‘ASML moet simpeler worden. Ook dat is innovatie’

Voor de buitenwereld kwam het nieuws, eind januari, compleet onverwacht. Midden in een groeispurt van de chipindustrie, aan de vooravond van de bouw van een nieuwe campus, gooit ASML de technische afdelingen op de schop. Dat gaat 1.700 banen kosten.

Veel van de 44.000 medewerkers zagen de reorganisatie evenmin aankomen. Marco Pieters, technisch directeur van ASML, werd bedolven onder mails en berichten van ongeruste collega’s die hem om uitleg vroegen: waarom schrapt een bedrijf dat 10 miljard euro winst maakt zoveel functies in het hart van het bedrijf? En de groei is er bepaald niet uit; deze week ging de Eindhovense gemeenteraad akkoord met de uitbreiding van ASML. Het krijgt van de provincie Noord-Brabant een uitzondering op de benodigde stikstofvergunning.

 „Ik begrijp de emoties”, zegt Pieters. Ooit vreesde hij zelf voor zijn baan, toen de chipmachinemaker na het barsten van de dotcombubbel in het personeelsbestand sneed. Dat was in 2001: Pieters was net twee jaar daarvoor begonnen als softwarespecialist, ASML-medewerker nummer 1.700.
En, hoe voelde dat?
„Onzeker.”

Tijdens de financiële crisis van 2009 kromp ASML opnieuw, omdat de wereldeconomie instortte. Dat was de laatste ingreep, daarna volgde onafgebroken groei. De huidige reorganisatie heeft dan ook een andere oorzaak: het gaat eigenlijk té goed met het bedrijf, dat moeite heeft de snelle aanwas van mensen te verwerken.

ASML nam eerst duizenden ingenieurs aan om de problemen met zijn ingewikkelde EUV-machine glad te strijken. Vervolgens breidde het uit om de vraag naar chipmachines van de uitdijende chipindustrie bij te benen. In tien jaar verdrievoudigde het aantal medewerkers – in 2022 kwamen er in één jaar zelfs tienduizend mensen bij.

Overdosis overlegstructuren

De chipmachinemaker werd zelf een te ingewikkelde machine, die traag schakelt door een overdosis overlegstructuren. „In de afgelopen twee, drie jaar zijn we stroperig geworden. Niet alle processen en manieren van werken zijn meegegroeid en we verspelen heel veel tijd aan vergaderen”, zegt Marco Pieters.

Voordat hij in november technische directeur werd, was Pieters met een groep ingewijden al een jaar bezig met de transformatie van de afdeling Development en Engineering (D&E). Daar werken 16.000 ingenieurs en andere technici aan lithografiemachines, de complexe kopieerapparaten voor chips.

ASML is marktleider in die sector. D&E is het zenuwcentrum, ook voor de honderden toeleveranciers die onderdelen voor de machines maken en voor klanten: bedrijven als TSMC, Samsung en SK Hynix willen niet wachten op wéér een ASML-vergadering. In het nieuwe organisatiemodel zijn minder managers nodig, en meer ingenieurs. Daardoor moeten 4.500 leidinggevende ASML’ers op een nieuwe functie solliciteren.

Samen met topman Christophe Fouquet, die in 2024 begon, is Pieters het nieuwe gezicht in het ASML-bestuur. Hun voorgangers Peter Wennink en Martin van den Brink probeerden de groei in goede banen te leiden met het ‘ASML Development Model’. Maar dat zorgde juist voor meer bureaucratie, niet minder. Bij de recente walk-out die vakbonden op het ASML-terrein in Veldhoven organiseerden, was dat een veelgehoorde klacht.

Sommige medewerkers voelen zich ‘verraden’; ze zijn een paar jaar geleden naar leidinggevende posities gelokt, die nu wordent geschrapt.

„We hebben met de beste intenties geprobeerd de problemen op te lossen met nieuwe managementstructuren, maar dat werkte niet. Dat is zuur, inderdaad, dus ik besteed veel tijd om uit te leggen waarom dit nodig is.”

Was de bestuurswissel noodzakelijk om deze verandering af te dwingen?

„Nee, die timing is toevallig. We kregen klachten van klanten en leveranciers. Ook onze ingenieurs ergeren zich eraan dat ze waardevolle tijd verspillen aan overleg. Maar het is een lastige boodschap: een reorganisatie op het moment dat we er financieel goed voor staan. De meeste bedrijven reorganiseren pas als het slecht gaat.”

ASML-personeel voert begin maart met vakbonden actie tegen het reorganisatieplan dat 1.700 medewerkers hun functie kost.

Foto Merlin Daleman

Moeten er echt 1.700 mensen ontslagen worden, terwijl ASML straks een nieuwe campus in Eindhoven opent en de chipmarkt in omvang verdubbelt?

