Na drie weken Musk versus Altman is een eerste conclusie: beide AI-miljardairs komen beschadigd uit het proces

Een rechtszaak met de sfeer van een festival. Drie weken lang vormde zich al om zes uur ’s ochtends voor de deur van de rechtbank in Oakland een rij mensen: journalisten, geïnteresseerde burgers, activisten – soms zelfs middelbare scholieren. Allemaal kwamen ze om getuige te zijn van het proces dat Elon Musk, de rijkste man ter wereld, heeft aangespannen tegen Sam Altman, topman van OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT.

Alleen wie er vroeg bij was kon rekenen op een plekje in de zaal. „Ik heb één dag gemist”, vertelt de 74-jarige Bill Lo dinsdagochtend om zeven uur. Hij is uitermate kritisch over AI en vreest de ondergang van de mensheid door de nieuwe technologie. Hij wilde mensen die daarvoor verantwoordelijk zijn bestuderen, vertelt hij.

Helaas moest Lo de getuigenverklaring en ondervraging van Elon Musk volgen via de schermen in een aparte ‘overloopzaal’. Musk maakte geen goede indruk op hem. „Deze vent heeft de beste advocaten ter wereld. Ze hebben hem gecoacht. En toch leek hij zo warrig.”

Het proces is tot nu toe de opzienbarendste rechtszaak van het AI-tijdperk en biedt een bijzonder inkijkje in de wereld en het denken van AI-miljardairs. Het speelt zich af in een zaaltje op de vierde verdieping van het gerechtsgebouw van Oakland, een wat rauwe stad die vlakbij Silicon Valley ligt maar er geen deel van uitmaakt.

Musk en Altman, die in 2015 met twee anderen aan de wieg van OpenAI stonden, werden al snel rivalen en zijn nu verwikkeld in een bittere vete. Donderdag werd de openbare fase van het proces, met getuigenverhoren in de rechtszaal, afgerond. Maandag gaan de negen leden van de jury in beraad om te bepalen wie van de twee techbros als winnaar uit de juridische strijd tevoorschijn komt.

Zonder winstoogmerk

Musk verwijt zijn vroegere compagnon veel. Aanvankelijk was OpenAI een onderneming zonder winstoogmerk, die moest zorgen dat AI op een veilige manier ontwikkeld zou worden en de hele mensheid ten goede zou komen. De Tesla-topman stak er in de vroege jaren van OpenAI, aangemoedigd door Altman, zo’n 38 miljoen dollar in. Nadat Musk in 2018 bij het bedrijf was vertrokken werd OpenAI alsnog een commerciële onderneming.

Musk zegt daarover door Altman misleid te zijn. Hij eist in de rechtszaak niet alleen zijn geld terug, hij wil ook dat Altman en een andere medeoprichter, Greg Brockman (die er nu president-commissaris is) ontslagen worden omdat ze zich op een illegale manier verrijkt zouden hebben.

Musk eist ook dat OpenAI zo’n 180 miljard dollar aan de (nog steeds bestaande) liefdadige afdeling van het bedrijf geeft. En dat de omzetting tot een op winst gericht bedrijf wordt teruggedraaid. Bovendien klaagde Musk ook nog Microsoft aan dat miljarden in OpenAI investeerde en daarmee mogelijk maakte dat het een commercieel bedrijf werd.

Altman op zijn beurt verwijt Musk, die in 2023 een eigen AI-bedrijf heeft opgezet (xAI), dat de rechtszaak voor hem puur een wraakactie is. Musk zou er slechts op uit zijn z’n concurrent OpenAI de voet dwars te zetten. Hij verliet OpenAI in 2018 na veel discussie met Altman, onder meer vanwege zijn verwoede maar vergeefse pogingen om OpenAI samen te voegen met Tesla.

Wie wat wanneer aan wie had toegezegd, bleef in de rechtszaal omstreden.

Aan Musk zijn nooit beloftes gedaan over het in stand houden van de non-profit-status van OpenAI, zei Altman. Volgens hem móést het bedrijf wel omschakelen naar een op winst gericht model, om investeringen te kunnen aantrekken voor onder meer het uitbouwen van de rekencapaciteit in datacenters.

Bij de uninoirs

Het titanengevecht tussen twee van de grootste namen in Silicon Valley kan bepalend zijn voor de toekomst van de AI-race – en welk bedrijf als winnaar daarin voorop zal gaan. Maar in de rechtszaal ging het daar nauwelijks over en leek het soms meer een persoonlijke afrekening, met harde verwijten over en weer.

Een reeks getuigen maakte hun opwachting, onder wie Microsoft-topman Satya Nadella en Shivon Zilis, moeder van vier van Musks kinderen en voormalig commissaris van OpenAI. Hun verhoren waren allemaal bij te wonen door burgers, die uit nieuwsgierigheid of woede in groten getale op de zaak afkwamen. Musk en Altman mochten de rechtbank betreden via een aparte garage, maar je kon in de gangen toch zo tegen hen opbotsen of bij de urinoirs naast je treffen.

