Kabinet komt burgers en bedrijven tegemoet in het besef dat de energiecrisis ‘mondiaal veel effect heeft’

Het kabinet kiest voorlopig voor tal van kleine maatregelen om de dreigende energiecrisis het hoofd te bieden. Dat is de teneur van het steunpakket van 950 miljoen euro dat het kabinet maandag heeft gepresenteerd. De regering-Jetten lijkt extra maatregelen, en het benodigde geld daarvoor, achter de hand te willen houden voor als de mondiale verstoring van olie- en gashandel langer aanhoudt. „We moeten het hoofd koel houden”, zei minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) maandag.

Stelt de regering zich dan nog even terughoudend op als een maand geleden toen het pas in de zomer maatregelen wilde nemen? Dat ook weer niet. Tussen de regels door sijpelt de crisistaal het kabinet-Jetten in. Van Veldhoven sprak maandag over „een crisis die mondiaal veel effect heeft”. Heinen zei: „We nemen maatregelen in het besef dat de situatie kan verslechteren.”

Lees ook

Korte klap en ieder voor zich: uit angst voor protesten kiezen EU-landen in energiecrisis voor makkelijke maatregelen

En dus heeft het kabinet scenario’s opgesteld die de consequenties van de oorlog in het Midden-Oosten volgen. Zo gaat het groene scenario uit van een situatie zonder prijsstijgingen en loopt dat via geel, oranje en rood op tot het zwarte scenario van fysieke tekorten. Volgens het kabinet zijn de huidige olieprijzen te plaatsen tussen het gele en oranje scenario. Het grote verschil tussen die scenario’s draait om de verwachting hoe lang de hoge prijzen aanhouden.

Bij oranje houdt het kabinet bijvoorbeeld rekening met een tekort aan helium of aluminium in Europa. Burgers voelen langere tijd de hogere energieprijzen, hebben minder te besteden en gaan mogelijk minder reizen. Deze scenario’s heeft het kabinet naar eigen zeggen gebaseerd op studies van onder andere het Centraal Planbureau, De Nederlandsche Bank en het Internationaal Energie Agentschap (IEA).

Afgelopen week werd al bekend dat het kabinet formeel de eerste fase van het Crisisplan Olie heeft ingezet. De facto zit Nederland al dicht tegen de tweede fase aan. In die fase gaat het kabinet niet alleen extra overleggen over mogelijke schaarste, maar zal de regering ook explicieter Nederlanders aanmoedigen om (vrijwillig) energie te besparen.

Lees ook

Olietekorten raken diesel, maar ook luiers. Het kabinet komt in beweging en oliecrisisplan gaat ‘fase 1’ in

Energiefixers

Het steunpakket richt zich op ondernemers en mensen met een laag inkomen. Zo wordt geld uitgetrokken voor een regeling waarin de overheid garant staat voor leningen die bedrijven aangaan. Het idee hierachter is, zegt het kabinet, dat gezonde bedrijven voldoende financiering houden om tegenslagen op te kunnen vangen. Verder steekt het kabinet geld in een aantal groene maatregelen zoals renteloze leningen om woningen te verduurzamen en ‘energiefixers’ die mensen in energiearmoede betaalbare tips geven.

Ook komt er meer geld beschikbaar (195 miljoen euro) voor het energienoodfonds, bedoeld voor lagere inkomens met hoge energiekosten. Dat bedrag ligt fors hoger dan de 50 miljoen euro die vorige week circuleerde toen media over de gelekte plannen schreven. Het kabinet schrijft met dit bedrag „significant meer huishoudens” te kunnen bereiken „dan afgelopen jaren”.

Eerder riep de oppositie het kabinet al op te onderzoeken of deze regeling kon worden uitgebreid voor middeninkomens. Het lijkt er dan ook op dat het kabinet hiermee de Tweede Kamer, en zeker initiatiefnemer Jesse Klaver (Progressief Nederland), tegemoet wil komen.

Een andere maatregel laat automobilisten aan het einde van dit jaar hun brandstofauto inruilen om met subsidie een elektrische auto aan te schaffen. Voor deze regeling is 50 miljoen euro gereserveerd. Een rekenvoorbeeld: stel dat het subsidiebedrag op 2.000 euro uitkomt, daarmee kunnen 25.000 elektrische auto’s worden aangeschaft.

Steun voor automobilisten

Een aantal dingen doet het kabinet expliciet niet. De regering verlaagt de veelbesproken brandstofaccijnzen niet, maar komt de automobilist elders wel tegemoet. Zo wordt de wegenbelasting voor bestelauto’s gehalveerd vanaf juli en wordt deze dan voor vrachtwagens vrijwel geschrapt dit jaar. Ook verhoogt het kabinet, voor onbepaalde tijd, de belastingvrije reiskostenvergoeding van 23 naar 25 cent per kilometer. Dat zou forenzen wel 30 cent per liter brandstof kunnen schelen, denkt het kabinet.

Tegelijkertijd kent lang niet elke cao een dergelijke kilometervergoeding, laat vakbond FNV weten. Volgens FNV werken 435 van de 667 cao’s, die de vakbond heeft ondertekend, met een vorm van een kilometervergoeding. Dat niet elke cao hierin „in dezelfde mate gebruik maakt”, erkende minister Herbert van Economische Zaken maandag. Zij riep werkgevers maandag op werkgevers op om nu al „dit soort fiscale voordelen meer te benutten”.

Daarnaast treedt het kabinet nog weinig naar buiten over het besparen van energie, ondanks nadrukkelijke oproepen van het IEA en de Europese Commissie. Volgens minister Van Veldhoven is het „natuurlijk goed als mensen energie besparen”, maar past een nadrukkelijke oproep vanuit het Rijk pas in een latere fase.

Het kabinet gaat ervan uit dat Europa het door grote strategische olievoorraden en de mogelijkheden om zelf kerosine en diesel te produceren wel vijf maanden kan uitzingen. Vorige week waarschuwde het IEA nog dat Europa nog voor zes weken kerosine had.

Bezuinigingen

Het kabinet wil de plannen betalen door op andere posten te bezuinigen. Zo verdwijnt een aftrekpost voor beginnende ondernemers en zelfstandigen en wordt alcohol vanaf volgend jaar duurder. Een aantal groene maatregelen worden bekostigd met geld uit het Klimaatfonds, bijvoorbeeld een potje om woningen van het aardgas te halen. Ook wordt er geschoven met geld dat het kabinet had gereserveerd om energiearmoede aan te pakken.

Het kabinet, zei Jetten vorige week vrijdag al, zoekt een balans tussen „de korte en lange termijn”. Oftewel tussen compenseren voor hogere energiekosten en investeren in minder kwetsbaar worden voor wereldwijde energieschokken. Dit is de tweede crisis in een paar jaar tijd, zei minister Heinen maandag. „Daarom kiezen we nu voor maatregelen die tijdelijk zijn én die helpen om naar een toekomst te gaan waarin onze economie minder afhankelijk is.”