In Rotterdam staan enorme silo’s met noodvoorraad aan olie. Leidt het vrijgeven van noodolie tot rust op de markt?

In een volle touringcar rijden minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei , D66) en topmensen uit de energiewereld door de Rotterdamse haven. Ze zijn volledig gehuld in veiligheidskleding. Blauwe overalls, witte helmen, gele reflecterende jassen. Brillen, veiligheidsschoenen, handschoenen. En voor de zekerheid ook een pieper (gasmeter).

Vanaf het kantoor van tankopslaggigant Vopak is het vrijdagmiddag een paar minuten rijden naar een locatie van het bedrijf met witte cilindervormige silo’s. Daarin liggen verschillende soorten olie opgeslagen.

De aanleiding voor het bezoek, een soort schoolreisje voor volwassenen, is de aankondiging van een paar dagen eerder dat ruim dertig landen die lid zijn van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) olie uit hun ‘strategische reserves’ vrijgeven aan de wereldmarkt. Nederland doet mee. Al die extra vaten olie uit hun noodreserves, die landen bewaren voor crises, moeten voor rust zorgen bij oliehandelaren. Zo moet de olieprijs, die de afgelopen twee weken hard is gestegen sinds de oorlog uitbrak in Iran, weer wat zakken.

In de Rotterdamse silo’s ligt een van de grootste strategische voorraden van Europa. Niet dat de touringcar naar precies die tanks rijdt. Die liggen te ver rijden van het Vopak-kantoor om de minister met haar volle agenda naar toe te brengen. Bovendien mag niet publiekelijk bekend zijn waar die strategische voorraden precies liggen. „Veiligheidsoverwegingen”, zegt Vopak.

De inzittenden stappen in plaats daarvan uit bij silo’s waarin olie ligt opgeslagen voor de ‘gangbare’ handel. Deze silo’s zien er vanaf de buitenkant vrijwel hetzelfde uit als die waarin de ‘noodolie’ ligt opgeslagen. Zo krijgt de minister alsnog een beeld van de strategische voorraden waar nu zoveel om te doen is.

Vopak is ’s werelds grootste onafhankelijke dienstverlener in tankopslag.

Foto Walter Herfst

Wie langs de Rotterdamse haven rijdt, kan de witte cilindervormige silo’s met bol dak van veraf al niet missen, maar eenmaal lopend over het terrein wordt pas echt duidelijk hoe gigantisch ze zijn. Links de kolossen, rechts de steigers waar schepen aanmeren. De tanks variëren in grootte. In deze bij het water past zo’n 60 miljoen liter. Even verderop staan een aantal van 100 miljoen liter. De meeste zijn wit. Sommige hebben een grijze buitenkant, dat is isolatie.

De metalen buizen die door de lucht lopen, weerkaatsen het zonlicht dat af en toe door de grijze wolken komt. Een industriële damp waait voorbij. Een meeuw landt op een buis. Als herinnering dat de vogels hier eerst waren. Voor deze industrie werd gebouwd, was dit een natuurgebied. Inclusief vogeleiland.

Noodsituaties

Het wordt pas de zesde keer sinds de oprichting van het IEA in 1974 dat de onrust op de oliemarkt zo ernstig is dat landen samen hun strategische voorraden vrijgeven. Al twee weken mijden vrijwel alle schepen de Straat van Hormuz, een belangrijke transportroute voor olie en gas. Bovendien worden productiefaciliteiten, zoals in Qatar, stilgelegd vanwege Iraanse raket- en droneaanvallen.

Dat de prijzen door de ontstane krapte omhoog schieten, zal niemand zijn ontgaan. De dieselprijs steeg boven 2,50 euro per liter. De prijs van een vat Brent-olie kwam voor het eerst sinds de energiecrisis van 2022 boven 100 dollar uit.

Voor dit soort noodsituaties houden landen sinds 1974 die strategische oliereserves aan. In bovengrondse silo’s zoals in Rotterdam en elders ondergronds. Dat laatste is een stuk goedkoper.

Gezamenlijk gaan de IEA-leden de komende maanden 400 miljoen vaten olie de wereldmarkt op laten stromen – de grootste vrijgave uit de geschiedenis. In totaal hebben landen en bedrijven zo’n 1,8 miljard vaten aan noodolie. Dagelijks gingen er, voor de Iranoorlog, ongeveer 20 miljoen vaten door de Straat van Hormuz.

Nederland gaat 5,36 miljoen vaten bijdragen, meldde Van Veldhoven woensdag. Hoe gaat dat in zijn werk? De minister bepaalt de komende dagen wie in Nederland olie beschikbaar moet stellen aan de markt. Zij geeft die opdracht aan stichting Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (Cova), die de strategische voorraden in Nederland regelt. Of aan grootverbruikers van ruwe olie zoals Shell. Dergelijke bedrijven moeten ook reserves aanhouden.

Samen regelen

Tijdens het ‘schoolreisje’ in Rotterdam zegt Van Veldhoven dat het belangrijk is „om dit als Europese Unie gezamenlijk te regelen”. Landen mogen zelf bepalen of ze de olie in de vorm van bijvoorbeeld diesel, benzine of ruwe olie vrijgeven. „We moeten als Europa kijken waar de knelpunten zitten, en afstemmen welk land welk type op de markt brengt.”

De strategische voorraad kan jaren blijven liggen in de tanks, aldus Vopak. Het is niet zo dat de kwaliteit achteruit gaat naarmate het langer ligt. Die wordt ook niet beter met de tijd, zoals bij wijn. Eens per jaar wordt de olie getest, af en toe moet het even worden gemengd.

De partijen die de opdracht krijgen van de minister, krijgen negentig dagen de tijd om hun olie beschikbaar te stellen aan de markt. Cova brengt de olie via aanbestedingen op de markt. Het idee is dat de vrijgave niet in één keer gebeurt, om prijsschommelingen te voorkomen.

En weer door… in de Rotterdamse haven is de planning strak. Heeft iedereen zijn gordel om, vraagt een van de inzittenden nog snel voor ze terugrijden naar het kantoor.

Hoe gigantisch de tanks hier ook mogen zijn, en hoe groots de gezamenlijke actie van de landen ook is, uiteindelijk is het vrijgeven geen garantie op een lagere prijs aan de pomp, weet ook Van Veldhoven. Dat is aan de markt. Het is afwachten of de handelaren ook rustiger worden. Wat beïnvloedt de markt meer: het vergroten van het wereldwijde olieaanbod of de onzekerheid over de Straat van Hormuz? Tot nu toe lijkt het vooral dat laatste. De prijs van een vat Brent-olie lag vrijdag aan het eind van de dag nog steeds boven 100 dollar.