LTO hekelt ‘pijnlijke maatregelen’ om stikstofuitstoot te reduceren, reacties natuurorganisaties variëren van ‘een doorbraak’ tot ‘niet ingrijpend genoeg’

De stikstofplannen van het kabinet worden door natuur- en milieuorganisaties met mild enthousiasme ontvangen. Natuur & Milieu is blij dat de „impasse doorbroken” is en ook Greenpeace reageert opgelucht „dat er na jaren van stilstand” beweging komt in het stikstofdossier.

Johan Vollenbroek van Mobilisation for Environment (MOB), die de tekortschietende stikstofaanpak van de overheid in 2019 met succes aanvocht bij de Raad van State, laat aan persbureau ANP weten dat de plannen van minister Jaime van Essen (Landbouw, D66) „niet ingrijpend” genoeg zijn.

Vollenbroek stelt dat het kabinetsvoorstel voor het uit de wet halen van de kritische depositiewaarde (KDW), die bepaalt hoeveel stikstofneerslag een natuurgebied aankan voor het onherstelbare schade lijdt, „onnodig en onhandig” is „zolang er geen andere wetenschappelijke en juridisch erkende manier is om de gevoeligheid van Natura 2000-gebieden voor stikstof in beeld te brengen”.

Het kabinet wil af van de KDW en in plaats daarvan wettelijke emissiedoelen vaststellen: 42 tot 46 procent reductie. Vollenbroek noemt het „zeer teleurstellend” dat de wettelijk vastgestelde doelen, waarbij in 2035 74 procent van het natuurgebied onder de drempel zou moeten zijn, buiten bereik blijven. Directeur Marieke Vellekoop van Greenpeace Nederland stelt in een persbericht dat het stikstof-vonnis vijf jaar naar achteren geschoven is. „Onze kwetsbare natuur krijgt hiervoor de rekening gepresenteerd.”

Natuurbeschermingsorganisatie Natuur & Milieu is een stuk positiever. „Dit zijn de keuzes waar de natuur en Nederland al jaren naar smachten”, aldus Marjolein Demmers van Natuur & Milieu in een persbericht. „Eindelijk een doorbraak, na jarenlange ophef, uitstel en wegkijken.” Ze juicht onder meer toe dat er een norm voor het aantal koeien per hectare komt en uitstootplafonds per landbouwsector. „Nu komt het erop aan dit pakket compleet te houden, goed uit te werken en snel in te voeren. Voor de natuur heeft het al veel te lang geduurd.”

Demmers prijst onder meer de beschikbare steun voor biologische boeren en die voor gangbare boeren die de omslag willen maken naar een meer duurzame bedrijfsvoering. Voor boeren komt fors meer geld beschikbaar voor omschakeling, 20 miljard euro, onder andere door verruiming van het Investeringsfonds Duurzame Landbouw (IDL).

Het pakket bevat volgens Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) maatregelen die „diep in zullen grijpen in de bedrijfsvoering van veel boeren en tuinders”, zegt voorzitter Ger Koopmans in een persbericht. Hij doelt bijvoorbeeld op het indelen van zones rondom natuurgebieden en de voorgestelde uitwerking van grondgebondenheid; het aantal koeien dat gehouden mag worden per hectare. „Pijnlijke maatregelen waarvan volstrekt onduidelijk is hoe ze aansluiten en optellen tot de doelen die gehaald moeten worden.”

‘Tempo vergunningverlening omhoog’

Koopmans van de LTO noemt het uit de wet halen van de KDW en de verhoging van de rekenkundige ondergrens „goede stappen”. Dit laatste betreft de drempelwaarde die bepaalt of een vergunning nodig is, bijvoorbeeld voor uitbreiding van agrarische bedrijven of andere projecten. Aan de andere kant is MOB ervan overtuigd dat het kabinetsvoornemen juridisch niet houdbaar is en zal de organisatie verlening van natuurvergunningen op basis van een verhoogde drempelwaarde „met alle kennis en capaciteit die het heeft bestrijden”, aldus Vollenbroek tegen het ANP.

Koopmans vindt wel dat de rekenkundige ondergrens versnel ingevoerd moet worden. Het kabinet mikt voor die verhoging op eind 2027, waardoor de vergunningspraktijk voorlopig vast blijft zitten. „Emissiereductie en vergunningverlening moeten hand in hand gaan”, stelt Koopmans. „Boeren kunnen niet verantwoordelijk worden gehouden om honderd procent van de doelen te halen als zij daarvoor maar vijftig procent van de middelen tot hun beschikking hebben.”

Daarnaast noemt hij bijvoorbeeld het instellen van zones waar bedrijven nog meer uitstootreductie moeten behalen „onbegrijpelijk en disproportioneel”. Dit betekent een grote opgave voor bedrijven daar om te extensiveren, ofwel minder vee per hectare. Vermoedelijk is dit voor veel van hen niet haalbaar. Deze zones zijn vastgesteld op duizend meter bij vijftien natuurgebieden en vijfhonderd meter bij nog eens 85 andere. LTO kon slechts leven met 250 meter. Koopmans roept de provincies op om dit beleid gezamenlijk met agrariërs vorm te geven met oog voor „een alternatieve invulling als de doelen daarmee ook worden gehaald”. 

Net als LTO willen ook de provincies haast maken met de invoering van de rekenkundige ondergrens. Over het pakket is Ina Adema, voorzitter van het Interprovinciaal Overleg (IPO), „in de basis” positief. „De details bekijken we de komende weken zorgvuldig, maar de richting steunen we.” Met betrekking tot de zonering roept de koepelorganisatie op tot maatwerk. „Geen twee gebieden zijn hetzelfde. Wij kennen het gebied, de boer en de natuur. Dat het kabinet ruimte laat voor provinciale plannen en gebiedseigen oplossingen, is hard nodig en dat die ruimte geboden wordt is winst.”