Logeren in het Witte Huis is een bijzondere gelegenheid – maar deze keer ligt de timing gevoelig

4 uren geleden 2

De laatste keer dat een Nederlands staatshoofd in het Witte Huis logeerde, was in 1942, toen koningin Wilhelmina de Verenigde Staten bezocht. Later kwamen Juliana en Beatrix – als koninginnen en prinsessen – op de thee en lunchten en dineerden in de ambtwoning van de Amerikaanse president.

Maar een uitnodiging om te komen logeren op 1600 Pennsylvania Avenue, zoals half april koning Willem-Alexander en koningin Máxima ten deel valt? Die is zeldzaam, ook voor andere staatshoofden en regeringsleiders. Ze slapen, zoals de Britse koningin Elizabeth en prins Philip in 2007, meestal in Blair House, een rijtje van vier aaneengeschakelde negentiende-eeuwse huizen tegenover het Witte Huis.

De uitnodiging is het directe gevolg van de gastvrijheid van Willem-Alexander en Máxima vorig jaar juni, toen de Amerikaanse president Donald Trump tijdens de NAVO-top in Den Haag op Paleis Huis ten Bosch sliep. Hij zei „heerlijk” te hebben geslapen, roemde het „prachtige huis” en de bomen in het omringende Haagse Bos. Ook noemde Trump het koningspaar „prachtige en spectaculaire mensen”.

Een wederuitnodiging zou toen zijn gedaan. Mogelijk hebben de koning en koningin toen verteld dat ze om het jaar de VS bezoeken, steeds een rode (Republikeinse) en een blauwe (Democratische) staat. In 2022 ging het werkbezoek naar Texas en Californië. In 2024 werden Georgia en New York bezocht. Voor 2026 werd toen al een bezoek aan Florida en Pennsylvania – nabij Washington DC – voorbereid. Dit jaar vieren de VS 250 jaar onafhankelijkheid en Nederland was in 1776 met een serie saluutschoten vanaf Sint Eustatius het eerste land dat de vlag van het nieuwe land erkende.

Premier kan zich discussie voorstellen

Premier Rob Jetten (D66) is zich ervan bewust dat de timing van een werkbezoek, en vooral het logeren op het Witte Huis, vragen oproept sinds de Amerikaanse president Trump een oorlog heeft ontketend in het Midden-Oosten. Tijdens zijn wekelijkse persconferentie antwoordde Jetten vrijdag op de vraag of hij zich kon „voorstellen dat er mensen zijn die dat op dit moment ongepast vinden” dat „er verschillende Europese landen nu bezoeken aan de VS brengen. Er is denk ik in alle landen dezelfde discussie”.

Jetten, die als premier verantwoordelijkheid draagt voor het handelen van de Koning, benadrukte het belang om „open lijnen met elkaar te houden. Elkaar ook te blijven bezoeken. En dan heb je ook de mogelijkheid om in die gesprekken ook af en toe stevig van mening te wisselen over welk onderwerp dan ook”.

Achteraf kan een foto een andere lading krijgen – zoals die van het biertje met de Russische president Poetin tijdens de Winterspelen van 2014

De koning kán door het bezoek beschadigd raken. Achteraf kunnen een handdruk of een foto een andere lading krijgen – zoals die van het biertje met de Russische president Poetin, tijdens de Winterspelen van 2014. Het was toen het Nederlandse regeringsbeleid om de banden met Rusland aan te halen. Enkele weken later viel Rusland de Krim binnen, enkele maanden later schoten Russische troepen de MH17 neer.

Op de vraag of hij beter niet had moeten proosten met een toen al omstreden staatshoofd, antwoordde Willem-Alexander in 2023 in de podcast Door de ogen van de koning: „Dan kan je niet veel landen meer bezoeken en nergens meer zaken doen. Kijk, er zijn altijd zaken waarover je moet kunnen blijven praten. Problemen en meningsverschillen moeten bespreekbaar zijn. Overal naartoe gaan, dat moet niet altijd kunnen. Dat zeker niet. De grens moet per keer bekeken worden.”

Werkbezoek, geen staatsbezoek

Diplomatiek zou het lastig zijn om wél de VS te bezoeken en de uitnodiging van de president af te slaan. Trump is een gekozen president van een bevriende natie en NAVO-bondgenoot. Het bezoek is weliswaar geen staatsbezoek, dat de hoogste vorm is van het verstevigen van diplomatieke relaties en omgeven is met pracht en protocol. Maar ook dit driedaagse werkbezoek heeft als voornaamste doel de (handels)relatie verstevigen.

Wat wel opmerkelijk is, is dat premier Jetten de koning en koningin vergezelt op de dag dat ze in Washington zijn. Meestal gaat de minister van Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel of Onderwijs mee op werkbezoek. Zo is minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken, CDA) erbij in Pennsylvania en minister van Buitenlandse Handel Sjoerd Sjoerdsma (D66) in Florida. Jetten is bij het diner in het Witte Huis, waarmee hij toegang tot een Amerikaanse president verkrijgt, wat zeldzaam is voor een kersverse premier.