Kunst in het wild, in Mosul en Apeldoorn

Fakhri al Jawal is een verzamelaar. In zijn vrije tijd kijkt hij graag naar zijn verzameling. Objecten uit het oude Mosul, het Mosul van zijn jeugd. Sigaretten rokend zit hij in pak met een stropdas om tussen de spullen. Twee dingen die na de inval van Islamitische Staat (IS) in 2014 niet meer mochten. De sigaret werd uit zijn hand geslagen, de kunst en cultuur vernietigd. Na de bevrijding van de stad wilde Fakhri laten zien dat „wij, de inwoners van Mosul, de tegenpolen zijn van IS”. Hij plant bomen tussen het puin, maakt muurschilderingen, verzamelt alles wat hem doet denken aan het Mosul van voor de oorlog.

Met visser Bashar Salih loopt hij door het oude verwoeste centrum van de Iraakse stad. Bashar laat hem de poort zien van zijn oude huis die hij heeft afgedekt toen IS kwam. Een marmeren gewelf uit 1950 met blauwe zuilen en twee leeuwen erop. Fakhri is op slag verliefd. Hij wil het kopen en bij zijn eigen huis plaatsen. Het is niet te koop, zegt Bashar. De overheid heeft gezegd dat ze het oude centrum opnieuw gaan opbouwen, restaureren, herstellen. Zeker 80 procent van het oude Mosul werd vernietigd. Volgens Fakhri gaat de overheid alles slopen en nieuwe gebouwen neerzetten. Hij wil de poort redden.

„Ik moet de leeuwen hebben”, zegt Fakhri tegen zijn vriend Fadil al Badri. Hij denkt nergens anders meer aan. Elke dag gaat hij terug naar de poort, elke dag doet hij Bashar een voorstel. Hij maakt foto’s en laat een kleine 3D-print maken, zodat als de bulldozers komen er in elk geval nog een replica is. Fadil vindt dat zijn goede vriend zich te veel opdringt. „Je vraagt Bashar om het enige dat er nog is van zijn vorige leven aan je te verkopen.” Fakhri ziet het probleem niet: „We willen toch allemaal dat de poort bewaard blijft? Hij toch ook?”

Brokstukken van cultuur

Bashar verjaagt jonge plunderaars die tussen het puin aan zijn spullen zitten. Hij verjaagt een bulldozer van de overheid. Zijn vrouw wil dat hij gewoon naar zijn werk gaat in plaats van bij het oude huis te hangen. „Mijn ziel zit nog in dit huis”, zegt hij tegen haar. Met een fles water wast hij een stenen pilaar. Een van de weinige die er nog staat. Is er nog iemand in leven die zo kan bouwen? Hij denkt van niet. „Zou jouw hart niet breken als dit ooit van jou was.” Ja.

In De Leeuwen bij de Tigris (Uur van de Wolf) zit geen zalvende voice-over die je vertelt wat je moet voelen bij beelden van de verwoesting van Mosul. Of bij de onstuitbare drang van verzamelaar Fakhri om brokstukken van de cultuur te behouden. Of bij de scène waarin Bashar van Fakhri een 3D-print van de poort krijgt, voor in zijn nieuwe huis. Het is evident wat je voelt. Iedereen krijgt buikpijn bij het idee dat er alleen nog een VR-experience zou zijn van een gebombardeerde Amsterdamse binnenstad.

Kunst in het Wild (Omroep MAX) kijkt naar kunst in de Nederlandse openbare ruimte. Kunsthistoricus Cathelijne Blok en kunstcurator Jörgen Tjon A Fong trekken informatief en meanderend langs vijf kunstwerken. Even kijken en weer door, het is fris, leuk. Ze vragen omstanders wat zij van het werk vinden, en van de kunst. Een vrouw met kort pittig haar op een e-bike in Apeldoorn legt even uit hoe het zit: „Kunst geeft een doorkijkje. Net als bij de ziel is er altijd een poort daarachter. Een wereld daarachter.” Of je nou in Apeldoorn bent of in Mosul.