veerboot vanuit de haven van Hoek van Holland naar Engeland. Het scenario dat deze avond wordt nagespeeld is dat juist op een stranddag de stroom uitvalt en daarmee ook de metro richting Rotterdam.

„De Stena Line”, zegt ook tafel vier. Zij bedachten dat de veerboot kan worden gebruikt om kwetsbaren en zieken op te vangen. „En dan buiten een tent voor de triage.” Tafel negen wil de koel- en vriesmogelijkheden van de veerboot gebruiken om bijvoorbeeld medicijnen op te slaan.

‘Sociale weefsels’

Veel van de deelnemers op de ‘doorleefsessie’ hebben al nagedacht over wat een stroomuitval voor gevolgen kan hebben. Ze hadden hier in Hoek al een kleintje, in 2024. Twee uur lang lag de stroom eraf. Jeffrey, teamleider bij de politie, zegt: „Toen deden de telefoons het al snel niet meer.”

De aanwezigen zijn „sleutelfiguren” in Hoek, legt Bastiaan Dekker van de gemeente Rotterdam uit. Hij begeleidt samen met Deloitte de avond. In Hoek van Holland doet de dorpsraad mee, net als iemand van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij (KNRM), van een woningcorporatie, twee strandtenthouders, de lokale managers van Albert Heijn, iemand van het Leger des Heils, EHBO’ers. Veel inwoners die betrokken zijn bij ‘opzoomeren’, de Rotterdamse term voor burgers die samen hun buurt mooier maken en daar een kleine gemeentelijke bijdrage voor krijgen.

Aan het eind van de sessie krijgt iedereen als dank voor de deelname een noodpakket mee met daarin onder meer een radio. Dat kan weer als gespreksonderwerp met anderen dienen, denken de gemeente en Deloitte. Ze hopen dat deze „sleutelfiguren” hun eigen achterban weer weten te activeren, waardoor een domino-effect ontstaat. Volgens Dekker gaat het bij weerbaarheid niet om inkomen, maar om „sociale weefsels”: „Hoe beter mensen elkaar kennen, hoe weerbaarder. Dat zagen we ook tijdens corona.”

Neem iemand als Petra Beijerling, over wie iedereen de hele avond zegt dat zij de soep wel op zal hebben staan als het crisis is. „Zeventien jaar wonen we in Hoek”, zegt ze wijzend op haar man. In het gebouw van hun seniorenflat is een ontmoetingsruimte waar een koffieochtend en een borreluurtje wordt gehouden. „We kennen elkaar allemaal. Anderen weten dat als er wat is, ze bij ons kunnen aanbellen.” En ja, zegt Beijerling: „Ik heb een groot fornuis met vijf pitten. Ik kan wel een paar pannen soep maken.”

Tijdens de bijeenkomst krijgen de deelnemers onder meer witte puntjes en soep.

Krijtborden en barbecues

Er zijn andere concrete ideeën. Tafel een zegt dat kampeerders gasstelletjes bezitten en weet dat sommige strandtenten een barbecue hebben. Als er een lijst wordt gemaakt van wie dat zijn, dan kan er na drie stroomloze dagen nog steeds worden gekookt.

Tafel twee denkt aan ouderwetse krijtborden met informatie, en vindt dat er „nu al EHBO-cursussen moeten worden aangeboden”. Aan het eind van de avond kunnen ze zich bij het Rode Kruis melden. Tafel vijf zegt dat de Hoekenezen niet alleen naar Rotterdam moeten kijken, de gemeente waartoe ze behoren, maar ook moeten weten wat er in het Westland speelt, dat geografisch de buurman is.

Die eerste drie dagen doen we echt een beroep op Hoekenezen om samen de schouders eronder te zetten

Aan de tafel waar Tim Verweij zit, keert het gesprek regelmatig terug op de rol van de overheid. Dan probeert Verweij, die werkt bij de afdeling veiligheid van de gemeente, de anderen weer terug te sturen: „Wat ligt er binnen onze eigen mogelijkheden?”

Bastiaan Dekker zal aan het slot van de avond vertellen dat de gemeente die eerste 72 uur bijvoorbeeld ook bezig is om de gemalen draaiend te houden en het riool. „Die eerste drie dagen doen we echt een beroep op Hoekenezen om samen de schouders eronder te zetten.”

Verweij zegt later: „De overheid komt wel, maar wat doe je in de tussentijd?” Die boodschap zijn mensen misschien verleerd na tachtig jaar zonder oorlog, denkt hij.

Fort als noodsteunpunt

De tafel van Tim Verweij bedenkt uiteindelijk dat Fort 1881, een pantserfort dat in de negentiende eeuw werd gebouwd om de Nieuwe Waterweg en de haven van Rotterdam te verdedigen en nu deels museum en deels evenementenlocatie is, kan dienen als noodsteunpunt. Alle ideeën worden opgeschreven en waar mogelijk al uitgevoerd.

De noodsteunpunten moeten gemeenten de komende jaren inrichten „binnen loopafstand” of één per vijfduizend inwoners volgens de landelijke richtlijn. Dit jaar worden in elke veiligheidsregio meerdere pilots gehouden met zo’n noodsteunpunt, Utrecht hield vorig jaar de eerste.

De meeste tafels denken aan één plek waarvan inwoners weten dat daar tijdens een crisis informatie te halen is. Waar gekookt kan worden, de kinderen bezig gehouden kunnen worden „want tablets doen het ook niet”, en waar ook wat leuks is „als het allemaal heel lang gaat duren”. Ze kijken om zich heen: kan buurtcentrum De Hoekstee dat niet gewoon zijn?