Massaal aan de diarree door plofkippen: gevaarlijke darmbacterie lift mee op bio-industrie

Je neemt standaard de goedkoopste kipfiletjes mee van de supermarkt, ach waarom ook niet? Mocht dierenwelzijn of antibioticaresistentie geen issue zijn voor jou, misschien kan nieuw onderzoek van het Ineos Oxford Institute je dan overtuigen om hiermee op te houden: de bio-industrie blijkt namelijk ook een hoofdrol te spelen in de verspreiding van een van de meest voorkomende voedselinfecties ter wereld.

De schaalvergroting in de kippenhouderij heeft ervoor gezorgd dat de verspreiding van de bacterie Campylobacter honderd keer zo groot is geworden. Stammen die ooit alleen bij wilde vogels voorkwamen zijn massaal binnengedrongen in commerciële kippenpopulaties en kunnen naar hartenlust muteren in hardnekkigere versies van zichzelf.

Wereldwijd grootste veroorzaker van diarree

Campylobacter is wereldwijd de meest voorkomende bacteriële oorzaak van diarree. In het Verenigd Koninkrijk veroorzaakt de bacterie jaarlijks meer dan 3,5 keer zoveel gevallen van maag-darmklachten als alle andere voedselbacteriën bij elkaar. En het probleem wordt alleen maar groter: door toenemende antibioticaresistentie zijn Campylobacter-infecties steeds lastiger te behandelen.

Dystopie van de bio-industrie

In totaal zijn zo’n 2.800 bacteriële genomen geanalyseerd voor de studie. Het DNA is afkomstig van kippen en wilde vogels uit 30 landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, en is verzameld tussen 1979 en 2024. Uit deze data blijkt dat Campylobacter heeft kunnen profiteren van de enorme wereldwijde groei van kippenhouderijen. De bio-industrie heeft de ideale omstandigheden geschapen voor de bacterie om zich te verspreiden, te vermengen en nieuwe eigenschappen te ontwikkelen waarmee hij beter kan overleven.

Zeven keer zoveel kippen als in de jaren zestig

Sinds de jaren zestig is het aantal kippen wereldwijd verzevenvoudigd naar zo’n 31 miljard dieren. Kippen zijn tegenwoordig verantwoordelijk voor ongeveer 70 procent van alle vogelbiomassa op aarde. Die enorme groei heeft betaalbaar dierlijk eiwit opgeleverd voor een groot deel van de wereldbevolking, maar creëerde tegelijkertijd de ideale omstandigheden voor ziekmakende bacteriën.

Met behulp van genetische analyses ontdekten de onderzoekers specifieke veranderingen in het DNA van Campylobacter die verband houden met aanpassing aan het leven tussen kippen. Het gaat onder meer om genen die te maken hebben met antibioticaresistentie, weerstand tegen oxidatieve stress, de opname van metalen en beweeglijkheid: stuk voor stuk eigenschappen die de bacterie helpen te overleven en floreren in moderne pluimveesystemen.

‘Bio-industrie is een van de grootste leefgebieden op aarde’

“We hebben met het optuigen van de bio-industrie een van de grootste dierlijke leefgebieden ter wereld gecreëerd. Ons onderzoek levert nieuw bewijs dat door de mens veroorzaakte veranderingen in het milieu de verspreiding van infectieziekten kunnen versnellen”, vertelt hoofdonderzoeker Sam Sheppard, hoogleraar microbiële genomica en evolutie aan de Universiteit van Oxford.

“Nu de kippenpopulaties zo enorm zijn gegroeid, hebben bacteriën die ooit vrijwel uitsluitend bij wilde vogels voorkwamen veel meer kansen gekregen om pluimveepopulaties binnen te dringen, zich te verspreiden en zich daar blijvend te vestigen. Als we de risico’s van zoönosen (infectieziekten die van dier op mens kunnen worden overgedragen, red.) en antibioticaresistentie in de toekomst willen beperken, moeten we deze evolutionaire gevolgen goed begrijpen.”

Bacteriespons

Grote, dichtbevolkte kippenhouderijen fungeren mogelijk als een soort ecologische sponzen voor ziekteverwekkers: ze zuigen bacteriestammen uit allerlei bronnen op en versterken ze vervolgens. Wiskundige modellen laten zien dat stammen die oorspronkelijk van wilde vogels afkomstig zijn, zichzelf in stand kunnen houden zodra kippenpopulaties een bepaalde kritieke omvang bereiken, zelfs als ze in eerste instantie slecht op hun nieuwe gastheer waren aangepast.

Uit eerder onderzoek van het Ineos Oxford Institute for antimicrobial research (IOI) bleek al dat 80 procent van de menselijke Campylobacter-infecties in de Britse regio Oxfordshire gelinkt is aan kippenvlees en dat veel van die infecties resistent zijn tegen antibiotica.

“Terwijl Campylobacter-stammen zich aanpassen aan het leven tussen de kippen, ontwikkelen ze eigenschappen die hen helpen overleven in lastige omstandigheden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan eigenschappen die gekoppeld zijn aan antibioticaresistentie. Het is cruciaal om te begrijpen wat de invloed is van landbouwpraktijken op de evolutie van bacteriën. Alleen dan is het mogelijk om de ziektelast van voedselinfecties blijvend terug te dringen.”

Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: