Kunnen we de aarde de andere kant op laten draaien? En meer vragen!

Wat hebben de aarde en rennende mensen te maken met een hamster in een hamsterrad? Hoe kunnen zwarte gaten het hele universum laten trillen? En wat is nou precies ruimtetijd? In deze nieuwe aflevering van Universiteit van Nederland beantwoordt kosmoloog Diederik Roest (Rijksuniversiteit Groningen) jullie 5 vragen over ons gekke heelal.

Scientias: Het blijft fascinerend, het heelal. Veel opmerkingen onder de video. Deze vraag staat er niet echt, maar lees ik tussen de regels door: wat zit er achter het heelal?  

Diederik Roest: “Daar kan ik twee antwoorden op geven: het meest eerlijke antwoord is dat we daar als wetenschappers geen uitspraak over kunnen doen. We weten het niet. Zie het zo: we zitten in een donkere kamer waar licht onze kant op komt, maar of er een muur is in die donkere kamer of dat het oneindig doorgaat, dat weten we niet. We weten echt niet wat buiten het heelal is. Dat kan van alles zijn en er zijn genoeg wilde theorieën, maar die moeten we allemaal met een korreltje zout nemen.

Hoe langer je wacht hoe verder we in het verleden kunnen kijken, dus over een paar miljard jaar kunnen we wel meer zien en dan kan het zijn dat we ooit de rand van het heelal zien.”

Dat duurt dan nog wel even…

“Een van die theorieën is dat we in een multiversum leven. Dus niet in een universum. Dan is het idee dat het leven en de natuurwetten in andere delen van het heelal alles heel anders zijn. Wij leven in een stukje en binnen dat stukje kunnen we de natuurwetten te bepalen. Die lijken in het hele heelal hetzelfde zijn, maar er zijn misschien heel andere delen met andere natuurwetten waar misschien zwaartekracht anders is, dat soort vragen. Niemand kan je tegenspreken op basis van data, want niemand kan verder kijken dan het licht dat we tot nu toe ontvangen hebben.”

Dat blijft onmogelijk binnen da afzienbare tijd

“Ja, in ons leven in ieder geval niet en ook niet als je het over tijdschalen hebt van honderden of duizenden jaren. Dat is echt niets in de tijdschaal van het universum. Als je nog twee keer van de oerknal tot nu zit, dus ruim 27 miljard jaar verder, en dan nog langer, dan kun je misschien een groot stuk zien.”

Een vraag die een beetje lijkt op de vorige, maar toch iets ander: zit het heelal ergens in?

“Dat is ook een hele goeie en leuk e vraag die heel moeilijk te beantwoorden is. We zeggen wel: het heelal groeit. Voor ons gevoel moet je dan ergens in kunnen groeien. Daar proberen we dan voorstellingen van te maken in ons ruimtelijk idee, een driedimensionale wereld. Stel je voor dat je iets oprekt als een vel van een trampoline. Wij zien dat in een driedimensionale ruimte, maar als je alleen maar in het tweedimensionale vlak leeft, dan denk je dat de trampoline alleen maar groeit, want het rekt uit. Dus de mieren op een vlak nemen waar dat hun tweedimensionale wereld groeit. Daar heb je de driedimensionale ruimt e niet oor nodig. Alle afstanden in onze driedimensionale ruimte groeien. Omdat we niet in de hoog dimensionale ruimte kunnen kijken hebben we daar verder ook geen bewijs voor.”

Dus we zitten in niets? …

“Ja, dat maakt al dat je denkt dat het heelal ergens inzit. Wat we zeggen als wetenschappers is dat alle afstanden groeien. Als mensen het fijn vinden om een driedimensionale bol te zien groeien in een vierdimensionale ruimte, dat mag, maar dat kunnen we niet bewijzen als wetenschappers. Wij weten alleen dat alles groeit in de driedimensionale ruimte.”

En hebben we enig idee van wat er was de big bang?

“Wederom, daar kunnen we niks aan meten. Dan vinden we het als wetenschappers heel gevaarlijk om uitspraken over te doen.”

Uit een punt van bijna oneindig klein punt…

“Ja, dat blijft mysterieus. We hebben modellen die laten zien hoe dat moeten werken en aan de hand van die modellen kun je voorspellingen maken en die kun je testen en soms kloppen die heel goed, maar dat laat onverlet dat we het niet weten wat er voor de oerknal was, of waarom de oerknal heeft plaatsgevonden.”