Nagestaard, gefotografeerd en gewantrouwd: het leven van asielzoekers in Loosdrecht

1 uur geleden 1

De dertigjarige Usama loopt mank over de weg tussen Hilversum en Loosdrecht. Zijn enkel is dik, verzwikt tijdens een potje voetbal. Net wanneer hij met een vriend de hoek omslaat richting het winkelcentrum, mindert een auto vaart. Het raampje gaat omlaag. De bestuurder balt zijn vuist en roept: „AZC weg ermee.”

Usama glimlacht, kort. „Zie je”, zegt hij, „ik zei toch dat ze ons niet met rust laten.”

Sinds 12 mei wonen zeventig mannen, vooral uit Soedan, Jemen, Eritrea en Syrië, in de ‘noodopvang’, een tijdelijke opvang in Loosdrecht. De heftige protesten zijn over, maar het wantrouwen tegen asielzoekers is nog niet weg. Een recent opgerichte buurtwacht houdt asielzoekers in de gaten. Hoe gaat het nu in Loosdrecht, waar de opvang werd vernield door relschoppers, maar waar inmiddels wel asielzoekers wonen?

We waren net binnen en de bosjes stonden al in brand. Ik was heel bang

De aankondiging van de opvang midden april leidde tot gewelddadige protesten. De politie werd bekogeld met vuurwerk, frisdrankblikjes en eieren; de ME moest meermaals ingrijpen. De opening werd uitgesteld en het aantal bewoners verlaagd van 110 naar 70. Dat aantal werd langzaam opgebouwd.

Toen midden mei de eerste vijftien mannen arriveerden, laaide de onrust weer op. Die avond werden fakkels en zwaar vuurwerk naar de opvang gegooid. De ME greep in. Een dertigjarige man uit Hilversum werd aangehouden en veroordeeld voor brandstichting. Premier Rob Jetten (D66) noemde de rellen „ronduit schandalig”.

Vergaande maatregelen

„Salam, salam.” Op de parkeerplaats van het winkelcentrum begroeten Usama, Mahmoud en Mustafa (20) elkaar. Mahmoud (31), afkomstig uit Soedan, was een van de eerste vijftien asielzoekers. „We waren net binnen en de bosjes stonden al in brand,” zegt hij. Vanuit het gebouw zag hij dat demonstranten de brandweer tegenhielden en bekogelden. „Ik was heel bang.”

Uit angst voor nieuwe incidenten nam het COA vergaande maatregelen. De opvangbewoners mochten tien dagen niet naar buiten, vertellen Mahmoud en Usama. Volgens het COA is bewoners formeel niet verboden de locatie te verlaten, maar is ze „nadrukkelijk gevraagd” deze tijdelijk niet te verlaten. Dit gebeurde in samenspraak met de gemeente en politie, volgens het COA.

Toen het verzet iets was gaan liggen, mocht het weer, maar dan gingen COA-begeleiders mee. „Omdat het anders onveilig zou zijn”, zegt Mahmoud. „Dit is toch niet normaal.” Volgens COA was dit om „de veiligheid van bewoners te waarborgen in een vijandige omgeving”.

Inmiddels mogen de mannen er zelfstandig uit, zeggen ze, maar ze moeten wel doorgeven wanneer ze weggaan. „COA houdt bij wie buiten is,” zegt Usama. „Ze zeggen dat we beter met de fiets kunnen gaan, maar vandaag waren alle fietsen weg.”

En: de politie komt nog steeds bijna dagelijks op het azc langs, of in de buurt, volgens de mannen. COA en de politie bevestigen dit.

‘Al snel verdacht’

Usama woont nu drie weken in de opvang, Mustafa iets korter. In Ter Apel en Budel voelden beide mannen zich veilig. „Daar ging ik gewoon alleen naar de supermarkt”, zegt Usama. In Loosdrecht gaat hij altijd met anderen op pad. Mahmoud knikt: „We zijn een crew.”

Winkelende passanten kijken nieuwsgierig naar de mannen uit de opvang. Afgelopen weken werden ze meerdere keren gefotografeerd door onbekenden, zeggen ze. De foto’s circuleren in WhatsApp-groepen en op sociale media. „Soms ben ik bang dat ze me gaan aanvallen,” zegt Usama. Mustafa haalt z’n schouders op: „Mensen zijn zo nieuwsgierig hier, ze staren me de hele tijd na.”

De slaapkamers op het azc zijn klein, maar de woonkamer is ruim en licht. Ze hebben meer faciliteiten dan ik thuis

In lokale appgroepen en op sociale media circuleren filmpjes waarin mannen uit de opvang verantwoordelijk worden gehouden voor uiteenlopende incidenten. „In die groepen heerst een vorm van racisme,” zegt een bron rond de opvang. „Als een zwarte jongen over straat loopt, is dat al snel verdacht.”

In een filmpje op X zoomt de camera in op de zijkant van de opvang. Een groep demonstreert tegen de komst van de asielzoekers. De cameraman somt meerdere, vermeende incidenten op: asielzoekers zouden over de hekken klimmen bij de voetbalclub, meisjes lastigvallen, een diefstal hebben gepleegd en mensen op straat intimideren. „Je kunt er niet omheen dat ze hier wonen,” zegt de cameraman.

