Mammografie dient dubbel doel: ook kans op hartziekten op te zien

Een routinecontrole op borstkanker heeft een veel grotere voorspellende waarde dan gedacht. Het is namelijk gelukt om met behulp van AI en mammografie af te leiden hoe groot het risico is dat een vrouw later een ernstige hartziekte krijgt of er zelfs aan overlijdt.

Het AI-model analyseert röntgenbeelden van borstweefsel en speurt naar kleine kalkafzettingen in de slagaders van de borst. Zulke afzettingen blijken een sterke aanwijzing te zijn voor toekomstige problemen met hart en bloedvaten. De methode heeft veel potentie: hij zou miljoenen vrouwen kunnen identificeren bij wie hart- en vaatziekten nu nog onopgemerkt blijven. En ook niet onbelangrijk: het prijskaartje van het extra onderzoek ziet er vriendelijk uit.

Verborgen boodschap

“Hartziekten zijn de nummer één doodsoorzaak bij vrouwen wereldwijd, maar vrouwen worden nog steeds minder vaak gediagnosticeerd en behandeld dan mannen”, zegt onderzoeksleider Hari Trivedi van Emory University in Atlanta. Ondertussen krijgen miljoenen vrouwen regelmatig een mammografie om borstkanker vroeg op te sporen. Maar er is meer op deze scans te zien: soms zijn ook kalkafzettingen zichtbaar in de borstslagaders.

Dit noemen we arteriële verkalking, een aandoening die al langer in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op hartproblemen. “Er duikt meer op een mammogram op dan alleen mogelijke tumoren”, zegt Trivedi. “We wilden weten of AI deze beelden ook kan gebruiken om vrouwen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten te herkennen, zonder extra kosten of extra onderzoeken.”

Analyse van meer dan 120.000 vrouwen

Voor de studie zijn de röntgenfoto’s van 123.762 vrouwen die deelnamen aan een Amerikaans bevolkingsonderzoek naar borstkanker doorgelicht. Geen van deze vrouwen had op het moment van de mammografie een bekende cardiovasculaire aandoening. Met behulp van AI werd duidelijk hoeveel kalk er in de slagaders van het borstweefsel zat. Het team deelde de verkalking in in vier categorieën: geen, mild, matig of ernstig.

Daarna vergeleken ze de gegevens met hun medische dossiers om te zien welke vrouwen later een ernstige vorm van hart- en vaatziekten ontwikkelden. Ze keken onder andere naar hartaanvallen, beroertes en overlijden door hartproblemen. En wat bleek? Vrouwen met milde verkalking hadden ongeveer 30 procent meer kans op ernstige hartproblemen dan vrouwen zonder kalkafzettingen in de borstslagaders. Bij matige verkalking lag het risico meer dan 70 procent hoger. En bij ernstige verkalking was de kans op een hartprobleem zelfs twee tot drie keer zo groot.

Jongere vrouwen

De link is ook gevonden bij vrouwen onder de vijftig, een groep die als relatief laag-risico te boek staat. “Hoe meer kalk we zagen in de borstslagaders op een mammogram, hoe groter het risico op een ernstig hartprobleem zoals een hartaanval, beroerte of hartfalen”, vertelt Trivedi. “Ook nadat we andere risicofactoren zoals diabetes en roken meenamen in de berekening, bleef dit verband overeind.” Het onderzoek is een van de grootste studies ooit op dit gebied. Vrouwen met vele verschillende etnische achtergronden deden mee.

De studie heeft grote implicaties. Vrouwen die een mammografie krijgen vanwege borstkankeronderzoek, zouden tegelijkertijd belangrijke informatie kunnen krijgen over hun hartgezondheid. “Je kunt cruciale informatie te weten komen over je hartgezondheid door een mammogram te laten analyseren dat je toch al laat maken”, aldus Trivedi. “De uitkomsten van het AI-model kunnen een gesprek met de arts op gang brengen over preventieve maatregelen. Je kunt bijvoorbeeld een cholesteroltest, medicijnen of advies voor leefstijlverandering aanbieden.”

Artsen kunnen de technologie in de praktijk inzetten om vrouwen te identificeren die nu nog buiten beeld blijven in hart- en vaatonderzoek. Volgens Trivedi kunnen beleidsmakers de AI-analyse vrij simpel toevoegen aan bestaande screeningsprogramma’s.

Maar we zijn er nog niet. De volgende stap is een klinische studie waarin wordt getest hoe deze AI-methode het best in de dagelijkse medische praktijk kan worden toegepast. Dan zou een borstfoto in de toekomst wel eens een dubbel doel kunnen dienen: tumoren opsporen en levensgevaarlijke hartziekten vroegtijdig signaleren.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Als vrouwen meer informatie krijgen over borstkankeronderzoek nemen ze een verrassend besluit en AI spoort groot deel van gemiste borstkankers toch op bij tweede lezing. Of lees dit artikel: Wetenschappers luiden de noodklok: gezoete drankjes leiden jaarlijks tot miljoenen nieuwe gevallen van diabetes en hartziekten.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: