Italiaanse politie ondervraagt man over ‘sluipschuttertoerisme’ in Sarajevo

Trokken welgestelde, schietgrage westerlingen in de jaren negentig in hun weekenden naar de Bosnische hoofdstad Sarajevo, om daar tegen betaling en voor de kik weerloze mannen, vrouwen en kinderen dood te schieten? Het verhaal klinkt buitengewoon wreed, zelfs tegenover de al bekende gruwel van de Balkanoorlog.

Dit verhaal doet nu zo hardnekkig de ronde dat het Openbaar Ministerie in Milaan een onderzoek is begonnen – dertig jaar na de oorlog in Bosnië (1992-1995). Maandag wordt een 80-jarige man uit San Vito al Tagliamento, een gemeente in de Noord-Italiaanse provincie Pordenone, door een speciaal politiekorps ondervraagd. Volgens de Italiaanse krant La Repubblica reikt het onderzoek misschien nog verder, naar nog vier andere Italianen.

Uit navraag van NRC blijkt dat eerder onderzoek van Bosnische journalisten én de Bosnische autoriteiten geen bewijs opleverde voor deze ‘weekendscherpschutters’. Dat de politie de man uit Pordenone wil spreken, hoort bij de beginfase van het onderzoek. Hij is ook nog niet gearresteerd.

Volgens de Italiaanse media zou het gaan om een voormalige vrachtwagenchauffeur, die in de jaren negentig geregeld voor zijn werk naar toenmalig Joegoslavië reed, en in zijn woonplaats bekendstaat als een zelfverklaarde fascist, katholiek en wapengek.

De politie heeft twee pistolen, vier geweren en een karabijn in beslag genomen, schrijft de Italiaanse krant Corriere della Sera. De man wordt omschreven als een zonderling, die ook in het openbaar zou hebben gepocht over zijn reisjes naar voormalig Joegoslavië, waar hij „op mensen joeg”.

Regelrechte terreur in Sarajevo

Sarajevo werd in de jaren negentig vier jaar lang onder vuur genomen, nadat Bosnië en Herzegovina de onafhankelijkheid van Joegoslavië hadden uitgeroepen. Tijdens dat beleg vielen er meer dan 10.000 doden in de hoofdstad. Vooral de scherpschutters zaaiden regelrechte terreur, door willekeurig op straat burgers – ook kinderen – neer te schieten.

Het hardnekkige gerucht dat rijke westerlingen veel geld wilden betalen aan Bosnisch-Servische soldaten om in Sarajevo op burgers te gaan jagen, is niet nieuw. Het dook voor het eerst op in 2022, in de documentaire ‘Sarajevo Safari’ door de Sloveense regisseur Miran Zupanič. Bosnisch-Servische oorlogsveteranen hebben de aantijgingen uit de documentaire achteraf hevig ontkend.

Maar de film bracht Ezio Gavazzeni, een schrijver uit Milaan, ertoe uit te zoeken welke westerlingen bij die ‘menselijke safari’s’ dan wel mogelijk betrokken waren geweest. Gavazzeni overhandigde zijn bevindingen aan de rechtbank in Milaan, die in november een onderzoek begon. Daarnaast ging ook Marianna Maiorino, een journaliste uit Pordenone, afgelopen zomer met het verhaal aan de slag. Zij sprak in een video over de zaak en kreeg nadien „verschillende meldingen over mogelijke betrokkenen”, zegt ze aan de telefoon.

Voor verdere details verwijst ze naar haar krantenprofiel over de 80-jarige man die maandag wordt ondervraagd. In dat profiel schrijft Maiorino niet alleen dat bij de man zeven wapens werden gevonden, maar dat hij bovendien bij wapenhandel betrokken zou zijn geweest, en het bedrijf waarvoor hij werkte een dekmantel was.

Schrijver Ezio Gavazzeni zegt tijdens een gesprek met NRC dat hij een aangifte indiende bij Openbaar Ministerie van Milaan, en daar een soortgelijke aangifte van Benjamina Karić, de voormalige burgemeester van Sarajevo, aan heeft toegevoegd. Verder wil hij er niet veel over kwijt. Gavazzeni werkt aan een boek over de zaak dat in maart verschijnt en hoopt ook op „andere mogelijke deals met grote media”.

Schutters uit ‘alle westerse landen’

Even later vertelt hij wel dat de hobbyscherpschutters – aantallen noemt hij niet – „uit alle westerse landen kwamen, de VS en Canada inbegrepen” en dat de Noord-Italiaanse stad Triëst bij deze vermeende weekendtrips naar Sarajevo „een belangrijk knooppunt” was. Volgens Gavazzeni is er in Bosnië jarenlang niks met die informatie gedaan, ook niet na de documentaire uit 2022, en leidt de mediastorm rond zijn bevindingen nu pas tot een gerechtelijk onderzoek.

Klopt niet, klinkt het bij Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), een netwerk van onderzoeksjournalisten. Na de documentaire ging het gerecht in Bosnië wel degelijk op zoek, maar er dook geen enkel bewijs op dat weekendscherpschutters tegen betaling van grof geld op burgers zouden hebben gejaagd. Ook drie onderzoeksjournalisten van BIRN zochten 3,5 jaar vruchteloos naar concrete aanwijzingen of bewijs, zegt Azem Kurtic, een van hen, aan de telefoon vanuit Sarajevo.

Waar komt zo’n hardnekkig gerucht volgens hem dan mogelijk vandaan? „Er waren tijdens de oorlog in Bosnië wel buitenlandse vrijwilligers die mee kwamen vechten, zowel bij de Bosniakken, de Serviërs als de Kroaten”, zegt Kurtic. Maar het ging volgens hem om buitenlandse strijders die betaald werden om te vechten, of die zich misschien vrijwillig hadden aangemeld. In elk geval is dit niet te vergelijken met de theorie over westerse ‘toeristen’ die een klein fortuin zouden betalen om willekeurige burgers dood te schieten.

Lees ook

Sluipschuttertoeristen in Sarajevo: gruwelijke leugen of verre voetnoot?

De hele affaire in Italië „rakelt oude trauma’s weer op”, zegt de onderzoeksjournalist. „Velen lijken te vergeten dat we het hier hebben over mensen die dierbaren hebben verloren, en belegeringen, honger en beschietingen hebben meegemaakt, en dat het nog maar 30 jaar geleden is.” Als het verhaal waar blijkt te zijn, zegt Kurtic, zal dit opnieuw een bewijs zijn van de gruweldaden tijdens het beleg. „En in het andere geval zullen Servische hardliners het aangrijpen om te beweren dat ook andere oorlogsmisdaden zijn verzonnen.”

De 80-jarige man die door de politie wordt ondervraagd, is door verschillende lokale tv-stations en lokale kranten inmiddels bij voor- en achternaam genoemd. Hoewel hij nog niet formeel is beschuldigd, wordt de man op sociale media al aan de schandpaal genageld.