De hoeveelheid pijnlijke informatie die over OpenAI en Musk op straat ligt na de zittingen is nauwelijks te overzien. Op dinsdag, tijdens de getuigenis van Altman zelf, deed hij er alles aan om Musk in een kwaad daglicht te stellen. Zo verklaarde Altman dat de Tesla-oprichter vanaf het begin geobsedeerd leek met controle over OpenAI. Zozeer dat Musk iets gezegd zou hebben „waar je haren van overeind gingen staan”: dat, mocht hij komen te overlijden, de controle van OpenAI moest overgaan op zijn kinderen. Ook zou Musk een groot deel van het personeel van OpenAI „gedemotiveerd” hebben, onder meer door mensen te willen „rangschikken” op basis van prestaties.

De kinderen van Musk kwamen vaker ter sprake. Een opmerkelijke getuige was Shivon Zilis. Altman verklaarde dat hij wel wist dat Zilis kinderen had, maar lange tijd niet besefte dat Musk de vader was. OpenAI-advocaten probeerden Zilis neer te zetten als een soort geheim agent van Musk bij OpenAI, die hem van alle verwikkelingen op de hoogte hield toen hij al weg was bij het bedrijf maar zij er nog commissaris was.

In 2023 vertrok Zilis bij OpenAI en ter verklaring schreef ze een vriendin: „Je kunt weinig anders doen als de vader van je baby’s een concurrent wordt en bij OpenAI talent wil gaan rekruteren.”

Belangenverstrengeling

Het ging de afgelopen weken veelvuldig over Altmans ontslag door de raad van commissarissen van OpenAI, in 2023, omdat hij niet „consistent eerlijk” zou zijn geweest (na een paar dagen keerde Altman op aandringen van het personeel weer terug en vertrok juist een groot deel van de commissarissen). Dinsdag toonde het team-Musk een powerpointslide in de rechtszaal die Altmans miljoenenbelangen liet zien in meerdere bedrijven waar OpenAI zaken mee doet: ogenschijnlijk allemaal voorbeelden van belangenverstrengeling.

Altman hield zich tijdens de ondervraging door de advocaten van Musk rustig en vriendelijk. Dat was een groot contrast met Musk, die het in de vroege dagen van het proces fel aan de stok kreeg met de advocaat van OpenAI. Die maskeerde complexe vragen als simpele ja/nee-kwesties, zei Musk, alsof hij vroeg „of ik gestopt ben met mijn vrouw te slaan”.

Elke ochtend trokken de twee legers advocaten van beide partijen karretjes met dossiers naar binnen. Naast de getuigenissen leidden ook deze enorme hoeveelheid documenten tot nieuwe details. Veel correspondentie uit de begindagen van OpenAI is door de zaak op straat komen te liggen. Zo bleek dat Altman zich in 2015 tot Musk richtte met het idee voor de nonprofit-organisatie, uit angst dat Google als eerste geavanceerde AI zou ontwikkelen – en dat met een winstoogmerk zou doen.

Onder de betrokkenen bij OpenAI lijkt lange tijd een diepgewortelde overtuiging bestaan te hebben dat AI zonder winstoogmerk ontwikkeld moest worden. Maar later begon dat beeld te schuiven. De enorme investeringen in servercapaciteit kunnen niet betaald worden van donaties, concludeerde OpenAI rond 2018, waarop Musk begint te ijveren voor een fusie met Tesla. Ook persoonlijk gewin lijkt rond die tijd zijn intrede te doen. Een van de opzienbarendste documenten was het dagboek van OpenAI-president-commissaris Greg Brockman, waarin hij mijmert wat hem „het snelst naar 1 miljard dollar” kan brengen.

Beschadigd

De negenkoppige jury, waarvan de diversiteit (zwart, wit, Latino) sterk contrasteerde met de veelal witte aanwezigen in de rest van de zaal, hoorde de vaak zeer technische discussies drie weken lang zwijgend aan. Af en toe werden ze vriendelijk toegesproken door rechter Yvonne Gonzalez Rogers.

Tegen de advocaten van alle partijen was ze juist snoeihard. Al vroeg in het proces verbood ze iedereen om doemscenario’s te schetsen over de toekomst van de mensheid: daar had ze geen behoefte aan. Elke keer dat een getuige of een advocaat toch die kant op ging, kapte ze hem of haar af. Een verbod op audio- en video-opnamen werd streng gehandhaafd.

Na drie weken is de voorlopige conclusie dat iedereen beschadigd uit dit proces zal komen, wat de uitspraak ook is. Een overwinning van Musk zou een harde klap zijn voor Altman, diens geloofwaardigheid en OpenAI. Dat is extra pijnlijk omdat het bedrijf zich opmaakt voor een beursgang. Voor Musk, die ook een beursgang voorbereid, zou een nederlaag minder erg zijn: zijn reputatie heeft al zoveel deuken opgelopen dat een vergeefse rechtszaak er ook nog wel bij kan.

Veel van de bezoekers maakt dat allemaal niet uit, zij hebben een interessante of zelfs vermakelijke tijd gehad. Een 63-jarige man, die alleen zijn voornaam Robert wil geven, laat dinsdagochtend in de rij trots zijn verzameling stickers zien op zijn jasje. Die deelt de rechtbank elke ochtend rond zeven uur uit aan de eerste dertig mensen die in de zaal mogen plaatsnemen.

Robert zegt hier inmiddels meer mensen te kennen dan in zijn eigen straat. Veel beter dan tv kijken, dit proces, zegt hij.

Met medewerking van Juurd Eijsvoogel