Portofoons en steekwerende vesten

Sinds twee weken heeft Loosdrecht een buurtwacht, opgericht op eigen initiatief van inwoners, vertelt een 27‑jarige man die daarbij betrokken is. Op de Facebook-site van Defend Loosdrecht, een actiegroep tegen de komst van asielzoekers, staan foto’s van mensen in donkerblauwe kleding met daarop ‘security’. Ze hebben portofoons en dragen onder hun kleding een steekwerend vest, zegt de man die in het verleden als beveiliger werkte; op dit moment heeft hij geen werk. Dertig mannen en vrouwen patrouilleren overdag en ’s nachts door de wijken, vertelt hij. Zijn naam wil hij vanwege de gevoeligheid van het onderwerp niet in de krant.

De dag is opgedeeld in vier shifts. „Als midden in de nacht een asielzoeker op de hei loopt, noteren we dat en maken we een foto.” Daarna spreken ze de persoon aan. „Want waarom zou je daar zo laat nog lopen?” Hij bezocht de opvang zelf ook. „De slaapkamers zijn klein, maar de woonkamer is ruim en licht. Ze hebben meer faciliteiten dan ik thuis.”

Het surveilleren is puur preventief, benadrukt hij. Niet alle asielzoekers zijn slecht, zegt hij, laatst kreeg hij nog een waterijsje van iemand. Hun rapportages delen ze met de politie. Aanvankelijk vreesde de politie dat de buurtwacht „een knokploeg” was, maar toen ze rapportages van het team kreeg, draaiden ze bij, volgens de 27-jarige man. „De politie heeft ons wel gezegd dat we asielzoekers niet om hun ID mogen vragen, want dat zou iemand van ons gedaan hebben.” Tot nu toe rapporteerden ze drie incidenten met asielzoekers, zegt hij, allemaal straatintimidatie.

Maar klopt dat? Zien gemeente en politie die incidenten ook? Volgens de gemeente hebben zich geen „noemenswaardige” incidenten voorgedaan. Ook de politie zegt dat geen strafbare feiten werden geregistreerd waarbij bewoners van de opvang waren betrokken. „Er gaan wilde verhalen rond,” zegt de gemeentewoordvoerder. „Maar als je die checkt, blijft daar weinig van over.”

Misverstand over een voetbalclub

Een ander filmpje op de site van Defend Loosdrecht toont hoe Usama, Mahmoud, Mustafa en zo’n tien anderen het terrein van voetbalclub Victoria verlaten. Onder het filmpje staat: „Dat deze groep zich op plekken begeeft waar zij niet mogen komen en pas vertrekt wanneer de politie verschijnt, laat zien dat ze maling hebben aan de regels.” Het filmpje is bijna vijftigduizend keer bekeken.

Usama schudt zijn hoofd. „We waren uitgenodigd voor een potje voetbal, maar fietsten naar de verkeerde club.” Ze waren net klaar toen een man het veld opliep. „Hij filmde ons en stak zijn middelvinger op.” Ze vertrokken meteen. Volgens de gemeente berustte het incident op een misverstand.

Het COA adviseert de mannen niet te reageren op opmerkingen op straat, zegt Usama. Drie dagen geleden riep een oudere vrouw tegen hem: go home. „Mijn vriend begreep het niet, maar ik wel. Dat doet pijn.” Het COA zegt dat haar bewoners worden geconfronteerd met „scheldpartijen en kwetsende gebaren”. „We hebben hierover zorgen en deze signalen gemeld bij de wijkagent.”

Mustafa en Mahmoud ontvluchtten Soedan om niet te hoeven vechten in het leger of bij de rebellen

Demonstranten vrezen dat hun dochters gevaar lopen en dat de criminaliteit zal toenemen. De 27‑jarige buurtwachter verwijst naar eerdere incidenten in Nederland, zoals de moord op de zeventienjarige Lisa. „Ik denk dat we overal rekening mee moeten houden.”

Mahmoud reageert verbaasd. „Wij verkrachters? No way.” Mustafa en hij ontvluchtten Soedan om niet te hoeven vechten in het leger of bij de rebellen. Via Libië, Italië, Frankrijk en België kwamen ze in Nederland. „Ik koos voor Nederland omdat het bekendstaat als een open land,” zegt Mahmoud. „Dat is niet mijn ervaring hier.” Mustafa: „Ik wil helemaal geen contact meer met de mensen hier.”

Hun families weten niets van de situatie. „Ik ben hier nog steeds veiliger dan thuis,” zegt Usama. Selmar uit Jemen vertelt zijn familie ook niets. „Ze hebben genoeg stress.” Hij was bang dat zijn vrouw hem zou vragen terug te komen. Toen hij hoorde dat hij naar Loosdrecht moest, stribbelde hij tegen, maar hij werd toch geplaatst.

Bloemen en chocolade

Toch zijn er ook vriendelijke Loosdrechters, vertellen de mannen. Er werden bloemen en chocolade gebracht. En er kwamen zo’n vijftigduizend kaartjes binnen, vanuit heel Nederland. Usama spreidt zijn armen: „De muren hangen er vol mee.”

Binnen is de sfeer goed. Er is een Playstation, een fitnessruimte, een tafeltennistafel. Maar buiten blijft het spannend. Voor het donker wordt, gaat Selmar naar binnen. „Ik dacht dat Nederland een fijn land was,” zegt hij. „Misschien is dat ook zo, maar hier voelt het anders.”