Kunst is een propagandistische preek, maar wel een heel lekkere

1 dag geleden 2

Uit Brussel wijst een weldoener (‘ik weet wat jij leuk vindt’) me op het filmpje ‘Women in Belgium want to go to prison’. Eerst dacht ik, wat is dit nou weer, toen bleef ik ernaar kijken. In twee minuten zie ik een vrouw een schilderij van een museummuur lichten. Een juwelier beroven. Gauw haar panty uittrekken en over haar hoofd doen alsof zíj de dader is van die gewapende bankoverval en niet de mannen die ’m smeerden. De leukste is de vrouw die de viswinkel verlaat met gestolen schelvis-, paling- en tongfilets in haar blouse, zakken en onder haar hoed. Al die vrouwen laten zich schaterend arresteren. Tot slot zitten ze samen achter de tralies te grijnzen.

Wat bezielt ze? Nou, ‘In de gevangenis is er geen loonkloof’. Dit filmpje is ter gelegenheid van ‘equal pay day’ gemaakt in opdracht van ZIJkant, een Brusselse beweging die zich sterk maakt voor vrouwenrechten.

Het is glashelder van boodschap: het is bespottelijk dat vrouwen standaard minder verdienen dan mannen, ze zouden er beter voor kunnen kiezen om de bak in te draaien. Het is over de top, inhoudelijk op het randje. Het is propaganda. Het is ook een voldragen kunstwerkje, ingenieus gemaakt, volledig origineel. En onbedaarlijk grappig.

Propaganda is een preek. Kunst eigenlijk ook. Maar kunst verguldt de preek op onvoorziene wijze. Propaganda is dwangvoeding. Kunst zegt: wil je een chocolaatje?, trekt dat weg als je toehapt en lanceert het onverhoeds alsnog met een boog in je mond, die jij vanzelf opendoet. En terwijl je ervan geniet, krijg je net zo vanzelf door wat het punt is van het kunstwerk.

Zo gaat dat ook in Maastricht in het Fotomuseum aan het Vrijthof, waar de foto’s van Ellen von Unwerth feestvieren.

Het eerste wat ik zie is een foto met Claudia Schiffer. In een designer-badpak lift het wereldberoemde fotomodel mee met een fietser, staand op zijn bagagedrager. Een geweldig beeld. Het is maf en raadselachtig. Het is Claudia-supermodel en het is een kind achterop bij pappa. Wat heeft dit te betekenen? Alles. Niks. Veel. Het geeft zich niet prijs.

Mode en fotomodellen worden niet zelden en nog altijd weggezet als oppervlakkig. Wie zo reageert op de foto’s van Ellen von Unwerth, die moest maar eens opzouten. Oh nee, excuus, dat is niet netjes, ik zeg het anders. Wie niet kan genieten van haar vernuftige foto’s, die doet er goed aan koestering te zoeken, want die stikt in chronische ernstigheid.

Unwerth was zelf tien jaar model, nadat ze drie jaar in een circus bij de messenwerper had gewerkt. Als kunstenaar verweeft ze die twee werelden. Haar foto’s verstrengelen glamour en mode met overmoed en la-maar-waaien. Haar preek betreft de neiging van elk mens om toneel te spelen, om zich te wentelen in doen-alsof. Haar kunst etaleert dat door te wijzen op het eminente belang van pret.

Lees het hele artikel