„ASML als totaal zal groeien, maar er is een slankere structuur nodig om ingenieurs aan te sturen. Daarom blijven onderaan de streep bij D&E en de IT-afdeling 1.700 boventallige functies over. Het zou heel goed kunnen dat mensen die overcompleet zijn, toch een plek krijgen in bijvoorbeeld de fabriek [waar de machines geassembleerd worden], op andere afdelingen of bij toeleveranciers.”

Dus de soep wordt niet zo heet gegeten als-ie wordt opgediend?

„Die uitdrukking doet geen recht aan de emoties die er nu leven. We gaan proberen iedereen een nieuwe positie te geven, maar daarvoor kunnen we geen garantie geven.”

AI-chips: terug naar microns

Het bedrijf overlegt nu met vakbonden en ondernemingsraad over de reorganisatie. Uiteindelijk zal ASML nog altijd veel ingenieurs nodig hebben, verwacht Pieters, want aan ideeën is geen gebrek. „We hebben EUV aan de praat gekregen, maar de ontwikkeling stopt natuurlijk niet. Er zijn plannen om tot midden volgend decennium EUV-systemen te maken die nog sneller en nog nauwkeuriger werken.”

ASML specialiseerde zich in chipmachines die de allerkleinste patronen tekenen, tot op een paar nanometer (een miljoenste millimeter) nauwkeurig. Zo passen er inmiddels tientallen miljarden kleine transistors op één chip.

Maar chipinnovatie zit ‘m niet alleen in nog priegeliger lijntjes. De AI-revolutie vergt meer rekenkracht en vraagt om processors die eigenlijk compacte supercomputers zijn. Neem de chips van Nvidia, die verschillende soorten chips combineren op één verbindende basislaag: de interposer.

Bij dat proces is ook lithografie nodig, om verbindingen te leggen. ASML bracht vorig jaar een nieuwe machine op de markt die daarin gespecialiseerd is. Deze techniek is minder nauwkeurig dan die van een EUV-machine; in plaats van nanometers gaat het om microns (een duizendste millimeter). Toch is advanced packaging een interessante groeimarkt, vindt Pieters. Het gaat om een machine die met accuratesse op grote snelheid opereert. „Dat is prima iets wat onze ingenieurs kunnen.” ASML’s uitdaging: betaalbaarder zijn dan de concurrentie, en de chipmakers tijd besparen.

In Pieters’ woorden keert één woord regelmatig terug: hij wil simpeler ontwerpen, een simpeler organisatie en simpeler productieprocessen voor ASML’s klanten. Dat klinkt lastig, voor een bedrijf dat de meest complexe machine ter wereld maakt. „Je moet niet simpeler denken, maar slimmer denken om producten simpel te maken. Ook dat is innovatie.”

Wet van Moore

Chipfabrikanten gaan voor zwaar rekenwerk ook meer transistoren stapelen, in de hoogte, om meer ‘power’ op een vierkante centimeter te persen. Zo houden ze het tempo van de Wet van Moore bij, die stelt dat het aantal schakelingen op een chip elke twee jaar verdubbelt.

Schaalverkleining, noodzakelijk om chips ook efficiënter te laten werken, blijft voor ASML wel de gangmaker. De nieuwste EUV-machine, ‘High-NA’, is klaar voor massaproductie van een nieuwe generatie processors. Dit apparaat werkt nauwkeuriger dan de eerste EUV-generatie. Zo kan het in één keer een chippatroon belichten waar tot nu toe meerdere stappen voor nodig zijn. Dat scheelt chipmakers geld en tijd bij de productie van de meest geavanceerde processors. Zo verdienen ze de investering terug, belooft ASML.

Volgens Pieters beproeven ook geheugenchipfabrikanten deze prijzige machines (400 miljoen euro). Het computergeheugen voor AI-chips is nu niet aan te slepen. Dit high bandwidth memory bestaat uit opgestapelde cellen, tot zestien lagen op elkaar, om zo meer capaciteit per vierkante centimeter te bieden.

Je zou kunnen stellen dat de Wet van Moore op zijn retour is. Heeft het nog wel zin chippatronen te verkleinen, als je ze net zo goed kunt stapelen? Marco Pieters vergelijkt de chip met een wolkenkrabber; die wordt waardevoller als er meer appartementen op hetzelfde oppervlak passen. „Hoe hoger de toren, des te groter de winst als je één verkleiningsslag maakt.”

Zijn ontwerpers tekenen zelfs al aan een nieuwe Hyper NA-machine die nóg nauwkeurig moet werken. Of en wanneer die machine er komt is nog niet zeker. Dat hangt af van een simpel rekensommetje: zolang chipfabrikanten de meerwaarde van nog fijnmaziger lithografie zien, is ASML niet klaar met verkleinen.