Met de aanval op dit klooster treft Rusland heel Oekraïne

2 uren geleden 2

Uitslaande branden, veroorzaakt door Russische aanvallen, zijn in Oekraïense steden allang geen uitzondering meer. Maar de impact van de Russische kamikazedrone, die maandagnacht de Maria Hemelvaartskathedraal in het beroemde Holenklooster van Kyiv in lichterlaaie zette, reikt vele malen verder dan de materiële schade aan het heiligdom. Het elfde-eeuwse kloostercomplex geldt als een van de belangrijkste religieuze en culturele monumenten van Oekraïne. Bij de nachtelijke drone-aanval liep ook het nabijgelegen museumcomplex, het achttiende-eeuwse wapendepot ‘Mystetski Arsenal’, zware schade op.

Volgens de Oekraïense hulpdiensten ging zo’n achthonderd vierkante meter van het kerkdak in vlammen op en woedde er brand in de Stepanivskyi-kapel. Het groene dak van de beroemde en onlangs gerestaureerde Koesjtsjnik-klokkentoren werd volgens getuigen door een drone geschampt die vervolgens in het Arsenal-complex belandde, zo meldde de BBC op basis van Oekraïense media.

Tegen de Oekraïense zender 1+1 zei kloosterdirecteur Maksym Ostapenko maandagochtend dat de branden inmiddels onder controle waren gebracht, maar er dreigde nog wel instortingsgevaar. „Hiermee zet Poetin zijn naam op de lijst van verschrikkelijkste barbaren uit de geschiedenis”, schreef de Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken, Andrej Sibiga, in een reactie.

Het Holenklooster (Oekraïense benaming Petsjersk Lavra), dat in 1051 op de westelijke oever van de Dnjepr werd gesticht door de ascetische monnik Anthonius, heeft in zijn duizendjarige geschiedenis al heel wat meegemaakt. In de dertiende eeuw raakte de Hemelvaartskathedraal beschadigd tijdens een Mongoolse inval, zo’n dertig jaar later gevolgd door plunderingen door Krim-Tataren. Pas in de achttiende eeuw werd de kerk herbouwd.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het complex niet gespaard, al is de precieze toedracht van de verwoestingen destijds lang onderwerp van discussie geweest. Toen Duitse troepen zich in september 1941 opmaakten om Kyiv in te nemen, gaf Stalin zijn terugtrekkende Rode Leger de opdracht om mijnen te leggen onder het complex en elders in de stad. Enkele weken na de Duitse bezetting kwam het tot een grote explosie, die de Hemelvaartskathedraal transformeerde tot een ruïne. Lang werd gedacht dat het Rode Leger de explosieven op afstand tot ontploffing had gebracht, inmiddels zijn de meeste historici ervan overtuigd dat het de nazi’s zelf waren, om de verantwoordelijkheid bij Rusland te leggen.

In 1990 werd het klooster door Unesco tot werelderfgoed verklaard, in 1995 werd de moderne restauratie voltooid. In vredestijd bezochten jaarlijks zo’n miljoen gelovigen en toeristen het complex. Zij vergapen zich aan de oude kerken en ondergrondse gangenstelsels, waar gemummificeerde monniken uit vroeger tijden liggen opgebaard in glazen kistjes.

Aanslag Oekraïense identiteit

Karel Berkhoff, bijzonder hoogleraar Oekraïense geschiedenis aan de universiteit van Leiden en verbonden aan het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD), onderstreept de grote historische en religieuze betekenis van het Holenklooster, die tot ver buiten Kyiv en Moskou reikt. Hij verwacht dan ook flinke woede in de Orthodoxe wereld over de Russische aanval van maandag. Omdat niet duidelijk is of het gaat om een gerichte aanval door de Russen, is hij huiverig om die te uit te leggen als een moedwillige aanslag op de Oekraïense identiteit, zoals Oekraïense media maandag deden. Ook omdat Kyiv en het Holencomplex belangrijk zijn in Poetins narratief dat Oekraïne eigenlijk Russisch is en Kyiv ’bakermat van de ‘Russische beschaving’. „Dat maakt het een beetje raadselachtig. Ik ben benieuwd hoe de Russen dit gaan spinnen.” Maandag verschenen de eerste berichten in de Russische media, dat de brand zou zijn veroorzaakt door een Amerikaanse Patriot-raket.

Dat is eveneens belangrijk voor de vraag of de aanslag mee zou kunnen wegen in een vervolging wegens oorlogsmisdaden of genocide, zegt Berkhoff telefonisch. „De kerk is natuurlijk een religieus object en religieuze vervolging kan ook als genocide gelden. Ik denk wel dat je een sterke zaak hebt als je dit beschouwt als onderdeel van de poging om de Oekraïense identiteit uit te wissen.” Mochten de Russen als doel hebben gehad om de Oekraïners te demotiveren door hun heiligdom opzettelijk aan te vallen, dan denkt Berkhoff niet dat zij dit doel hebben bereikt. „Dan is in Oekraïne waarschijnlijk de conclusie dat ze dus door moeten blijven vechten.”