Kamerleden Westerveld en Agema vonden dat de regering zich tijdens de pandemie ondemocratisch opstelde; nu worden zij verhoord door de coronacommissie

Over de inhoud van het coronabeleid dachten ze vaak anders. Lisa Westerveld (GroenLinks, nu Pro) wilde vaak sneller ingrijpen, Fleur Agema (tijdens corona PVV-Kamerlid) bepleite eerder mínder maatregelen. Maar over hóé het beleid tot stand kwamen, waren ze het vaak wel eens: daarbij zette het kabinet de Kamer „buitenspel” en handelde het soms zelfs „ondemocratisch”. Deze woensdag worden Westerveld en Agema verhoord door de parlementaire enquêtecommissie over het coronabeleid.

In de nacht van 14 op 15 december 2021 – het kabinet had de avondlockdown tegen de oprukkende Omikron-variant van het coronavirus net verlengd – kreeg Lisa Westerveld (coronawoordvoerder van GroenLinks) 317 pagina’s aan Kamerbrieven, evaluaties, rapporten en adviezen opgestuurd van demissionair minister Hugo de Jonge.

De volgende dag moest Westerveld al die stukken lezen én erover debatteren. Het was voor Westerveld slechts een voorbeeld van hoe de regering de controlerende rol van de Kamer ondermijnde. „Het ontbreekt aan tijd om dossiers uit te diepen, alles verandert continu”, zei ze destijds tegen NRC. „En de tijd ontbreekt om beleid bij te sturen, want over moties moet je in gesprek met collega’s.”

Ander voorbeeld: tot begin 2022 – bijna twee jaar na de eerste lockdown – verlengde het kabinet iedere drie maanden de Coronawet, waarin de juridische grondslag van coronamaatregelen was vastgelegd, zónder toestemming van beide Kamers. Dat gebeurde pas achteraf. Op initiatief van Westerveld werd die „ondemocratische” werkwijze aangepast.

Westervelds kritiek stond begin 2022 symbool voor een Kamer die zich steeds vaker ‘buitenspel’ gezet voelde en zich daarom assertiever wilde opstellen ten opzichte van het kabinet. Dat was eerder anders, aan het begin van de crisis bepleitten Kamerleden juist dat de regering zich sterker moest opstellen en minder moest overleggen. „Voor overleggen en polderen is dit niet het beste moment”, zei Jesse Klaver, Westervelds politiek leider, maart 2020 in een debat. „Neem besluiten, je kunt bijna niet over-reageren. Ik heb liever dat we te veel doen dan te weinig en te laat.”

Maar medio 2022 wilde Westerveld een langetermijnvisie. Het kabinet moest samen met de Kamer nadenken over hoe de samenleving kon ‘leven met corona’. Zelf pleitte ze onder andere voor grootschalig en laagdrempelig testen, en meer capaciteit in de zorg, zodat bijvoorbeeld scholen weer open konden.

Toch was de Kamer zelf ook schuldig aan de gebrekkige rol die het had in het bepalen en controleren van het beleid, vond Westerveld. Ondanks regelmatige kritiek op de timing van maatregelen kregen die vrijwel altijd brede steun in de Kamer. „De Kamer is afwachtend en kijkt waar het kabinet mee komt”, zei ze tegen NRC. „Het kabinet lijkt daardoor soms overmoedig geworden, de meerderheid krijgen ze toch wel.”

Het komt niet vaak voor dat de Partij voor de Vrijheid (PVV) wordt bestempeld als „het redelijke alternatief”. Toch deed opiniepeiler Peter Kanne dat in 2025 in een terugblikkend blog op de positie van de PVV tijdens de coronapandemie. Terwijl Forum voor Democratie – destijds de grootste concurrent van de PVV – zich verloor in steeds radicalere complottheorieën, erkenden PVV-Kamerleden in hun kritiek in ieder geval het gevaar van het virus.

Veel van die ‘redelijke’ kritiek van de PVV kwam uit de mond van Fleur Agema. Van 2006 tot 2024 was zij zorgwoordvoerder van de PVV en daardoor tijdens de pandemie, naast Wilders, misschien wel het meest zichtbare PVV-Kamerlid. In 2024 zou ze minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport worden, waarna ze in 2025 de politiek verliet.

Dat Agema zich niet laafde aan complottheorieën betekende niet dat de PVV altijd het regeringsbeleid steunde. Haar belangrijkste stokpaardje was de ‘capaciteit in de zorg’: het aantal IC-bedden moest omhoog, de salarissen idem. Ook keerde de PVV zich tegen de avondklok en verplichte vaccinatiebewijzen in de horeca. Agema suggereerde dat de kritiek van zorgminister Hugo de Jonge op ongevaccineerden was bedoeld als afleiding voor zijn eigen falende beleid.

Maar de ernst van het virus werd nooit miskent, schreef Kanne. Het bleek een „tamelijk goede inschatting”, volgens de opiniepeiler. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 haalde Forum slechts 8 zetels, de PVV 17.

Toch raakte Agema gaandeweg gefrustreerd over de in haar ogen lakse houding van het kabinet tegenover de Kamer. Op 15 december 2022 – tijdens alweer het 59ste debat in de Kamer over corona – zei Agema dat de Kamer „buitenspel werd gezet”. „De avondklok ging een half uurtje later in, moties over klein grut worden gesteund. Maar verder konden we niks.”

Tijdens datzelfde debat waarschuwde Agema ook voor het belang van de „pandemische paraatheid” van Nederland. Ze vond dat minister Ernst Kuipers daarin moest investeren. „We hebben gewoon geluk gehad dat we geen code zwart hebben gehad. (…) Ik denk dat je toch beter moet besturen dan geluk hebben.” In oktober 2024 besloot Agema, inmiddels minister, als opvolger van Kuipers, zélf 300 miljoen euro te bezuinigen op pandemische paraatheid. Na veel kritiek draaide ze die bezuiniging weer terug.

Liveblog Parlementaire enquête corona

De Kamer had tijdens corona best digitaal kunnen vergaderen, zegt VVD’er Klaas Dijkhoff. Maar de Kamervoorzitter wilde dat niet