Onderzoek: Nederland is belangrijkste bestemming voor producten uit illegale Israëlische nederzettingen

2 dagen geleden 5

Nederland is de topbestemming voor landbouwproducten uit illegale Israëlische nederzettingen. Dat blijkt uit het deze woensdag gepubliceerde onderzoek Importing Occupation (‘Bezetting Importeren’) – ingezien door NRC – van Global Echo, een organisatie die juridische processen aanspant tegen de schending van de mensenrechten van Palestijnen.

Global Echo analyseerde onder meer duizenden ladingen van citrusvruchten, dadels, tahin en andere verse producten die de afgelopen acht jaar vanuit Israël naar de EU zijn verscheept. Officieel komen al deze etenswaren uit Israël zelf, maar in werkelijkheid blijkt zeker 19 procent in nederzettingen in bezet Palestijns en Syrisch gebied verbouwd te zijn. De organisatie schat in dat het in werkelijkheid meer is: het verdonkeremanen van de oorsprong van deze producten is „wijdverbreid”. Dat is in strijd met EU-wetgeving.

Israël bezet sinds 1967 de Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, Gaza en de Syrische Golanhoogvlakte. De EU beschouwt deze gebieden als bezet, en daarom mogen daaruit afkomstige producten niet op het etiket hebben staan dat ze in Israël verbouwd zijn. Voor producenten is het voordelig om te doen alsof hun waar wél uit Israël komt, omdat ze dan onder het EU-Israël Associatieverdrag voor belastingvoordelen in aanmerking komen.

Grootste doorvoerhaven

Uit het onderzoek blijkt dat Nederland de bestemming of de haven van binnenkomst was voor 38 procent van alle zendingen naar de EU met producten uit illegale nederzettingen. De totale waarde van producten uit nederzettingen bestemd voor Nederland was ruim 14,8 miljoen euro. Rotterdam is de grootste doorvoerhaven van Europa.

In de meerderheid van de gevallen gaat het om dadels uit de bezette Westelijke Jordaanoever. Om de regels te omzeilen doen producenten alsof hun plantage in Israël staat, of illegale dadels worden gemengd met reguliere en als product uit Israël gepresenteerd.

Het rapport spreekt van „talloze tekortkomingen” in het EU-differentiatiebeleid, waarmee onderscheid wordt gemaakt tussen Israël en de bezette gebieden. Zowel Israël als de EU geeft dat beleid in de landbouwsector vorm op een manier die „systematische ontduiking” mogelijk maakt.

Medjool Plus

Als grootste Nederlandse importeur van dadels uit bezet gebied noemt het onderzoek NaturesMarkt. Dat is een dochteronderneming van Medjool Plus, dat in het onderzoek naar voren komt als de grootste Israëlische exporteur van dadels uit illegale nederzettingen. In reactie op Global Echo ontkende Medjool Plus dat het Europese of Nederlandse regels overtreedt.

De onthulling over Nederland als topbestemming is extra pikant omdat de regering-Jetten vorige maand een handelsverbod voor producten uit illegale nederzettingen aankondigde. Uit dit onderzoek blijkt dat zo’n verbod, door de systematische praktijk van misleiding, nog niet zo makkelijk te handhaven is.

„Nederland is een uiterst belangrijke toegangspoort voor goederen uit illegale nederzettingen die de EU binnenkomen. Dit betekent dat het handelsverbod grote gevolgen kan hebben voor de hele EU”, zegt Emily Schaeffer Omer-Man, internationaal mensenrechtenadvocaat en directeur van Global Echo, telefonisch vanuit Southampton. Tegelijkertijd benadrukt ze dat de EU als geheel het internationaal recht dient te volgen.

Handelsvoordelen

In de EU is al langer discussie gaande over maatregelen tegen Israël, in verband met de misdaden die het pleegt in Gaza. Zo gaan er stemmen op om het Associatieverdrag, dat Israël handelsvoordelen biedt, op te zeggen.

Producenten van etenswaren uit illegale nederzettingen lopen die handelsvoordelen soms mis, omdat de EU doorheeft dat zij niet in Israël zelf gevestigd zijn. Daar heeft de Israëlische overheid iets op gevonden: de misgelopen voordelen worden bijgelegd. De afgelopen twintig jaar besteedde Israël daar zeker 63 miljoen euro aan. Zo ervaren producenten in bezet gebied geen nadeel van hun locatie.

Goederen uit nederzettingen komen op grote schaal illegaal de Europese markt op

De EU is de grootste handelspartner van Israël: circa 28 procent van de jaarlijkse export van Israël is voor de EU bestemd. Volgens het onderzoek van Global Echo bevatte een vijfde van de 5.187 zendingen voor de EU producten uit illegale Israëlische nederzettingen.

Palestijnen betalen de prijs

„We hebben nu de vermoedens bevestigd die Palestijnse en internationale groepen al tientallen jaren uiten: goederen uit nederzettingen komen op grote schaal illegaal de Europese markt op”, aldus Schaeffer Omer-Man. „Deze praktijken schenden de rechten van Europese consumenten en producenten, en de Palestijnen betalen de hoogste prijs.”

Geweld door kolonisten tegen Palestijnen is op de bezette Westelijke Jordaanoever aan de orde van de dag. Inmiddels wonen er op de bezette Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, zo’n 700.000 kolonisten. De Israëlische mensenrechtenorganisatie B’Tselem spreekt van „staatsgeweld”, omdat de kolonisatie al decennialang staatsbeleid is en de staat actief aan het geweld deelneemt. Landbouw is een belangrijk middel waarmee Palestijnen van hun land worden verdreven en er de facto Israëlische annexatie plaatsvindt.

Door de import van producten uit nederzettingen „steunt Europa economisch gezien wat zich zich op de Westelijke Jordaanoever afspeelt: van geweld door kolonisten tot verdrijving, onteigening en sluipende annexatie”, zegt Schaeffer Omer-Man.

Handel houdt de bezetting in stand

Het Internationaal Gerechtshof concludeerde in juli 2024 in een adviesopinie dat de Israëlische bezetting van Palestijns gebied illegaal is en zo snel mogelijk moet eindigen. Het hof verplicht VN-lidstaten, waaronder Nederland, om zich te onthouden van economische of handelsbetrekkingen die de bezetting in stand houden.

Al eerder was gebleken dat er gefraudeerd wordt met etiketten van producten uit Israëlische nederzettingen. Zo verkoopt het Israël Producten Centrum, in Nijkerk, onjuist geëtiketteerde wijn uit nederzettingen. En uit onderzoek van kenniscentrum SOMO bleek dat Nederlandse supermarkten groenten en fruit uit nederzettingen in de schappen hebben liggen.