Kabinet maakt bezwaar tegen Amerikaans wetvoorstel dat ASML kan treffen

Het Nederlandse kabinet maakt bezwaar tegen de MATCH Act, een Amerikaans wetsvoorstel dat Nederland wil dwingen de uitvoer van geavanceerde chiptechnologie naar China ingrijpend te beperken. Dat schreef Sjoerd Sjoerdsma (D66), minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, deze week in een reactie op Kamervragen.

De MATCH Act heeft als doel de Chinese chipproductie te dwarsbomen door ASML, marktleider op het gebied van cruciale lithografiemachines, te verbieden hun systemen in China nog langer te onderhouden. Zo moet China’s opmars in AI worden afgeremd.

Als Nederland de Amerikaanse lijn niet volgt, dreigt een zogeheten foreign direct product rule. In één zin: als een apparaat of een onderdeel ook maar een greintje Amerikaanse technologie bevat (hardware of software), dan neemt Washington zich het recht voor om te bepalen of het naar China mag.

„Het kabinet is tegen de extraterritoriale werking die uitgaat van het Amerikaanse voorstel. Elk land is verantwoordelijk voor zijn eigen exportcontrolewetgeving”, schrijft Sjoerdsma in zijn antwoord op Kamerlid Michiel Hoogeveen (JA21). De Nederlandse bezwaren tegen de MATCH Act kwamen volgens Sjoerdsma ook aan bod tijdens het bezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan het Witte Huis, vorige maand. De minister reisde toen samen met premier Jetten naar de VS.

De MATCH Act kan op steun rekenen van zowel de Democratische als de Republikeinse partij, zowel in het Huis van Afgevaardigden als de Senaat, maar het staat nog niet vast of en wanneer de concept-wettekst op de agenda komt te staan. „Het kabinet blijft in de tussentijd zijn zorgen over de concept-wettekst nadrukkelijk onder de aandacht te brengen, op alle niveaus”, aldus Sjoerdsma.  

Die zorgen zijn: mogelijke economische schade voor ASML en een moeizame discussie met China. De Nederlandse exportcontroles zijn „chirurgisch en gebaseerd op nationale veiligheidszorgen”, schrijft de minister. De MATCH Act eist dat elke vergunningsaanvraag in principe wordt afgewezen, terwijl Nederland elk geval op zich wil beoordelen.

AI-chips voor TikTok

ASML mag zijn moderne EUV-techniek (extreem ultraviolet licht) niet aan China verkopen. De exportregels voor minder geavanceerde DUV-machines zijn aangescherpt onder de regering-Biden, in samenspraak met Nederland en Japan. Amerika verbood ook de export van AI-chips.

Maar Trump vaart zijn eigen koers. AI-chips die chipontwerpers Nvidia en AMD met behulp van EUV-machines laten produceren in Taiwan, mogen inmiddels wel naar China.

Na Trumps bezoek aan China afgelopen week staan de VS de export van AI-chips naar tien grote Chinese techbedrijven toe, waaronder Alibaba, Tencent en ByteDance, het moederbedrijf van TikTok. De daadwerkelijke levering laat op zich wachten, omdat de Chinese overheid liever heeft dat Chinese bedrijven AI-chips van eigen bodem afnemen – ook al bieden die minder rekenkracht.

Trumps handelswijze frustreert een groep China-haviken in het Congres, die met de MATCH Act de ‘gaten’ in diens exportbeleid willen dichten. De politici krijgen steun van invloedrijke Amerikaanse techbedrijven. Micron, de geheugenchipfabrikant uit Idaho, wil Chinese concurrenten door middel van de MATCH Act de pas afsnijden. Ook AI-ontwikkelaar Anthropic profileert zich als een voorstander van strengere exportbeperkingen. Het is de enige manier om de Amerikaanse voorsprong in AI-modellen te garanderen, schrijft Anthropic deze week in een opiniestuk op zijn eigen website.

De inspanningen van de Amerikaanse techbedrijven om het debat in Washington te beïnvloeden zijn terug te zien in hun lobby-uitgaven. Volgens onderzoeksgroep opensecrets.org gaf Micron vorig jaar 4 miljoen aan lobbyen uit, Anthropic ruim 3 miljoen dollar, en Nvidia en AMD elk bijna 5 miljoen. Ter vergelijking: ASML spendeerde volgens opensecrets.org in 2025 anderhalf miljoen dollar aan lobbyen in de VS.

Liveblog Economieblog

Duits OM vervolgt Nederlands uitzendbureau om huisvesting migranten tegen woekerprijzen